Inhoudsopgave
    

Dark Net: op de online zwarte markt
Redactie Bright Ideas
door Redactie Bright Ideas
leestijd: 15 min

Silk Road zette een paar jaar geleden de trend: op online marktplaatsen die alleen met de anonieme TOR-software zijn te bezoeken, floreert de handel in illegale goederen. Lees erover in dit hoofdstuk uit het boek 'Dark Net' door Jamie Bartlett, dat deze maand in het Nederlands verscheen.

Voor zijn boek Dark Net, deze maand in het Nederlands verschenen bij Maven Publishing, ging journalist Jamie Bartlett op onderzoek uit in de krochten van het web. Hij daalde af in de digitale onderwereld van hackers, seks, bitcoins en wapens. Onderstaand hoofdstuk is gewijd aan 'ondergrondse' online marktplaatsen, zoals Silk Road. Alleen te bezoeken met de TOR-software. Silk Road was ooit de populairste markt van allemaal, tot de politie in 2013 de baas oppakte. Maar dat betekende geenszins het einde van dit fenomeen. In tegendeel.

Door het internet is de wereld van de handel veranderd. Kopers en verkopers overal ter wereld komen vlot met elkaar in contact, er ontstaan nieuwe markten en winkelen wordt simpel, handig en snel. Ongeveer 50 procent van alle consumenten in de wereld doet nu online aankopen en dat percentage groeit elk jaar. Maar naast de miljardenmarkt van de online handel met zijn NU KOPEN-knoppen en zijn ‘voor 23.59 uur besteld, morgen in huis’-service bestaat er nog een markt, die net zo snel groeit. In die wereld is alles te koop, zowel legaal als illegaal.

Volgens een onderzoek uit 2014 onder bijna 80.000 druggebruikers uit 43 landen betrekken steeds meer gebruikers hun drugs online. Alleen al vorig jaar scoorde ongeveer 20 procent van de Britse druggebruikers via het net. En voor het overgrote deel gingen die gebruikers naar één enkele plek. Ik gebruik geen drugs en ik heb ze nooit eerder gekocht, maar vanochtend werd er bij mij een onschuldig uitziende witte envelop bezorgd. Er zit een zeer geringe hoeveelheid cannabis van hoge kwaliteit in. Met een paar simpele klikken heb ik gedaan wat circa 150.000 mensen de laatste drie jaar hebben gedaan: drugs gekocht op Silk Road.

In 1972, lang voor eBay of Amazon, sloten studenten van Stanford University in Californië en het MIT in Massachusetts de eerste online transactie ter wereld. Via het Arpanet-account van hun AI-lab verkochten de Stanford-studenten hun collegae een minieme hoeveelheid marihuana. Dat was het begin van een kleine,maar zeer opmerkelijke trend. In de jaren negentig doken er regelmatig groepen dealers op in online discussieforums over drugs om speciale narcotica aan drugskenners te verkopen.* Rond 2000 werd de eerste grote online drugsmarkt op het openbare web geopend.

The Farmer’s Market bood via een mailservice vooral psychedelische drugs te koop aan. Volgens een FBI-dagvaarding verwerkte The Farmer’s Market tussen januari 2007 en oktober 2009 meer dan 5000 bestellingen uit vijfentwintig landen en beliep de totale omzet miljoenen dollars. In 2010 werd The Farmer’s Market een Tor Hidden Service.

Tegenwoordig zijn er zo’n 40.000 Tor Hidden Service-sites actief. Vanwege het geavanceerde adresversleutelingssysteem is Tor de ideale plek voor ongeregelde, ongecensureerde markten. Veel Hidden Services zijn legaal, maar ongeveer 15 procent ervan heeft te maken met drugs.

Op 27 november 2010 plaatste een zekere altoid het volgende bericht in The Shroomery, het magic-mushroomforum op het openbare internet:

Kwam een website tegen die Silk Road heet. Het is een Tor hidden service en ze zeggen dat je er alles online anoniem kunt kopen en verkopen. Ik denk erover om er iets te kopen, maar ik wou eens zien of iemand hier de site kent en hem kan aanraden.

Twee dagen later dook altoid op bitcointalk.org op, een discussie-forum over de cryptovaluta: ‘Is iemand hier al op Silk Road geweest? Het is een soort anonieme Amazon.com. Ik geloof niet dat ze heroïne hebben, maar ze verkopen wel ander spul.’ Altoid gaf een link naar een Wordpress-blog waar meer informatie stond: Er waren al ‘marihuana, shrooms en MDMA’ te koop en gebruikers werden opgeroepen zich als koper te laten registreren of zich aan te melden als verkoper. Het nieuws verspreidde zich en in het voorjaar van 2011 had een handjevol verkopers zich aangemeld, wat een kleine groep kopers trok. In mei 2011 waren er bijna 300 producten verkrijgbaar, bijna allemaal drugs. Toen het online tijdschrift Gawker in juni 2011 schreef over deze nieuwe ‘anonieme markt waar je alles kunt kopen’, was de reactie voorspelbaar. Duizenden gebruikers stroomden toe.

Wat die nieuwe bezoekers aantroffen, was iets radicaal anders dan krakkemikkige, onprofessionele sites zoals The Farmer’s Market of riskante ad hoc-deals via forums. Zoals altoid al opperde, was de site professioneel en gebruiksvriendelijk ontworpen. Aan de linkerkant van de webpagina stonden de diverse verkrijgbare producten in categorieën geordend, met foto’s als je doorklikte. Ook de verkopers waren duidelijk aangegeven, met voor iedereen een korte beschrijving en contactinformatie. Er was een prominente link naar de klantenservice voor klachten, en je kon in één oogopslag zien wat er in je ‘mandje’ zat en hoeveel geld je op je rekening had. Achter die gelikte façade ging een geavanceerd beveiligingssysteem schuil. De site was uitsluitend toegankelijk via een Tor-browser, producten konden alleen met Bitcoins worden gekocht en de bezoekers werd aangeraden met een digitaal pseudoniem in te loggen. Alle correspondentie tussen kopers en verkopers vond plaats via PGP-encryptie en gelezen berichten werden automatisch verwijderd. In juni 2011 werd een beveiligd forum geopend om de communicatie tussen de gebruikers van de site te verbeteren.

De site was niet alleen klantvriendelijk, maar werd ook uitstekend beheerd. In oktober 2011 keerde altoid terug naar bitcointalk.com, niet meer als nieuwsgierige potentiële koper, maar als een van de actiefste leden van de snel aan populariteit winnende site, en was hij ‘op zoek naar een IT-professional’ om bij het onderhoud te helpen. Op dat moment werd de site in de lucht gehouden door een team van twee tot vijf administrators die klachten van kopers en verkopers afhandelden, geschillen oplosten en de site afspeurden naar tekenen van eventuele infiltratie door wetshandhavers. Die administrators stelden via Tor Chat en een intern e-mailsysteem een wekelijks rapport op voor de hoofdadministrator – een gebruiker die zich Dread Pirate Roberts (DPR) noemde – waarin ze een overzicht gaven van voltooide werkzaamheden en nog openstaande kwesties en om begeleiding en verlofdagen vroegen. Silk Road kreeg een percentage van alle verkopen die via de site plaatsvonden en de administrators ontvingen voor hun inspanningen een salaris van 1000 à 2000 dollar per week.

