Inhoudsopgave
    

Knakworst uit een couveuse
Ronald Rovers
door Ronald Rovers
leestijd: 6 min

In 2028 opent restaurant Bistro in Vitro zijn deuren, met op het menu alleen kweekvlees. Maar wat als het morgen al zou bestaan?

In de jaren dertig schreef Walter Benjamin een beroemd essay met de weinig vlotte titel "Het kunstwerk in het tijdperk van zijn technische reproduceerbaarheid". Benjamins vraag: hoe zit het met de waarde van kunst als het eindeloos gereproduceerd kan worden? Die reproducties missen immers het aura van het origineel, zoals hij dat noemde. Andy Warhol breidde daar dertig jaar later met een paar soepblikken nog een succesvolle carrière omheen door te laten zien dat eigenlijk alles kunst kan zijn, ook een commercieel massaproduct als een blik Campbell's tomatensoep.

Maar nu dit: wat als we voedsel eindeloos kunnen reproduceren? Hoe zit het dan met de waarde en het aura? Als er halverwege deze eeuw 9 miljard mensen op aarde rondlopen, moeten we iets verzinnen om die te eten te geven. Vlees eten zoals we nu doen – om over de rest nog maar te zwijgen – lukt dan niet meer. Niet in die hoeveelheden. Er is simpelweg te veel ruimte nodig om al die koeien, varkens, kippen, paarden, eenden, honden en vermoedelijk ook een paar knaagdieren te laten grazen – om over gezondheidskwesties en het welzijn van dieren nog maar te zwijgen.

Slikken?

Tuurlijk, we zouden met z'n allen minder vlees kunnen eten, maar waarschijnlijk duurt het nog even voordat mensen massaal overstappen naar bonen en zeewierburgers. Er is echter een andere oplossing: vlees kweken. De vraag is alleen: vertrouwen mensen dat wel? Biefstuk uit een petrischaaltje of knakworst uit een couveuse? Gaan ze dat slikken? Dat mist immers het aura van het origineel, al kun je je afvragen hoeveel mensen een realistisch idee hebben van hoe een origineel stuk vlees op hun bord belandt. Kweekvlees zal waarschijnlijk eerst als nepvlees worden gezien, als een minderwaardig product, zoals men dat ook over massaal geproduceerde kunstwerken dacht. Maar als Warhol mensen ervan overtuigde dat soepblikken kunst kunnen zijn, dan zijn mensen er misschien ook van te overtuigen dat kweekvlees een goed alternatief is voor een geboren en getogen stuk vlees.

Op 6 mei lanceerden Submarine en Next Nature Network de interactieve documentaire Bistro in Vitro. Officieel een science fiction documentaire over een toekomstig restaurant, maar eigenlijk een documentaire over de toekomst van vlees en misschien wel over de ethiek en esthetiek van al ons voedsel.

Kweekvlees kan eten heel spannend maken. Zoals vlees dat nog beweegt als het je keel in glijdt.

In dat virtuele restaurant wordt namelijk alleen vlees geserveerd dat uit stamcellen is gekweekt. Drie weken voor de lancering begon Submarine het project in nationale en internationale media te promoten. Dat werkte. Sommige mensen werden zo enthousiast dat ze even niet zagen dat het om een virtueel restaurant ging en stuurden van over de hele wereld verzoeken om te reserveren. Mensen bleken bereid vanuit New York een retourtje Amsterdam te boeken om aan te kunnen schuiven. Misschien om op feestjes te kunnen zeggen dat men erbij was, maar waarschijnlijk laat het ook iets van de urgentie zien die veel mensen hierover voelen. Later zal ook een Mobile Meat Bar langs festivals en musea reizen en nog dit jaar zal er een tv-documentaire geproduceerd worden.

De makers, waaronder prijswinnend animator Floris Kaayk, zeggen nadrukkelijk geen kant te kiezen in de discussie. Ze willen het onderwerp alleen onder de aandacht brengen. Moet je natuurlijk ook zeggen als je niet meteen als activist wilt worden weggezet. Tegelijk is het onderwerp – net als ons toekomstig energiegebruik – te groot en te belangrijk om door eenvoudige links-rechts tegenstellingen kaltgestellt te worden. "Hoe absurd is kweekvlees", vraagt hoogleraar Cor van de Weele, gepromoveerd in de wijsbegeerte van de biologie, in de documentaire. "Nou ja, als je erover nadenkt niet absurder dan hoe we nu vlees eten."

