Inhoudsopgave
    

Chip-implantaat: van nutteloos tot onderschat
Jannes van Roermund
door Jannes van Roermund
leestijd: 8 min

Een groep Nederlanders haalde eind vorig jaar het nieuws door een chip te laten implanteren. Dat zou dé toekomst zijn. Maar een jaar later blijkt het een flop. Betrokkenen zien desondanks een grote rol voor chipimplantaten in de toekomst.

Het is eind 2014 en tientallen Nederlanders krijgen een chip in hun lichaam. Op allerlei bijeenkomsten wordt een chip met Near Field Communication (NFC) geïmplanteerd, meestal tussen duim en wijsvinger. De onderhuidse chip werkt hetzelfde als de OV-chipkaart: net zoals die kaart wordt afgelezen door de paaltjes op het station, kan de onderhuidse chip communiceren met speciale lezers. Er doen wilde verhalen de ronde. De chip zou sleutels overbodig maken, want we gaan draadloos onze voordeur openen. Smartphones hebben geen ontgrendeling meer nodig, want ze zullen de aanwezigheid van de chip detecteren. We gaan allerlei apparaten in ons huis – van lichten tot koffiezetapparaat – ermee bedienen en, als klap op de vuurpijl, kunnen we met de chip gaan betalen. Vooral dat laatste doet de gedachten op hol slaan. 

Een jaar later blijkt dat de NFC-chip niet aan de verwachtingen voldoet. "Nee, deze chip wordt 'm niet", stelt Ruben Horbach (28) telefonisch vanuit Londen. Hij werkt aan innovaties voor een Brits marketingkantoor en onderzocht een jaar lang de mogelijkheden van de chip. Conclusie: die mogelijkheden zijn er nauwelijks. Horbach lukte het om de chip aan de voordeur van zijn kantoor te koppelen. Hij kan zo draadloos het pand betreden; geen wereldschokkende verbetering van zijn leven, geeft Horbach toe. "En het werkt niet eens goed. Het is ontzettend friemelen."

Bijna zonder uitzondering zijn de Nederlanders die met de NFC-chip rondlopen, niet onder de indruk van de mogelijkheden. "Wat er nu ligt is een beetje treurig", analyseert techniekfilosoof Marco van Beers (28). "Nou ja, treurig", verbetert hij zichzelf snel, "het is een beetje, eh, saai." Behalve dat de mogelijkheden nogal saai zijn, blijkt het voor gebruikers lastig om die te benutten. Daarvoor is behoorlijk wat technische kennis nodig. 

Vrolijke noot

Is dan alles kommer en kwel? Welnee. Er zijn na een jaar uitproberen wel mooie verhalen te vertellen. Kinderboekenschrijver Marcel van Driel (48) liet een chip in zijn arm zetten en kon er tijdens de Kinderboekenweek de blits mee maken. Hij nam naar scholen een speciaal schatkistje mee, dat hij kon openen met zijn arm: magie, zo leek het. De kinderen waren verbijsterd en een mooi gespreksonderwerp lag op tafel.

Ook Enna van Duinen (47) is enthousiast over de chip in haar hand. Zij heeft er alle reden toe, want ze kan er als een van de weinigen mee betalen. Haar sportschool heeft de chip kunnen koppelen aan een betaalaccount. "Als ik koffie haal in de kantine, hou ik mijn chip tegen de lezer en gaat er 1,80 euro van m'n tegoed af", zegt Van Duinen. Ze is fan van het 'quantified self'-principe en meet met de nieuwste technologieën allerlei aspecten van haar lichaam. 

Betalen

Van Duinen is een uitzondering: betalen in winkels is nog niet mogelijk. "Dat is jammer", zegt tech-journalist Tijs Hofmans (27). Hij heeft sinds kort een chip. Na het inbrengen kreeg hij de schrik van zijn leven met een enorme blauwe plek. "Die blauwe plek bleek normaal. Maar qua toepassingen kom je niet verder dan een online visitekaartje eraan te hangen. Een teleurstelling."