Ondanks incidentele hacks, arrestaties van verkopers en disputen over de hoogte van de provisie (vooral toen de website in januari 2012 belangrijke tariefaanpassingen bekendmaakte) bleef Silk Road groeien. Volgens de FBI beliep het totaal van alle tot dan toe door de site verwerkte transacties in juli 2013 meer dan 1,2 miljard dollar. Bijna 4000 anonieme verkopers hadden producten verkocht aan 150.000 anonieme klanten overal ter wereld en DPR zou alleen al aan provisie 20.000 dollar per dag verdienen.

Dit was met afstand de geavanceerdste online drugsmarkt die ooit had bestaan. En het was een project dat niet alleen financieel gewin als drijfveer had. Als je je voor het eerst meldde op de oorspronkelijke Silk Road, werd je welkom geheten met een bericht van DPR:

Ik wil je graag even uitleggen wat Silk Road is en hoe je er het meeste uit kunt halen. Om te beginnen de naam: de site is genoemd naar de Zijderoute, een handelsnetwerk dat zich vroeger uitstrekte over Europa, Azië en Afrika. Het speelde een belangrijke rol bij het leggen van contacten tussen de economieën en culturen van die continenten en droeg door middel van handelsverdragen bij aan de vrede en de welvaart. Ik hoop dat de site Silk Road hetzelfde kan bewerkstelligen door een raamwerk te bieden waarbinnen handelspartners elkaar tot wederzijds voordeel op een veilige manier kunnen vinden.

De naam Dread Pirate Roberts was afkomstig uit het boek The Princess Bride uit 1973, waarin de Piraat niet één man was, maar een serie personen die die naam en de bijbehorende reputatie op gezette tijden aan een opvolger doorgaven. De keuze voor de naam was niet toevallig. Silk Road was een beweging. ‘Wij zijn GEEN lastdieren, we betalen geen belasting en laten ons niet controleren en reguleren,’ schreef DPR in april 2012. ‘De toekomst kan een tijdperk zijn waarin de menselijke geest tot een ongebreidelde bloei komt, woest en vrij!’

Op allerlei Tor Hidden Service-forums – maar ook op forums op het gewone net zoals 4chan en Reddit – ontstond een bruisend ecosysteem rondom Silk Road waarin een eclectisch gezelschap van ‘roadies’ elkaar vond: libertaire denkers, Bitcoin-fanatici, drugsliefhebbers en dealers, die allemaal zo hun eigen redenen hadden om voor een ongereguleerde online markt te zijn. Dit zeer diverse gezelschap hield de markt voortdurend in de gaten, lette op potentiële beveiligingslekken en de performance en hield anderen op de hoogte van de bevindingen. Ik zocht contact met een van de moderatoren van de populaire Reddit-groep over Silk Road voordat de site werd gesloten. ‘Het is een soort toevluchtsoord geworden voor mensen die vinden dat geen enkele overheid zich moet bemoeien met wat zij in hun eigen lichaam stoppen,’ zei hij. ‘Gebruikers en verkopers genieten allebei de vrijheid om open te zijn en zich te uiten op manieren die in het echte leven onmogelijk zijn.’

In het najaar van 2013 veranderde alles. Ondanks de inspanningen van siteadministrators en Silk Road-gebruikers hadden undercoveragenten van de FBI vanaf november 2011 aankopen gedaan via de site en DPR en andere belangrijke verkopers en siteadmins scherp in de gaten gehouden. Op 1 oktober 2013 arresteerden ze in een bibliotheek in San Francisco de negenentwintigjarige Ross Ulbricht op verdenking van drugshandel, uitlokking van moord, het faciliteren van computerhacks en witwaspraktijken.* Ze gingen ervan uit dat ze Dread Pirate Roberts hadden ontmaskerd.

Ulbricht had een universitair diploma, was een zelfverklaard libertair denker en woonde tot zijn arrestatie onder de naam Joshua Terrey in een kleine gedeelde woning vlak bij de bibliotheek. Zijn huisgenoten had hij verteld dat hij valutahandelaar was en pas was teruggekeerd uit Australië. De FBI beweert 144.000 Bitcoins (wat overeenkomt met circa 150 miljoen dollar) in beslag te hebben genomen die op Ulbrichts computer stonden. Spoedig daarna volgde de arrestatie van een aantal verdachte Silk Road-administrators en -dealers in Groot-Brittannië, Zweden, Ierland, Australië en Nederland.

Kort na Ulbrichts arrestatie werden bezoekers van Silk Road verwelkomd met een nieuw bericht: ‘Deze verborgen site is gesloten door de FBI.’ Het nieuws verspreidde zich snel. ‘HET IS ECHT WAAR OMFG OMFG OMFG,’ schreef een anonieme gebruiker al enkele minuten na de sluiting op het bulletinboard /b/ op 4chan, compleet met een schermafbeelding van de FBI-bekendmaking. ‘Beseffen jullie wat dat betekent?’ reageerde een ander. ‘Dit gaat om meer dan pedo’s met hun pizza [een codewoord voor kinderporno] of die drugs van ons. Ze pakken ons alle veilige plekken een voor een af.’ Op alle Silk Road-forums – die nog in de lucht waren, aangezien ze op andere servers draaiden dan de site zelf – heerste paniek.

Was dat het einde? Niet helemaal. Zeven dagen na de arrestatie van Ulbricht dook Libertas, Silk Road-siteadministrator sinds februari 2013, weer op het forum op en schreef het volgende:

Dames en heren, met genoegen maak ik u ons nieuwe thuis bekend. (...) Laten de wetshh hun tijd en geld maar verspillen terwijl wij de hele wereld laten weten dat we onze vrijheid niet laten vertrappen door totalitaire overheidsbendes!

Silk Road was teruggekeerd als Silk Road 2.0, een nieuwe, betere en veiliger site. Libertas voorspelde dat de definitieve site binnen een maand in de lucht zou zijn. Als spectaculaire stunt stond er op de beginpagina van de tijdelijke Silk Road 2.0 een aangepaste versie van de FBI-bekendmaking. Libertas en andere siteadministrators hadden dag en nacht gewerkt om de site opnieuw op te bouwen met een deel van de broncode van de oorspronkelijke site en zo veel mogelijk van de bestaande verkopers zo snel mogelijk weer online te zetten. Hoewel veel roadies niet blij waren dat hun Bitcoins samen met de site waren verdwenen, wilden de meesten dolgraag de draad weer oppakken. Inigo, een van de andere administrators, klaagde dat ze werden bedolven onder e-mails van verkopers die opnieuw wilden beginnen: ‘We werken zo snel als we kunnen,’ schreef hij verontschuldigend op het forum.

Een maand later kon de site van start gaan. Uiteraard dook er een nieuwe Dread Pirate Roberts op om de site te beheren. (Op het moment dat ik dit schrijf is zijn identiteit nog altijd een mysterie.) ‘Het idee achter #silkroad krijg je niet klein,’ verklaarde de nieuwe ambtsdrager op de ochtend van 6 november 2013 op Twitter. Daarna schakelde hij over naar het forum: ‘Silk Road is uit zijn as herrezen en staat weer voor jullie klaar. Welkom thuis. Jullie zijn weer vrij.’ Silk Road was weer in de lucht.

