Inhoudsopgave
    

Lifesize camera
Enrico Fantoni
door Enrico Fantoni
leestijd: 7 min

De grootste camera ter wereld staat in Berlijn. De 'Imago' vertelt een verhaal op het snijvlak van technologie en kunst. Over drie generaties van dezelfde familie, allen met dezelfde droom.

Het begint allemaal in de vroege jaren zeventig. Cuando Werner Kraus, een Duitse natuurkundige, krijgt van Daimler-Benz een bijzondere klus: het maken van een cameralens die snel beelden op de schaal 1-op-1 kon maken. Daarmee moesten de verschillende fasen van de verbranding van de Wankel-motor worden vastgelegd. Kraus vond het zonde als zijn ontwerp vergeten zou worden. Samen met vriend en kunstenaar Erhard Hossle bouwt hij Imago, een 'inloop-camera' van 8 bij 4 meter, waarmee zelfportretten op ware grootte zijn te maken. Het kost de twee vrienden bijna twee jaar om de camera te bouwen. Maar als hij in 1972 eenmaal af is, zorgt hij voor beroering in de levendige kunstwereld van München.

In de zes jaar die volgen gaan de twee vrienden met Imago op toernee langs verschillende Duitse steden. De camera wordt een curieus kunstfenomeen. Tot in 1978, want dan wordt de productie van het gebruikte fotopapier stopgezet, vanwege de groeiende populariteit van Xerox-kopieermachines. Zonder het speciale papier is de Imago niet meer te gebruiken. Hij wordt ontmanteld en gaat naar een opslagplaats. Het doek valt. Einde van de eerste act.

De Imago. Annegret Kohlmayer
De Imago.

Nieuw leven

Er gaan bijna dertig jaar voorbij. Tot op een dag in 2004 Susanna Kraus, dochter van Werner en bekend actrice, op een doos met foto's stuit. Het zijn enorme portretten op ware grootte. Het papier is helemaal vergeeld na al die jaren. Eén van de portretten is ze zelf, als jong meisje. "Plotseling herinnerde ik me alles weer", vertelt Susanna, in de lichte studio Imago Kreuzberg, waar de Grote Camera zijn tweede huis vond. "Het was een portret toen ik 13 of 14 jaar oud was." Susanna wendt zich tot haar vader en Werner vertelt het verhaal. En over het lot van zijn creatie, die dan nog altijd stof staat te verzamelen in een opslagplaats in München. Gefascineerd besluit Susanna om het project van haar vader nieuw leven in te blazen.

Grootste probleem blijft het papier. Susanna is niet ontmoedigd en neemt contact op met Ilford, een historisch merk in de analoge fotografie dat door de opmars van digitale fotografie dreigt te bezwijken. Het duurt een jaar om het bedrijf te overtuigen het papier te produceren, waarvoor ze immers de enige klant lijkt.

"Gelukkig vond ik een enthousiaste werknemer, een fanaat van zwart-wit-foto's, die in zijn vrije tijd begon te experimenteren, zonder te wachten op een 'go' van zijn baas", herinnert Susan zich. De eerste begeerde papierrol komt eind september 2006 aan in München, slechts 15 dagen voor de opening van de tentoonstelling van Imago in Wenen. Daar had de optimistische Susanna al afspraken voor gemaakt.

"Die dag herinner ik me heel goed. De totale paniek", lacht ze. "Imago was een van de hoogtepunten van het programma van de Europese maand van de Fotografie en ik wist toen nog steeds niet of het zou werken." Vader Werner was aanwezig. "Hij kwam vaak langs om hulp en advies te bieden, maar ik vermoed dat hij zelf wilde zien wat ik in godsnaam met zijn geesteskind uitvoerde."

Het eerste portret van de herboren Imago is die van zijn twee vaders, Werner en Erhard. Hij staat nog steeds in een stand naast de imposante camera en verwelkomt de bezoekers in Susanna's studio. "Ik noem hem onze amulet."

De tentoonstelling in Wenen is, ondanks de zorgen van Susanna, een groot succes. Imago staat twee maanden lang in een tentoonstellingsruimte en portretteert de psychologen van de stad. Zodra ze uit de machine komen, worden de foto's op de muren gehangen. Uiteindelijk blijven Susanna en haar Imago een heel jaar in Wenen. Vervolgens reizen ze enkele jaren door verschillende Duitse en Europese steden. Vorig jaar juli was Imago ook te gast in het iconische gebouw De Rotterdam.

De zwart-wit foto's uit de Imago zijn 2 meter hoog en 60 cm breed.
De zwart-wit foto's uit de Imago zijn 2 meter hoog en 60 cm breed.

Beroemdheden

In al die jaren zijn er mensen van allerlei pluimage Imago binnengegaan - van de leden van het circus Roncalli tot Berlijnse punkers - en veel beroemdheden, onder wie regisseur Wim Wenders, zanger Nick Cave en actrice Angela Winkler. Maar ook veel gewone mensen, die 300 euro per sessie betalen om een uniek portret mee naar huis te kunnen nemen. Imago produceert portretten op een formaat van 200 bij 60 cm. Bezoekers lopen de camera in en binnen een half uur krijgen ze hun levensgrote portret mee naar huis op glanzend zilver gelatinepapier.

Het interieur van de camera lijkt heel erg op een kleedkamer, waar je een nieuwe jurk of broek past. Er staat een grote spiegel in de hoek, waar je jezelf kan bekijken zoals de camera je ziet. "De meeste mensen willen niet horen wanneer ze een zelfportret maken hoe ze moeten gaan staan" zegt Susanna. Maar ze zit wel verborgen aan de andere kant van de lens, om als het toch nodig is aanwijzingen te geven. Maar het is de persoon zelf die op een knop drukt om de foto te nemen. 

Na de druk op de knop verschijnt een objectief van achter een openklappend deurtje. Twee seconden later schieten zes krachtige flitsers tegelijk, waarmee het papier met een filmgevoeligheid van slechts 3 ISO wordt verlicht. Daarna ontwikkelt Susanna de foto in een 'doka' die het andere deel van de Imago in beslag neemt. De afdruk wordt direct op het speciale papier afgedrukt. Als een enorme Polaroid.

De Imago Photour. Annegret Kohlmayer
De Imago Photour.

Susanna's toekomstige projecten zijn een serie portretten van prostituees en reisfotografie in New York, Londen en Milaan. Maar het is niet de inmiddels bejaarde en gekneusde machine die Werner Kraus in de jaren 70 bouwde die op de tournee gaat, maar de opvolger, de Imago Photour, een verbeterde versie van de voorganger. Die is helemaal gemaakt van aluminium en doek. Modern en licht, maar nog altijd even fascinerend.

Met een opvallend detail waardoor de cirkel helemaal rond is: deze nieuwe Imago is ontworpen door Jacob Kraus, de zoon van Susanna.

Auteur

Enrico Fantoni (website) is een Italiaanse journalist en fotograaf die werkt vanuit de Argentijnse hoofdstad Buenos Aires. Hij maakte al reportages voor onder meer GQ, Wired, Vanity Fair, Bright, Grazia, Sportweek, OOR en de Volkskrant. Enrico houdt van koken en het fotograferen van eten, en van zijn zwarte kat Shanti. Naast zijn werk als journalist beheert Enrico ook een kunstruimte in Buenos Aires.