Technisch gezien moet betalen met de chip voor iedereen mogelijk zijn. Het is sinds dit jaar ook mogelijk om met een smartphone contactloos te betalen en daarin zit zo'n zelfde NFC-chip, die verantwoordelijk is voor de techniek.

"Als het zou kunnen, zou ik het zeker doen", zegt Tijs Hofmans over betalen in winkels met zijn onderhuidse chip. "Dat is één van de redenen waarvoor ik de chip zou willen gebruiken." 

Kees Plattel (26) werkt als technicus in de reclamebranche. Hij is mordicus tegen een ingebouwde betaalkaart. "Daar wil je juist níet heen. Je kunt best je sportschoolpasje vervangen, maar niet de bankpas. Dan vraag je erom gehackt te worden", zegt Plattel, die zijn chip ook aan het slot in de voordeur van zijn kantoor koppelde.

Veiligheid

Is Plattels angst terecht? We toetsen het door met Marco Preuss en Evgeny Chereshnev te praten. Ze werken bij Kaspersky Lab, een Russisch bedrijf dat gespecialiseerd is in internetveiligheid. Preuss, Europees directeur van het Global Research & Analysis Team, vindt dat het belabberd is gesteld met de beveiliging van de NFC-chip. "Je kunt een viercijferige pincode instellen", zegt hij lachend, om er cynisch aan toe te voegen dat dit "niet zo geavanceerd is".

Volgens Preuss laten de meeste mensen het na om die code in te stellen. Op drukke plekken zouden criminelen met draagbare aflezers alle informatie kunnen scannen. "In de tram heb je dat niet door", aldus de Duitser. 

Volgens hem is het gekkenwerk om deze chip te gebruiken voor betalingen. Om dat wel mogelijk te maken, heeft Preuss een waslijst aan verbeteringen die de chip zou moeten ondergaan: 

  • Er is nu een (kleine) ruimte voor data op de chip, zoals contactgegevens, en die data moet beter worden encrypted.
  • Niet alleen de data, maar ook de communicatie moet beter encrypted worden. "Net zoals het internet HTTPS heeft, moet er hiervoor een veilig systeem komen", zegt Preuss. 
  • Interactie moet alleen mogelijk zijn met geauthenticeerde lezers. De chip moet die lezers bijvoorbeeld herkennen als "lezer van PayPal".
  • De chip moet tijdelijk kunnen worden uitgeschakeld, zodat die onleesbaar wordt.
  • Er moet een back-up mogelijkheid zijn, zodat de informatie op de chip niet verloren kan gaan bij schade.

Pistool

Collega-onderzoeker Evgeny Chereshnev (36) is vicepresident consumentenmarketing bij Kaspersky en heeft sinds februari een NFC-chip onder zijn huid. Hij houdt een blog bij over zijn leven als 'bionic man' en komt met allerlei opmerkelijke ideeën voor verbeteringen. Zo is het wellicht nodig om de chip van energie te voorzien om de veiligheid te verbeteren. Chereshnev wil dat doen door lichaamsenergie af te tappen met weefsel dat er omheen groeit. "Nu hebben we een stukje computer in ons lijf, maar dan worden lichaam en computer één. Ooit moet de chip toch volledig versmelten met je zenuwstelsel", legt de Rus via Skype uit vanuit Moskou. 

Zijn idee om een 'slimme chip' te maken klinkt helemaal bizar. Chereshnev wordt zichtbaar enthousiast. "Stel je voor", zegt hij, "iemand zet een pistool tegen je hoofd en eist geld. We betalen inmiddels met een chip. Het zou geweldig zijn als die chip zou meten dat je stressniveau te hoog is. Dan schakelt hij zichzelf uit en kun je niet meer betalen. Geen overvaller zou het nog proberen." Chereshnev testte eerder 'Kinect One', een techniek voor bewegingsherkenning, die in zijn ogen een goede combinatie kan vormen met een onderhuidse chip (zie onderstaande video). De chip zou daarbij kunnen dienen als persoonlijke sleutel. 