Maar ondanks alle inspanningen van Libertas en Inigo was Silk Road zijn dominante marktpositie kwijt. Silk Road was niet de enige markt op het Dark Net geweest, alleen de grootste. Anderen hadden ook kansen geroken en vanaf 2012 waren er andere, concurrerende markten verschenen, waaronder Black Market Reloaded en de Russian Anonymous Marketplace. De verdwijning van de marktleider in oktober 2013 luidde een half jaar van chaos in. Nieuwe markten werden geopend, gehackt, door wetshandhavers gesloten en opnieuw geopend. Er waren tientallen nepmarkten die probeerden gebruikers hun Bitcoins afhandig te maken. Een aantal Silk Road-gebruikers stapte kort na de FBI-actie over op de Sheep Market, maar na een korte periode van activiteit verdween die opeens – gehackt of doelbewust uit de lucht gehaald – samen met al het geld dat erin was gestopt. Utopia, een online markt waarnaar reikhalzend was uitgekeken, ging in de eerste week van februari 2014 open, maar werd binnen twee weken door de Nederlandse politie gesloten. Kopers en verkopers, die gewend waren geraakt aan de stabiliteit en betrouwbaarheid van Silk Road, wisten niet meer welke sites ze nog konden vertrouwen.

Er ontstond een sfeer van paranoia en achterdocht. De autoriteiten leken aan de winnende hand. Maar niet voor lang. In april 2014 kwamen de markten tot rust. Langzamerhand bewezen drie grote sites zich als betrouwbaar en stabiel en begonnen ze te groeien; er werden meer producten verkocht dan ooit tevoren. De orde keerde terug. Tussen januari en april 2014 verwerkte alleen al Silk Road 2.0 ruim 100.000 verkooptransacties. Het was alsof er niets was gebeurd.

Het ontstaan van die Dark Net-markten heeft begrijpelijkerwijs tot tumult en consternatie geleid. The Sydney Morning Herald waarschuwde in 2011 voor ‘de bloeiende online drugsmarkt waartegen de autoriteiten niets kunnen doen’, en de Daily Mail noemde Silk Road in 2012 ‘het duisterste hoekje van het internet’. Charles Schumer, de Amerikaanse senator die in 2011 een onderzoek naar Silk Road had geëist, omschreef de site als ‘de meest schaamteloze poging om drugs online aan de man te brengen die ooit is vertoond’. Maar het is niet verrassend dat er online drugsmarkten bestaan. Het verrassende is dat ze werken. Dark Net-markten zijn een ongelooflijk riskante omgeving om zaken te doen. Verkopers en kopers zijn anoniem en zien elkaar nooit. Er zijn geen toezichthouders tot wie je je kunt wenden als de verkoper of de siteadministrators besluiten je geld in te pikken. Alles is illegaal en er bestaat een permanent risico op sluiting of infiltratie door wetshandhavers. Maar ondanks dat alles floreren de Dark Net-markten. Hoe kan dat?

Op de markt

Met een gewone browser kom je niet op een Dark Net-markt. Net als andere Tor Hidden Services zijn ze alleen toegankelijk via Tor.* Kopers bereiken de site daarom meestal via de Hidden Wiki of een van de vele andere indexpagina’s met behulp waarvan je je weg vindt in deze duistere wereld.

Ik heb net een populaire indexsite geopend. Het eerste wat me opvalt, is het enorme aantal Dark Net-markten en de duizelingwekkende verscheidenheid aan drugs die ze beweren te verkopen. Er zijn nu minstens vijfendertig actieve markten en het valt bepaald niet mee om er een uit te kiezen. De meeste mensen staan elke dag voor dat dilemma.

Volgens Nathalie Nahai, de schrijfster van Webs of Influence, een onderzoek naar online overredingsgedrag, maken we onbewuste inschattingen van websites aan de hand van ‘vertrouwenssignalen’. Gewoonlijk hebben we volgens Nahai vertrouwen in een site als die goed is ontworpen – logo’s van hoge kwaliteit, symmetrische opbouw –, simpel van structuur is en makkelijk in het gebruik. Dat is een indicatie van de moeite die de mensen achter de site erin hebben geïnvesteerd, stelt Nahai, en aan de hand daarvan kunnen we bepalen in hoeverre ze ons vertrouwen en onze klandizie verdienen. Grote internetbedrijven besteden miljoenen aan de ontwikkeling en vormgeving van hun website. Hetzelfde geldt voor veel Dark Net-markten. Ze hebben allemaal herkenbare logo’s en een eigen huisstijl. Silk Road 2.0 had het bekende Silk Road-logo – een Arabische handelaar op een kameel, helemaal in het groen – gehandhaafd toen de site in november 2013 weer online kwam. Het logo van Agora Market is een gemaskerde bandiet die met een paar pistolen zwaait. In de paginatitel van The Outlaw Market staat een cowboy. Alle sites hebben bovendien dezelfde basisstructuur: profielpagina, account, productoverzicht. Volgens Nahai zijn ook dat vertrouwenssignalen – dingen die klanten verwachten te zien.

Net als op alle markten vechten de sites ook om de gunst van de klanten. In april 2013 voerde Atlantis, een concurrent van Silk Road, een agressieve campagne om gebruikers te lokken: ‘Je moet klanten een goede reden geven waarom ze voor jou zouden kiezen in plaats van voor een ander. Bij ons zijn er een heleboel goede redenen: gebruiksvriendelijkheid, veiligheid, lagere tarieven (voor verkopersaccounts EN provisie), snelheid van de website, klantenservice en feedback,’ lichtte de siteadministrator toe. Elke markt voegt zijn eigen toeters en bellen toe. Op Pirate Market kun je online het gokspelletje steen-papier-schaar spelen, en je kunt een beoordeling geven: ‘Laat ons weten wat je niet bevalt aan deze site.’

Logo’s en welkomstmails zijn niet voldoende op Dark Net-markten. Het fraaie uiterlijk van Sheep Market bleek weinig waard toen de site samen met bijna 40 miljoen dollar aan Bitcoins van kopers en verkopers ten onder ging. Silk Road 2.0 werd in februari 2014 gehackt, waarbij ongeveer 2,7 miljoen dollar aan Bitcoins verloren ging. Om er beter inzicht in te krijgen wie ik echt kon vertrouwen, ging ik naar de Dark Net-marktforums. Als er ergens een nepsite of malafide verkoper opereert, is dit de plek om daarachter te komen. Er zijn op het gewone net tientallen Reddit-threads, gebruikersblogs en specialistische forums die elke afzonderlijke markt onderzoeken, ervaringen van gebruikers vergelijken en veiligheidsaspecten bespreken. Silk Road 2.0 is nog altijd een populaire keus. Ik las een aantal berichten waarin de reactie van de administrators op de hack van februari 2014 werd geprezen. Defcon, de nieuwe siteadministrator, beloofde onmiddellijk alle verkopers schadeloos te stellen die geld waren kwijtgeraakt en verklaarde zelfs dat de siteadmins geen provisie zouden ontvangen totdat alle geschillen waren opgelost. In april 2014 meldde Defcon triomfantelijk dat de helft van alle verloren Bitcoins was terugbetaald. Silk Road 2.0 biedt ook de grootste verscheidenheid aan producten van het grootste aantal verkopers: er zijn 13.000 productbeschrijvingen, waar de op een na grootste, Agora Market, er 7400 heeft. Positieve beoordelingen, een grote keus aan producten, uitstekende beveiliging. Ik weet genoeg.

