Inhoudsopgave
    

Faraday fashion
Anouk Vleugels
door Anouk Vleugels
leestijd: 5 min

Met een telefoon op zak wordt je locatie en alles wat je zegt en doet bijgehouden. Behalve als die zak van de speciale 1984-kledinglijn is.

"Leg je telefoons anders even in de koelkast." Het is pas anderhalf jaar geleden dat Edward Snowden dit verzoekje deed om zo te voorkomen te worden afgeluisterd, aan de twee journalisten met wie hij als eerste sprak over spionagepraktijken van de NSA. Niet de beste manier, zo bleek later in dit experiment van MAKE Magazine, omdat een koelkast niet hermetisch kan worden afgesloten.

Inmiddels zijn er betere manieren om Big Brother te slim af te zijn. Kunstenaar Adam Harvey, bijvoorbeeld, bedacht al een aantal asymmetrische kapsels en make-up-stijlen die gezichtsherkenning onmogelijk maken. En Zach Blas kwam met de Fag Face Mask: een masker dat het onmogelijk maakt biometrische analyse uit te voeren. Hij deed dit als kritiek op een wetenschappelijk onderzoek uit 2008, waarin de suggestie werd gewekt dat homo's andere gelaatstrekken hebben dan hetero's.

Faraday-broekzak

Met zijn nieuwe kledinglijn '1984' tackelt de Australische Zoltan Csaki hetzelfde probleem dat Snowden had: surveillance via telefoons of tablets. Het project dankt zijn naam aan de gelijknamige klassieker van George Orwell, die hij eind jaren veertig schreef. In het boek beschrijft hij een dystopische toekomst, waarin de bevolking voortdurend in de gaten gehouden wordt. Een visie die niet ver van de waarheid lag, weten we inmiddels.

De 1984-zakken kunnen in allemaal verschillende soorten kledingstukken. Beeld: The Affair
De 1984-zakken kunnen in allemaal verschillende soorten kledingstukken.

Hoe werkt het? Alle kledingstukken komen met een afneembare (binnen)zak, die fungeert als Faraday Cage. Dat houdt in dat wanneer je telefoon of tablet erin zit, alle in- en uitgaande signalen worden geblokkeerd. Dus geen wifi, bluetooth, GPS of RFID, en uiteraard kan je ook niet gebeld worden. Csaki liep al een tijdje rond met het idee om anti-surveillance-kleding te maken, maar kwam pas echt in actie toen Edward Snowden voor het eerst in de media verscheen. "Toen wist ik: mensen zitten hierop te wachten. Ik ben onderzoek gaan doen naar de mogelijkheden, en kwam uit op de Faraday-tassen die door politieagenten wordt gebruikt nadat ze telefoons van verdachten in beslag nemen. Zo voorkomen ze dat een handlanger op afstand bepaalde gegevens wist of manipuleert. Mijn doel was: deze technologie zo toepassen, dat het makkelijk te gebruiken is en er goed uitziet. Het resultaat was de UnPocket."

Die gebruiksvriendelijkheid is iets dat Csaki mist bij andere initiatieven die privacy proberen te beschermen. "De waarheid is: ik wil graag bepaalde dingen privé houden, bijvoorbeeld mijn e-maildata, maar vind Gmail momenteel nog steeds een onmisbare dienst. Ik heb wel eens een versleuteld mailtje verstuurd – dat was verdomde lastig. Misschien niet als je een geek bent met een technische achtergrond, maar wel voor mij. "De UnPocket gebruikt hij wel regelmatig, maar dan vooral om ongestoord te kunnen werken. "Ik raak snel afgeleid en kan binnenkomende berichtjes en mailtjes maar moeilijk negeren. Dus stop ik mijn telefoon vaak een half uurtje in de zak, als ik me wil focussen."

Praktisch maar ook mooi

Kritiek op 1984 was er ook: op de subreddit Cyberpunk, bijvoorbeeld, wordt Csaki weggezet als een geldwolf, die een belangrijke kwestie als privacy inzet als marketinggimmick. Hij maakt zich er niet druk om. "Ik ben een ondernemer en heb een bedrijf dat kleding maakt, dus ja, geld verdienen is belangrijk. Hoewel ik momenteel veel bezig ben met privacy en surveillance, beschouw ik mezelf niet als privacy advocate. Uiteindelijk komt er weer een nieuwe kledinglijn, met een andere inspiratiebron. Voor mij is het belangrijk dat mode een bepaalde discussie op gang brengt, in dit geval over privacy."

De hele lijn communicatie-loze kleding. Beeld: The Affair
De hele lijn communicatie-loze kleding.

Kunstenaar en modeontwerper Bogomir Doringer probeert die discussie ook in Nederland aan te zwengelen. Hij is de curator van Faceless, een expositie die in januari te zien was in Mediamatic in Amsterdam en nu verder reist in Europa. Faceless toont hoe de behoefte aan anonimiteit en 'gezichtloosheid' na 9/11 steeds groter werd, ook in de kunst. "Thema's als surveillance, privacy en anonimiteit houden me al zo'n tien jaar bezig. Destijds werkte ik nog in de mode-industrie – en liet modellen bijvoorbeeld hun haar voor het gezicht dragen. In de jaren erna merkte ik dat steeds meer kunstenaars met dezelfde kwesties bezig waren, en kreeg ik het idee voor Faceless. Maar het was lastig om expositieruimte te krijgen: de kunstwereld was terughoudend en verweet mij zelfs dat het om een 'persoonlijke fetisj' zou gaan, in plaats van een sociaal-cultureel fenomeen." Uiteindelijk krijgt hij de kans te exposeren in Wenen. "De opening was toevallig net na de onthullingen van Snowden. Toen was men ineens wel geïnteresseerd in deze thema's."

Hoewel Doringer tegenwoordig zelf geen kleding meer ontwerpt, gelooft hij wel in initiatieven als 1984. "Met mode krijg je de kans om in de publieke ruimte te infiltreren: de mensen die jouw kleding dragen, verspreiden je boodschap. Met andere kunstvormen is dat lastiger." Denkt Doringer dat anti-surveillance mode in Nederland zal aanslaan? "Dat is lastig te zeggen. Ik kom ook veel in Oostenrijk en Duitsland, daar spelen deze kwesties veel meer. In Nederland is het wantrouwen in de overheid minder. Daarnaast willen we het hier toch vaak gezellig houden." Volgens Csaki hangt het er vooral vanaf of die mode ook draagbaar is. "Die make-up en kapsels van Adam Harvey zijn tof bedacht, maar je kan er niet mee over straat. Maar dit is pas het begin: uiteindelijk komt er een oplossing die er wel cool uitziet."

Auteur

Anouk Vleugels (@anoukvleugels) is drie jaar hoofdredacteur geweest van het populair-wetenschappelijke blad United Academics Magazine, waar ze zich heeft begeven in de wondere wereld van wetenschap en technologie. Die interesse die is blijven hangen, en als freelance journalist schrijft Anouk over technologie, media en alles wat daar tussenin gebeurt.