Nieuwe chip 

Chereshnev benaderde de fabrikant van Visa en Mastercard om de chip in betaalpassen in een implanteerbare vorm te gieten. "Maar de fabrikant is bang voor religieuze bezwaren", zegt Chereshnev. Hij doelt op de angst onder bepaalde christenen, die geloven dat een onderhuidse chip het 'teken van het beest' is. In de Bijbel staat dat iedereen, klein of groot, arm of rijk, het teken van het beest in de rechterhand of in het voorhoofd zal krijgen – en anders niets zal kunnen kopen. De link met een betaalchip is gemakkelijk gelegd.  

Toch is er een nieuwe chip op komst: Amal Graafstra wil begin 2016 met een nieuwe versie van zijn NFC-chip komen. Graafstra is wereldwijd pionier op het gebied van implanteerbare microchips. De Amerikaan met Nederlandse voorouders knutselde zelf een NFC-chip in elkaar en verkoopt ze nu over de hele wereld. De Nederlanders die nu met een chip rondlopen hebben die allemaal gekregen van Graafstra's bedrijf Dangerous Things. 

Graafstra praat in een Amsterdams restaurant vrijuit over zijn plannen. "Kijk", zegt Graafstra. Hij pakt een vel papier erbij en wijst ernaar. "Dit is de chip nu. Je kunt er data opschrijven, maar dat kan slechts in één bestand." Vervolgens grist hij nog wat velletjes bij elkaar. Hij schuift ze zorgvuldig onder elkaar. "Zo wordt de nieuwe chip. Meerdere plekken voor data." Even later schuift piercer Tom van Oudenaarden aan. Hij baarde in november opzien door een LED-lamp in zijn arm te implanteren. "Dat lampje is voor de lol, maar de komende versies worden revolutionair", zegt hij daarover

Tom van Oudenaarden heeft een led-lamp in zijn arm
Tom van Oudenaarden heeft een led-lamp in zijn arm

Van Oudenaarden is ook bekend als de man die de NFC-chips implanteert. "Artsen doen daar allemaal moeilijk over. Piercers doen het in 10 minuten", legt Graafstra uit. "Daarom werk ik graag met hen." Samen bediscussiëren Graafstra en Van Oudenaarden waar de nieuwe chip precies in de hand moet gaan zitten. De huidige variant zit tussen duim en wijsvinger. De nieuwe niet. Waar de oude chip eruit zag als een groot uitgevallen rijstkorrel, is de nieuwe plat en lang : 0,4 millimeter dik, 8 millimeter breed en 22 millimeter lang. "Dat gaat dus meer pijn doen", concludeert Graafstra. Van Oudenaarden knikt en kan een lachje niet onderdrukken.

Graafstra pakt een mes en snijdt denkbeeldig in zijn hand. "Hier?" Tom reageert positief. Ze bespreken verschillende plaatsen in de hand en de arm. Het mes vliegt heen en weer: Graafstra is duidelijk niet vies van doe-het-zelf-chirurgie. Uiteindelijk worden ze het eens: de plaats onder de pink is waarschijnlijk de beste optie.  

Gemeengoed

Graafstra belooft dat hij de data op de chip beter gaat beveiligen. "De beveiliging nu is minimaal, dat klopt. Het moet beter", zegt hij. Ook moet deze chip betalen nu écht mogelijk maken. Althans, in de Verenigde Staten. Graafstra is met "enkele spelers" uit de betaalbranche aan het praten. Hij kijkt wat bedenkelijk als we vragen of zijn plannen ook voor Nederland gelden. Hij lijkt er niet zeker van. "Hopelijk wel", besluit hij. Betaalvereniging Nederland, een gezamenlijk platform van de banken, laat weten dat het initiatief voor een 'onderhuidse creditcard' niet van hun zal komen. "Er is niet genoeg vraag naar", legt een woordvoerder uit. De vereniging richt zich op het contactloos betalen via smartphones, dat onder andere door Rabobank en ING mogelijk wordt gemaakt.