Verkopers en producten

Een account nemen op Silk Road 2.0 is heel simpel. Gebruikers-naam, wachtwoord, CAPTCHA-testje invullen om te bewijzen dat je een mens bent en geen robot en je bent binnen. ‘Welkom terug!’ staat er op de openingspagina.

De forums hadden gelijk: ik word onmiddellijk overspoeld door keuzes. Ik kan kiezen uit ongeveer 870 verkopers, die meer drugs  verkopen dan ik ooit voor mogelijk had gehouden. Alleen al onder xtc vind ik: 4-emc, 4-mec, 5-apb, 5-it, 6-apb, butylon, mda, mdai, mdma, methylon, mpa, pentedron, pillen. Maar er zijn niet alleen drugs. Er zijn afdelingen voor alcohol, kunst, vervalsingen en boeken, en verder zie ik onder meer een Starbucks-cadeaukaart van honderd dollar die wordt aangeboden voor veertig, een complete boxset van The Sopranos, een tegoedbon van honderd dollar voor Marine Depot-aquariumbenodigdheden, vervalste Britse geboorteaktes, vervalste cadeaukaarten en iets met de titel PayPal Win All Disputes – The Ultimate PayPal Guide.

Aard en omvang van de handel op het Dark Net zijn altijd in mysteriën gehuld; hoe zou je er immers gegevens over moeten verzamelen? Begin 2014 wist een anonieme gebruiker van Silk Road 2.0 met een slim computerprogramma de details van 120.000 verkooptransacties te bemachtigen die in een periode van 99 dagen tussen januari en begin april 2014 via de site hadden plaatsgevonden; hij zette de resultaten in een bestand en plaatste dat op een obscuur Silk Road-discussieforum. Dat overzicht biedt de tot nu toe Het is niet verrassend dat de populairste producten drugs zijn. ‘Wiet’ was het meest verkochte artikel (28 procent van alle verkochte goederen), gevolgd door cocaïne (19 procent), MDMA (18 procent), digitale artikelen (14 procent), hasj (12 procent) en cannabis (8 procent). Maar als een verkoper iets interessants en unieks in de aanbieding heeft voor een goede prijs, kan hij of zij heel snel enorme volumes omzetten, ongeacht de aard van het product:

Het is een echte internationale markt. Hoewel de verkopers voornamelijk gevestigd zijn in de VS (33 procent), Groot-Brittannië (10 procent) en Australië (10 procent), verzenden de meesten bestellingen naar alle landen ter wereld.

De markt wordt gekenmerkt door een gering aantal heel grote dealers en een grote groep die op bescheidener schaal opereert. 21 verkopers verkochten tussen januari en april 2014 meer dan 1000 artikelen, terwijl 418 er minder dan 100 verkochten. (De actiefste verkoper haalde 3592 artikelen.) De gemiddelde verkoper (in onze steekproef van 867 verkopers) verkocht 178 artikelen.

Door de verkoopgegevens van de actiefste dealers te analyseren in combinatie met de waarde van alle producten kon ik ook een ruwe schatting maken van de omzet die de grootste dealers hier halen.

De meeste verkopers halen zulke volumes niet. Ik koos negen middelgrote verkopers gemeten naar het aantal transacties. Bij hen ligt de gemiddelde maandomzet tussen 10.000 en 20.000 dollar per verkoper. Uitgaande van een winstmarge van 100 procent ten opzichte van de inkoopprijs komt dat neer op een jaarinkomen van tussen 60.000 en 120.000 dollar. Een heel aardig salaris, maar niet bepaald wat een drugsbaron verdient. Dat doet vermoeden dat de meeste verkopers geen dealers zijn die op internationale schaal opereren, maar vermoedelijk de tussen- en detailhandel bedienen. (Uit onderzoeken in Groot-Brittannië blijkt dat straatdealers gemiddeld 15.000 à 20.000 pond per jaar verdienen, terwijl grotere dealers en bazen veel meer verdienen.) Sommige verkopers zijn ervaren tussenpersonen die al jaren in deze branche werken en goede banden met importeurs hebben; ze hebben hun werkterrein nu alleen verplaatst naar het net. Maar Silk Road heeft ook nieuwe mensen aangetrokken, variërend van Ace, een man van vierentwintig die in 2012 ‘wiet uit eigen teelt’ verkocht op Silk Road – ‘ik kan tien à twintig bestellingen per dag verwerken, dus iets van tussen de zeventig en honderdveertig per week’ – tot farmacologen die medicijnen uit hun voorraad illegaal verkopen. Angelina leidde een middelgroot – legaal – bedrijf toen ze in 2011 het artikel in Gawker over Silk Road las. Ze zette samen met een paar anderen een handeltje op en verwerkte tussen 2011 en 2012 10.000 transacties, waarbij ze de medicijnen tegen inkoopprijs bij de fabrikanten betrok en ze direct op de markt bracht. Dat is lucratief, maar oersaai: ‘We importeren, verpakken en verzenden, net als ieder ander klein internetbedrijfje,’ vertelde ze in 2012 aan het tijdschrift Mashable.

Digitale reputatie

Als je offline drugs koopt, wordt je keus tot op zekere hoogte beperkt door de plek waar je bent en de mensen die je kent. Op Silk Road 2.0 heb je te véél keus. Duizenden producten en honderden verkopers die op verschillende locaties werkzaam zijn. Alle online markten kennen dat probleem. En ze lossen het allemaal op dezelfde manier op. ‘De legale internetverkoop zou niet werken zonder gebruikersbeoordelingen,’ zegt Luke Upchurch van de overkoepelende consumentenvereniging Consumers International. ‘Daardoor kunnen consumenten een gefundeerde keuze voor een bepaald product maken, en kunnen producenten een reputatie opbouwen.’ Uit door Consumers International gepubliceerd onderzoek blijkt dat 88 procent van de mensen die in Groot-Brittannië online aankopen doen, bij het nemen van aankoopbeslissingen naar gebruikersbeoordelingen kijkt.

Dankzij encryptie en de cryptovaluta Bitcoin is de technische basis gelegd waardoor een site als Silk Road kan bestaan, maar dankzij de gebruikersbeoordelingen werkt het ook echt. Alle drugssites bieden de mogelijkheid beoordelingen te geven, meestal een score van 1 tot 5 en een geschreven commentaar, en kritisch en zorgvuldig kijken naar je potentiële aankoop is voor alle kopers een must. ‘Anderen moeten die informatie kunnen lezen en daaruit kunnen opmaken wat de verkoper precies aanbiedt,’ schrijft een ervaren gebruiker aan nieuwkomers op een discussieforum over Silk Road 2.0. ‘Als je commentaar geeft, schrijf dan in elk geval iets over de levertijd, de kwaliteit en hoeveelheid van het product en de service die de verkoper biedt.’