Kweekvleesijsje Uit het kweekvleeskookboek
Kweekvleesijsje

Bistro in Vitro is geïnspireerd op het Kweekvleeskookboek van Next Nature Network dat vorig jaar verscheen en dat lovende recensies kreeg. Een kookboek waaruit je niks kunt klaarmaken maar waar je wel je gedachten over kunt laten gaan. In de documentaire gaan de makers daarop verder: hoe zou een in vitro restaurant eruit zien en wat zou er op het menu staan? Op bistro-vitro.com kunnen foodies en early adopters een driegangen menu samenstellen en alvast een tafel reserveren voor 2028.

Als voorgerecht vind je er onder meer 3D-geprinte mergeieren, dodo nuggets en vriendelijke foie gras. Als hoofdgerechten een stoofpotje uit de keukenincubator, gebreide steak en biggetje uit de tuin. En als nagerechten een vlezige b-52 cocktail, een kweekvlees sorbet en microbiologisch lamsvlees.

Magic Meatballs Uit het Kweekvleeskookboek
Magic Meatballs

Aanbevolen door topchefs

Voor de documentaire werden vier chefs gevraagd om uit te leggen hoe ze over kweekvlees denken. Richard McGeown, chef van Couch’s Great House Restaurant in Polperro, het zuidwestelijke puntje van Engeland, bakte live op tv de eerste kweekvleesburger. "It’s got a very subtle smell and good colouration. It’s like every other burger I’ve known." Jonathan Karpathios van restaurant Vork & Mes in de bossen bij Hoofddorp, werd vader en voelde een grote verantwoordelijkheid opkomen. Hoe laat hij de wereld achter voor de volgende generatie, die vraag is leidend geworden bij zijn werk. Negentig procent van al het verse voedsel in zijn keuken komt uit eigen beheer. 

Erik van Loo van Restaurant Parkheuvel in Rotterdam komt uit een slagersfamilie maar "had niet zoveel met beesten doodmaken". Aan kweekvlees stelt hij dezelfde voorwaarden als aan het vlees dat we nu eten: goed te bereiden, goede structuur, goede smaak. Volgens Van Loo gaat de productie en consumptie van vlees zeker veranderen, want "op een bepaald moment is het gewoon op". Simone Zanoni, chef van het Raymsay Restaurant The Trianon in Versaille, ziet de productie van kweekvlees maar ook van kweekvis als de toekomst. "We maken er nu misschien grapjes over, maar als we onze eerste ruimtebasis opzetten en er echt mensen gaan wonen, dan gaan we daar echt geen koeien naar toe brengen. Ook al lijkt het iets futuristisch, het zou veel sneller kunnen gaan dan we voor mogelijk houden."

De presentatie van Koert van Mensvoort, technoloog en directeur van Next Nature, over het 'Kweekvleeskookboek' tijdens Bright Day 4 in november 2014.

Vervreemding?

Waarschijnlijk hebben we geen eens een keus. In de documentaire zegt Volkskrant-restaurantcriticus Mac van Dinther dat 70 procent van de beschikbare landbouwgrond in de wereld in dienst staat van vleesproductie. Als je daarbij bedenkt dat de vraag naar vlees volgens de Verenigde Naties tot 2050 zal verdubbelen, is de rekensom simpel. Dan moet 140 procent van de bestaande landbouwgrond beschikbaar komen voor onze toekomstige vleesproductie. Nou ja, zegt van Dinther. Dat kan dus niet.

Toch klinkt niet alleen een hosanna-verhaal. Kweekvlees kan ook vervreemding in de hand werken omdat de band met het dier verloren zal gaan, zegt de criticus. Aan de andere kant, is dat niet al lang aan de gang? Veel vlees dat mensen eten, denk aan snacks, is nauwelijks nog als zodanig te herkennen. En zelfs al is dat wel zo, dan weten onze kinderen nauwelijks nog waar het vandaan komt. Dus wat is dan nog echt vlees?

Auteur

Ronald Rovers (@RonaldRovers) is filmcriticus en neuropsycholoog. Naast Bright schrijft hij onder meer voor Filmkrant, VPRO Gids, Cinema.nl, Vogue en Salon.com.