Volgens Martijn Aslander (43) zal die vraag er snel komen. Aslander richtte kennisplatform Permanent Beta op, waarmee hij bijeenkomsten organiseert om mensen met een onderhuidse chip op weg te helpen. Aslander denkt dat de chip snel gemeengoed wordt: "Over tien tot vijftien jaar is het normaal en wordt het grootschalig gebruikt. Niet door iedereen, maar wel door honderdduizenden mensen." Aslander zelf heeft ook een NFC-chip. Hij oordeelt niet over de mogelijkheden: "Ik doe er niets mee en heb hem gewoon om te weten hoe het voelt". Hij kijkt liever naar het grotere plaatje.

Eenzaamheid en slechte seks 

"We staan aan de vooravond van een enorme explosie van technologie", vertelt Aslander. Hij praat over transhumanisme en filosofeert over virtual reality en eenzame ouderen, oppervlakkige vriendschappen en slechte seks; allemaal zaken die VR kan oplossen. In een nieuwe werkelijkheid waarin de mens nog meer met technologie verstrengeld is, moet plaats zijn voor liefde, diepe gevoelens en goede gesprekken. "Ik heb liever een paar échte vrienden in de virtuele wereld, dan dat ik in de kroeg sta met wat vage kennissen."

Net als Aslander ziet Ruben Horbach ons versmelten met techniek – letterlijk. "De huidige versie van de NFC-chip zie ik niet doorbreken, maar voor toekomstige generaties zie ik wel een rol weggelegd", zegt Horbach. "Stel je een chip voor die allerlei waarden van je lichaam kan monitoren. Bloedwaarden, glucoselevel, stressniveau. Dat kan het hele zorgstelsel onderuit halen", zegt Horbach enthousiast. 

Marco van Beers vult het standpunt van Horbach aan. "Er bestaan sensors die in je tand zitten en van daaruit twitteren dat je chocola eet, bijvoorbeeld. Aan dat soort apparatuur kun je de zorgverzekering hangen." In dat geval zouden zorgverzekeraars klanten met een gezond leefpatroon belonen, en ongezond levende mensen meer geld vragen. 

Weerstand

Over zo'n personalisering wordt al veel langer debat gevoerd. Mochten voorstanders winnen, dan zou onderhuidse technologie inderdaad een rol kunnen spelen. In zo'n scenario zou een groot deel van de bevolking dergelijke apparatuur moeten accepteren. Dat lijkt onwaarschijnlijk. Van de kenners ziet vrijwel niemand het gebeuren dat ooit iedere Nederlander een onderhuidse chip heeft. De consument heeft de regie en er bestaat veel weerstand tegen de geïmplanteerde chip, onder meer door religieuze en privacygerelateerde bezwaren. Dat merken Van Driel, Van Duinen en Hofmans ook. "Ik krijg alleen maar negatieve reacties", zegt Hofmans. "Niemand snapt dat ik dit doe."

Voorlopig kunnen we de ontwikkelingen dus met enige terughoudendheid afwachten. Toch pleit Maarten den Braber, die onder andere Quantified Self Amsterdam oprichtte, voor behoud van het enthousiasme: "Het is altijd hetzelfde met dit soort technologie: korte termijneffecten worden overhypet, lange termijneffecten onderschat."

Auteur

Jannes van Roermund is freelance journalist/correspondent in Warschau en schreef eerder voor Bright Ideas over VR en chip-implantaten. Hij is tevens oprichter van DeChip.nl.