Ik besloot een kleine hoeveelheid marihuana te kopen om helemaal te doorgronden hoe het systeem werkt. Maar de marihuana was niet één klein hoekje van de website – er werden ongeveer drieduizend verschillende varianten aangeboden door meer dan tweehonderd verschillende verkopers. Ik begon beoordelingen van een aantal verkopers door te lezen om degenen eruit te pikken die door anderen als betrouwbaar werden gevonden:

1/5: deze verkoper is een vuile oplichter, ik heb betaald voor hasj en nou heb ik goddomme 40 gram paraf ne! niet kopen bij deze eikel (20 gram maroc hasj)

Die niet dus. Na wat schiften vond ik iemand die me wel oké leek. Drugsheaven was in het buitenland gevestigd, maar zijn verkoperspagina sprak wervend van ‘uitstekende wiet & hasj van consistente topkwaliteit voor een redelijke prijs’. En wat nog mooier was: hij had een geld-terug-regeling en uitgebreide algemene voorwaarden. Drugsheaven verkocht een verbijsterend product-assortiment: Amnesia Haze, Cheese, White Widow, SoMango, Bubba Kush, Olympia, Messi, Marlboro Gold Stamp, Marlboro 15 Stamp, Gold Seal Afghaanse, Polo Polm, Lacoste Polm, Ferrari Polm. Ik bestudeerde zijn beoordelingen nauwgezet. Hij had het afgelopen etmaal een stuk of tien vijfsterrenbeoordelingen gekregen en de afgelopen vier maanden bijna 2000 beoordelingen met een gemiddelde van 4,8 van de 5.

Eerste bestelling was weggeraakt. (...) Ik kreeg hem opnieuw toegestuurd en ben nu heel blij. (...) Heaven is een van de beste verkopers op de markt!! Heel vriendelijk en ook hele goeie communicatie. ik kom gauw terug ;) kan deze verkoper aanraden. (...) 5 sterren

En gelukkig waren er ook een paar negatieve recensies (een score van 100 procent zou verdacht zijn):

Bestelling nooit gekomen. Vertrouw hem nog steeds wel hoor, bestel wel weer eens wat. Soms gaat het mis, maar bestellen is dus voor eigen risico.

Ook kopers hebben een reputatie: zij worden beoordeeld afhankelijk van het totaalbedrag dat ze op de site hebben uitgegeven en het aantal keren dat ze hun geld hebben teruggevraagd. Ook voor een koper is een goede reputatie een pluspunt, maar voor verkopers is hun digitale reputatie van essentieel belang. Je naam, je volume, je beloftes – zonder een goede reputatie is het allemaal waardeloos.

Het idee achter anonieme markten en reputatiesystemen – hoe kweek je vertrouwen in een anonieme wereld? – gaat terug tot de begintijd van de cypherpunks. Maar zij wisten dat je niemand zou kunnen vertrouwen als iederéén anoniem was. Een gebruiker zou de ene dag iemand kunnen kaalplukken onder het ene pseudoniem en de volgende dag onder een ander. De cypherpunks verwachtten daarom dat mensen digitale pseudoniemen zouden creëren die langdurig in stand bleven: online personages die geen band hadden met de ‘echte’ mensen erachter, maar die in de loop van de tijd een eigen identiteit en reputatie zouden opbouwen. In zijn ‘Crypto-Anarchist Manifesto’ uit 1988 legde Tim May, een van de oprichters van de cypherpunks, uit dat reputaties in de anarchistische digitale toekomst ‘van cruciaal belang’ zullen zijn, ‘veel belangrijker bij transacties dan de kredietbeoordelingen van tegenwoordig’. Een van de belangrijkste redenen van het succes van Dread Pirate Roberts en zijn Silk Road was het vertrouwen dat hij had opgebouwd in twee jaar van succesvolle transacties. Het deed er niet toe dat niemand wist wie er achter het masker schuilging. Net als op Amazon of eBay kan het opbouwen van een positieve reputatie een zaak van lange adem zijn. Toen de oorspronkelijke Silk Road uit de lucht werd gehaald, waren de digitale profielen van de verkopers verdwenen en daarmee ook hun reputaties. ‘Veel mensen hebben veel tijd en geld gestoken in het opwaarderen van de kopers- of verkopersstatistieken van hun accounts,’ klaagde een verkoper in oktober 2013 tegen de admins van Silk Road 2.0. ‘Is er een kans dat er ergens een back-up is van die gegevens en dat ze kunnen worden gekopieerd naar de nieuwe markt?’ ‘Nee, er is geen back-up,’ was het korte antwoord. Alle oude gegevens waren samen met de site ten onder gegaan. ‘Ik ben bang dat we allemaal weer bij nul moeten beginnen.’ Een andere administrator vulde aan: ‘Het is aan jou om die reputatie opnieuw op te bouwen en je klanten eraan te herinneren waarom ze ooit voor jou hebben gekozen: vanwege de uitstekende klantenservice en de hoge kwaliteit van je producten.’

Omdat er op die sites zoveel geld omgaat – en omdat een goede reputatie onontbeerlijk is om daar een graantje van mee te pikken – proberen sommige verkopers het beoordelingssysteem te foppen. Veelgebruikte trucs zijn het aanmaken van nepaccounts om van daaraf positieve recensies te schrijven, het toekennen van slechte beoordelingen aan concurrenten, mensen betalen om welwillende beoordelingen te geven en zelfs het aanbieden van gratis producten in ruil voor goede recensies. Maar er bestaat een indrukwekkend goed functionerende zelfregulering, een oprechte wil om oplichters op te sporen en te verwijderen. The Rumour Mill is het populairste forum op Silk Road 2.0. Het is exclusief gewijd aan besprekingen van verkopers en producten. In de threads op The Rumour Mill wordt fel gediscussieerd over reputaties en producten en worden regelmatig oplichters met naam en toenaam aan de kaak gesteld. ‘CapnJack is een oplichter die bekendstaat als KingJoey,’ schrijft een teleurgestelde koper. ‘Hij berooft mensen op grote schaal, al een hele tijd, en gebruikt zijn verkopersprofiel om de indruk te wekken dat hij een overtollige partij hele goeie witte heroïne heeft die hij kwijt moet voor 170 dollar per gram. (...) Goed opletten mensen, niks kopen bij die klootzak.’ 

De groep ontmaskert vaak gezamenlijk een malafide verkoper. Zo werd theDrugKing ontmaskerd als verkoper die zijn eigen beoordelingen schreef. ‘Ik keek een paar uur geleden naar zijn gegevens en toen had hij nog geen enkele beoordeling. Nu heeft hij er ineens een heleboel, en *allemaal* van gebruikers met 6-10 transacties,’ schreef een gebruiker. Anderen analyseerden al zijn berichten forensisch. ‘Bij die beoordelingen vallen ook andere dingen op,’ schreef iemand, ‘ondanks zijn redelijk geslaagde pogingen het op berichten van verschillende mensen te laten lijken. Bijv. “fijn discreet”, “prachtig discreet”, “waanzinnig discreet”, “fantastisch discreet”.’ Hij werd gemeld bij de admins, die hem van de site verbanden. ‘Goed zo,’ schreef een dankbare koper. ‘Weg met die oplichter.’

Door dit transactiesysteem met reputatiebewaking ontstaat een krachtig, maar informeel systeem van zelfregulering door de gebruikers, zodat gebruikers beter gefundeerde beslissingen kunnen nemen over de producten die ze kopen. Als je op straat drugs koopt, is er geen betrouwbare manier om de kwaliteit van wat je koopt te beoordelen en sta je machteloos als er iets misgaat. Daarom varieert de zuiverheid van straatdrugs zo enorm: de gemiddelde zuiverheid van straatcocaïne is 25 procent, maar er is ook wel cocaïne van 2 procent aangetroffen, die meestal door tussenhandelaars en pushers is versneden met stoffen als benzocaïne. Uit analyses van in beslag genomen xtc-tabletten bleek in 2009 dat ongeveer de helft helemaal geen xtc bevatte, maar in plaats daarvan cafeïne en 1-benzylpiperazine. Als je niet weet wat je jezelf precies toedient, kunnen de gevolgen tragisch zijn. In 2009-2010 raakten bijvoorbeeld door een verontreinigd product zevenenveertig heroïnegebruikers in Schotland besmet met antrax. Veertien van hen stierven.

Dark Net-markten bieden een radicale en toch beproefde oplossing voor dat probleem. Het beoordelingssysteem biedt een veiliger en betrouwbaarder manier om de kwaliteit en zuiverheid van producten in te schatten, uitgaande van de recensies van mensen die ze hebben gebruikt. Toegegeven, de prijzen variëren hier meer.

(In sommige gevallen zijn ze zeer concurrerend: in oktober 2013 kostte cocaïne op Silk Road gemiddeld 92,20 dollar per gram, terwijl de gemiddelde straatprijs 174,20 dollar per gram bedroeg – een besparing van 47 procent. Anderzijds lag de gemiddelde prijs van marihuana –12,10 dollar per gram – hoger dan het wereldwijde gemiddelde van 9,50 dollar per gram, en heroïne is er bijzonder duur, meer dan tweemaal de straatprijs in de VS.) Maar volgens Steve Rolles van de Transform Drugs Policy Foundation zijn de meeste gebruikers bereid iets meer te betalen als ze beter kunnen vertrouwen op de kwaliteit van het product.

Aankoop

Nu had ik dus een markt en een verkoper. Maar nog geen product. Daarom vroeg ik via het interne mailsysteem van de site om advies.

Ik: Ik ben nieuw. Denk je dat ik zou kunnen beginnen met een heel kleine hoeveelheid marihuana? 

Twaalf uur later kreeg ik antwoord:

Verkoper: Hallo! Ik zou je inderdaad aanraden klein te beginnen, dat is verstandig. Dus geen probleem als je eerst 1 gram wilt. Zou ik ook doen als ik jou was. Hopelijk komen we tot zaken! Vriendelijke groet.

Goh, wat beleefd! Ik volg zijn advies op en kies voor de kleinste hoeveelheid: 1 gram marihuana. Dat kost 0,03 Bitcoins, wat overeenkomt met ongeveer 8 pond (plus gratis verzending en bezorging). Ik klik op ‘in boodschappenmandje’. Nu hoef ik alleen nog maar te betalen.

Betalen

Markten spelen in op problemen. Elke crisis wordt snel gevolgd door innovaties. De Dark Net-markten worden voortdurend slimmer.

De belangrijkste moeilijkheid is: hoe zorg je ervoor dat kopers niet worden opgelicht? Als je iets bij een bonafide website koopt, maak je geld over voordat je het product in huis hebt, ook al ken je de verkoper niet. Dat komt doordat je erop vertrouwt dat het systeem werkt. Sites als Amazon hebben beproefde procedures om producten te beoordelen en geschillen af te handelen en dienen zich aan wetten te houden die de rechten van consumenten en de correcte gang van zaken bij handelstransacties bewaken.

Vooruitbetaling was ook de meest gebruikte methode op de eerste online drugsmarkten zoals The Farmer’s Market. Kopers plaatsten een bestelling, betaalden en wachtten tot er – hopelijk – een pakje werd bezorgd. Maar dat is een model dat voor drugsmarkten te onbetrouwbaar is. Silk Road loste dat probleem op door te gaan werken met borgstelling (escrow).

Elke Dark Net-markt heeft een eigen intern portemonneesysteem. Op de oorspronkelijke Silk Road maakte elke gebruiker een eigen portemonnee op de site aan waarin hij vanuit een andere portemonnee – gewoonlijk die op zijn eigen computer – Bitcoins kon storten. Als de bestelling was geplaatst, maakte de koper het juiste aantal Bitcoins uit zijn Silk Road-portemonnee over naar de borghouder – een portemonnee die werd beheerd door een Silk Road-administrator. De verkoper kreeg een melding dat het geld bij de borghouder was gestort en verzond de bestelling. Als de koper het product ontving meldde hij dat aan de site, die het geld vervolgens overmaakte naar de Silk Road-portemonnee van de verkoper. Als je de oorspronkelijke Silk Road-site opende, zag je een bericht van DPR aan alle nieuwkomers: ‘Betaal altijd via borgstelling! Dit kan niet genoeg worden benadrukt. 99 procent van de oplichters werkt met nepaccounts en vraagt kopers rechtstreeks te betalen of de betaling goed te keuren voordat de bestelling binnen is’. Het borgstellingssysteem dateert al van eeuwen her. eBay heeft een optioneel borgstellingssysteem op provisiebasis. Maar tot voor kort bestond het niet in de wereld van de drugshandel, waar niemand ooit van consumentenbescherming had gehoord.

Maar de zwakke plek van het borgstellingssysteem is dat je je Bitcoins moet toevertrouwen aan een drugswebsite. In het chaotische eerste half jaar na de ondergang van Silk Road is duidelijk geworden dat sites het slachtoffer kunnen worden van diefstal door siteadmins, aanvallen van hackers of inbeslagname door de politie. In al die gevallen sta je machteloos. Toen de complete cache van Silk Road 2.0 – met 2,5 miljoen dollar aan Bitcoins van kopers en verkopers – in februari 2014 werd leeggeroofd, deelde Defcon op het forum het slechte nieuws mee. Hij bood omstandig excuses aan en schreef dat Silk Road nooit meer met een gecentraliseerd borgstellingssysteem zou werken. ‘Ik ben er nu volledig van doordrongen dat geen enkel borgstellingssysteem op een server veilig is.’ Defcon stelde een nieuwe, nog veiliger betaalmethode voor: het borgstellingssysteem met dubbele handtekening (multi-signature escrow of kortweg ‘multisig’). Als een bestelling door de verkoper in behandeling wordt genomen, wordt er een nieuwe Bitcoin-portemonnee aangemaakt. De verkoper fiatteert op het moment van de bestelling en de koper op het moment dat hij het bestelde ontvangt, waarna de site als laatste fiatteert (of dat weigert als er een probleem is). Maar het geld wordt pas vrijgegeven als twee van de drie tekenen met hun PGP-sleutels. Er is dus nooit één partij die er met het geld vandoor kan gaan. Het lijkt op een kluis die alleen opengaat als alle sleutelhouders aanwezig zijn. Bij een probleem krijgt de koper zijn geld terug.

Een aantal van de nieuwere markten is al gaan werken met het systeem met dubbele handtekening. De publieke opinie onder gebruikers van Dark Net-markten is dat geen enkele site zonder dit systeem volledig te vertrouwen is. Een gebruiker vatte die trend samen in een bericht uit maart 2014 op een Reddit-forum voor Dark Net-markten, met als subject ‘Gebruik. Of. Creëer. Geen. Nieuwe. Sites. Zonder. Multisig’: 

Oké mensen, dit gaan jullie niet leuk vinden. Kennen jullie die aflevering van The Simpsons waarin Homer vijf keer tegen dezelfde muur aan loopt en au zegt? Nou, zoiets doen jullie ook als je wéér een account neemt op een site zonder borgstelling met dubbele handtekening (multisig). (...) Dus weg met nieuwe sites. Weg ermee! neem geen account op sites omdat ze (1) zulke mooie plaatjes van piraten hebben (2) beweren deskundig te zijn (3) beweren anders te zijn (4) beweren een liefdadige instelling te zijn (5) een pakkende naam hebben (6) beweren de vijfde reïncarnatie van de dalai lama te zijn (7) een andere gimmick, truc of marketingtechniek gebruiken. neem alleen een account op sites die werken met beproefde beveiligingstechnieken zoals multisig. Als je opgelicht wordt, ben je een lul omdat je de oplichters hebt laten zien dat dat loont.

Defcon was het met hem eens. ‘[Multisig is] op de lange termijn de enige manier om de gebruikers te beschermen. Ik roep onze ontwikkelaars op zo snel mogelijk multisig-ondersteuning voor veelgebruikte Bitcoin-clients te implementeren. Reken op een ruimhartige beloning als jij degene bent die die implementatie maakt.’ Bij de keuze tussen verschillende markten die je niet vertrouwt is multisig een prima criterium. Het is een klap voor elk gecentraliseerd systeem. Het biedt consumenten een extra beschermingsniveau.

Dark Net-markten passen zich voortdurend aan aan de uitdagingen die ze tegenkomen. Bitcoins zijn niet zo anoniem als sommige mensen denken. Vanwege de manier waarop de technologie werkt moeten alle transacties in de openbare blockchain worden vastgelegd om te voorkomen dat hetzelfde geld tweemaal wordt uitgegeven. Dus als ik een Bitcoin rechtstreeks van mijn portemonnee overmaak naar mijn Silk Road-portemonnee, blijft daar een vermelding van bewaard in de blockchain. Mijn privacy loopt geen gevaar, want niemand weet dat mijn Bitcoin-portemonnee van mij is. Maar onderzoekers hebben ontdekt dat sommige transacties door zorgvuldige statistische analyse van transactiegegevens kunnen worden herleid tot personen. En als je geld naar je Bitcoin-portemonnee overmaakt vanaf je gewone bankrekening of vice versa, wat de meeste mensen doen – ik ook –, zijn je Bitcoin-transacties helemaal niet anoniem. Ze kunnen even moeiteloos tot jou worden herleid als je creditcardbetalingen.

Daarom hebben ontwikkelaars husselmechanismes bedacht. Ik stuur mijn Bitcoins naar een centrale portemonnee waarin de transacties van meerdere gebruikers tegelijk worden verzameld en door elkaar geklutst, en pas daarna naar hun definitieve bestemming worden doorgestuurd. Mijn Silk Road-portemonnee bevat nu het juiste aantal Bitcoins, maar het zijn andere dan die ik heb gestuurd dus ze kunnen niet meer tot mij worden herleid. Dat is heel slim bedacht – het is feitelijk een miniatuur-geldwitwas-systeem. Maar het heeft dezelfde nadelen als een gecentraliseerd borgstellingssysteem: je moet iemand anders je geld toevertrouwen. Bovendien rekent de husseldienst een kleine provisie voor het gebruik. Daarom werken andere ontwikkelaars aan gratis, open husseldiensten. CoinJoin werkt bijvoorbeeld op een vergelijkbare manier, maar dan zonder centrale beheerder van het geld: een aantal anonieme gebruikers stort betalingen op een tijdelijk adres, waar ze door elkaar worden geklutst, maar pas doorgestuurd als iedereen de transacties heeft gefiatteerd.

En het wordt nog uitgekookter. Velen in deze gebruikersgroep mikken op iets groters. Toen ik aan dit hoofdstuk begon, was mijn doel te doorgronden hoe deze groep gebruikers erin is geslaagd een markt te creëren waar mensen elkaar onder zulke onwaarschijnlijke omstandigheden vertrouwen. Het blijkt dat hun uiteindelijke doel precies het omgekeerde is. Het borgstellingssysteem, multisig en CoinJoin zijn allemaal onderdeel van een groter plan om een markt te creëren waar vertrouwen helemaal niet meer nodig is, omdat alles gegarandeerd werkt dankzij krachtige encryptie en gedecentraliseerde systemen die niet kunnen worden opgerold of gecensureerd. Ze willen dus een markt zónder vertrouwen scheppen. De toekomst van dat soort markten ligt niet bij gecentraliseerde sites zoals Silk Road 2.0, maar bij sites waarop alles is gedecentraliseerd, waar productoverzichten, berichtenverkeer, betalingen en beoordelingen allemaal van elkaar gescheiden zijn en niet door één centrale partij worden gecontroleerd. Zo’n site zou onmogelijk te censureren of te sluiten zijn.

Ik volg de laatste stappen: ik stort mijn schone Bitcoins in de portemonnee van de verkoper en klik op BETALEN. Ik kom direct op een nieuwe pagina, waar een kort bericht staat: ‘Je transactie is met succes voltooid.’

Discretie

Maar nu moet er nog één laatste horde worden genomen: ik moet mijn drugs in handen zien te krijgen. Ondanks al die slimme betaal- en husselsystemen zal ik toch een werkelijk bestaand adres moeten opgeven om mijn product te kunnen ontvangen. Sommige mensen gebruiken daarvoor een ‘dumpadres’, een onbewoond huis waar nog wel een brievenbus is. Maar de meesten, onder wie ik, geven gewoon hun huisadres op en vertrouwen op de kracht van de discretie. Verkopers worden vaak beoordeeld op de snelheid en het gemak waarmee hun pakjes worden bezorgd – of op de slimme manier waarop ze het product camoufleren. Hoewel er in de beoordelingen van mijn verkoper niets concreets over zijn discretie stond – uit angst slapende overheden wakker te maken, las ik op een forum – werd die wel hogelijk geprezen. En geheel terecht.

Op een ochtend, vijf dagen nadat ik mijn bestelling heb geplaatst, wordt er bij mij thuis een wit pakje bezorgd. Het is ongeveer zo groot als een briefkaart, maar nogal dik – het is vanbinnen bekleed met noppenfolie. De naam en het adres die ik via mijn PGP-sleutel op de site heb ingetikt, zijn op een adressticker geprint. Het pakje zag er net zo uit als alle andere poststukken die ik die week had ontvangen en er was niets bijzonders aan te voelen of te ruiken. Het product dat erin zat was zorgvuldig geseald, woog precies 1 gram en leek volgens een vriend van me die er verstand van heeft van uitstekende kwaliteit te zijn.

Het laatste wat ik nog moest doen voordat ik mijn account afsloot, was een korte, simpele beoordeling schrijven: ‘Drugs precies volgens bestelling geleverd. 4/5.’

Druk vanuit de markt

Drugs kopen op Silk Road is uiterst plezierig. Terwijl ik door de ontelbare opties bladerde, werd ik bestookt met speciale aanbiedingen, gratis verzending en extraatjes. De verkopers waren attent en reageerden vlot op vragen. De producten waren (naar ik hoor) van hoge kwaliteit en de prijzen waren volgens mijn onderzoek concurrerend. Hier is de klant koning.

De drugsmarkt werd altijd gekenmerkt door lokale monopolies en kartels. Dark Net-markten hebben die dynamiek veranderd doordat er twee elementen bij zijn gekomen, namelijk ‘Exit’ en ‘Voice’, om de terminologie van de beroemde naoorlogse econoom Albert Hirschman te gebruiken. Dankzij die twee elementen blijven organisaties zodanig werken dat de gebruikers ervan profiteren. Ontevreden kopers kunnen nu protesteren via beoordelingen - ze hebben een stem gekregen (Voice) – en ze kunnen een slechte verkoper de rug toekeren – opstappen (Exit) – en naar een van de meer dan 800 anderen gaan. Dat betekent dat verkopers worden gedwongen met elkaar te concurreren om de gunst van de gebruikers en niet om het beoordelingssysteem heen kunnen. Door de invoering van slimme betaalsystemen, een klantenservice en echte concurrentie ligt de macht niet meer bij de verkopers, maar weer bij de consumenten. Wie zich nog mocht afvragen wie het op deze markten voor het zeggen heeft, leze een van de laatste berichten uit november 2013 van de nuchtere administrator Libertas op het Silk Road 2.0-forum:
Exit en Voice werken op Dark Net-markten precies zoals de economiehandboeken voorspellen: ze zorgen ervoor dat consumenten een betere service krijgen. Het verrassendste gegeven is dat de statistieken die ik eerder in dit hoofdstuk gaf niet het volume of de omvang van het assortiment van de aangeboden drugs betreffen, maar de tevredenheidsscores. Meer dan 95 procent van de 120.000 beoordelingen geeft de maximumscore van vijf sterren; maar 2 procent geeft één ster. Toen professor Nicolas Christin in 2012 de beoordelingsscores op Silk Road analyseerde, waren de cijfers vrijwel identiek.

Hallo allemaal. Mijn excuses voor de trage reactietijden bij onze klantenservice. (...) We zijn bezig veranderingen in te voeren om te garanderen dat we in de toekomst geen berichten meer missen. Nogmaals mijn excuses voor alle ongemakken veroorzaakt door de vertraagde reacties op jullie tickets. Libertas.

Als dit type sterk door de consument bepaalde markt eenmaal van de grond is gekomen, grijpt het fenomeen snel om zich heen. Silk Road 2.0, Agora, Pandora Market en de andere markten concurreren al met elkaar op het gebied van veiligheid, provisietarieven en gebruiksgemak. In april 2014 werd Grams gelanceerd, een zoekmachine voor de drugsmarkt. Grams zoekt naar de grootste markten voor producten en maakt het makkelijker om te vinden wat je zoekt. Grams heeft onlangs zoektrends geïntroduceerd en verkopers kunnen zelfs gesponsorde trefwoorden voor hun sites en producten kopen.

Een half jaar na het einde van Silk Road zijn er nu meer markten dan ooit. In april 2014 verkochten die driemaal zoveel producten als toen ik in augustus 2013 aan dit hoofdstuk begon. Ze kwamen uit de chaos van eind 2013 tevoorschijn met een verbeterde beveiliging en klantvriendelijkheid en gewapend met multisig, CoinJoin en zoekmachines. Natuurlijk zullen ook in de toekomst verkopers en markten worden aangepakt. Maar er zal telkens weer een nieuwe kop aan de hydra groeien. Markten leren snel. Van dat alles profiteert de gebruiker doordat de kwaliteit van de drugs en de sites noodgedwongen steeds meer stijgt.

Misschien zal de drugshandel niet ingrijpend veranderen door Silk Road 2.0 en zelfs niet door Tor Hidden Services. Maar nu de consumenten de baas zijn, zal het nooit meer hetzelfde zijn. Wat dat voor de war on drugs betekent, is niet duidelijk. In oktober 2013 werden bij een ambitieus onderzoek gegevens van zeven verschillende drugsobservatie-instanties overal ter wereld bijeengebracht. De conclusie van het onderzoek, dat werd uitgevoerd door het International Centre for Science in Drug Policy, was dat de war on drugs bezig is te mislukken. Verboden stoffen zijn makkelijker verkrijgbaar dan ooit. Sinds president Nixon de drugs in 1971 de oorlog verklaarde, is het aanbod niet merkbaar afgenomen, en de vraag al helemaal niet. Door de Dark Net-markten zijn drugs makkelijker verkrijgbaar. Dat is niet iets om blij mee te zijn.

Het leidt tot een toename van het gebruik, en druggebruik – legaal of illegaal – veroorzaakt ellende. Er is overal in de aanvoerketen, van producenten tot straatdealers, geweld en corruptie. Hoe langer die keten, des te meer geweld en leed er is, des te meer winst de dealers maken en des te meer stoffen worden versneden en vermengd. Silk Road zal al die problemen niet oplossen, maar verkort de lengte van de aanvoerketen wel. Er zijn in Groot-Brittannië ongeveer 7000 georganiseerde criminele bendes, en de helft daarvan houdt zich bezig met drugshandel. Hoewel betrouwbare cijfers over de exacte kosten van de straathandel notoir moeilijk te achterhalen zijn, wijst een onderzoek van de Verenigde Naties erop dat de kosten van drugsgerelateerde misdaad (fraude, diefstal, beroving en winkeldiefstal) in Engeland en Wales 1,6 procent van het bbp bedragen, oftewel 90 procent van alle economische en maatschappelijke kosten die verband houden met drugsmisbruik. Ook die kosten zullen waarschijnlijk dalen nu steeds meer kopers de straathandel omzeilen. Het verleden heeft aangetoond dat wie drugs wil altijd wel een manier vindt om ze te krijgen. Op Silk Road krijgen die mensen een beter product en lopen ze minder risico’s dan wanneer ze hun drugs op straat kopen.

Door de online drugsmarkten is de smerige straathandel veranderd in een simpele transactie tussen geïnformeerde consumenten en attente verkopers.

Het succes van Dark Net-markten is niet gebaseerd op anonimiteit, Bitcoins of encryptie. Het werkelijke geheim van Silk Road is een goede klantenservice.



Uit: Dark Net, Jamie Bartlett, Nederlandse versie uitgegeven door Maven Publishing in december 2015.

Auteur