Inhoudsopgave
    

De Disruption doctrine
Floris Poort
door Floris Poort
leestijd: 6 min

Silicon Valley is aan het veranderen. De bedrijven worden steeds machtiger, trekken zich steeds minder aan van wetgeving en schrijven liever hun eigen regels. De houding is terug te voeren op het gedachtegoed van Ayn Rand.

Wie zich ook maar vijf minuten in startups verdiept stuit onvermijdelijk op het woord disruptive. Verstorend, dat moet je als succesvolle startup zijn. In Silicon Valley kijken bedrijven van alle formaten naar werkelijk elk aspect van de huidige wereld en denken: hoe kan dit anders? Hoe verstoren we de geldende orde? Kijk naar hoe Apple met zijn iPhone de hele telefoonmarkt overhoop gooide. Hoe Google met steeds meer gratis diensten het betalen voor dingen achterhaald doet lijken. Hoe Tesla de benzineauto belachelijk maakt. Hoe Airbnb hotels buitenspel zet en hoe Uber met de taximarkt hetzelfde doet.

Stuk voor stuk hebben die disruptive bedrijven een gigantische expansiedrift. Hoe langer ze er zijn, des te onmisbaarder die bedrijven voor ons lijken te worden. Daar zijn die bedrijven zich maar al te goed van bewust en handelen daar dan ook naar. Hun lelijke kant laten die glimmende, vernieuwende bedrijven vooralsnog niet echt zien.

Pseudo-filosofie

Uitzondering op die regel is Uber-oprichter en CEO Travis Kalanick. De man is nog geen veertig en zag zijn bedrijf in vijf jaar tijd letterlijk de wereld veroveren. Eind van dit jaar zet Uber zo'n 10 miljard dollar om, met chauffeurs in ruim 300 steden in zo'n 60 landen. Uber is momenteel zo'n 41 miljard dollar waard, en dat doet wat met de oprichter. Kalanick heeft namelijk het idee dat het immense succes van zijn bedrijf aan hem en hem alleen te danken is.

Hij baseert die gedachte schijnbaar op zijn lievelingboek, The Fountainhead. Die roman van Amerikaanse schrijfster Ayn Rand draait net als haar nog bekendere Atlas Shrugged om haar zelfbedachte pseudo-filosofie objectivisme. Kort door de bocht, en vergeef me daarvoor, komt die filosofie neer op: wees egoïstisch. De verhaallijnen van Rands bekendste titels draaien allemaal om kunstenaars, magnaten, wereldveranderaars en kapitalisten, die ondanks tegenwerken van de politiek, de media en het klootjesvolk hun dromen waarmaken door voor zichzelf te kiezen. Kalanick lijkt dat gedachtegoed ook aan te hangen en verdomd, het werkt voor hem.

Protest van taxi-chauffeurs in de Amerikaanse stad Portland Aaron Parecki
Protest van taxi-chauffeurs in de Amerikaanse stad Portland

Bodemloze portemonnees

Kalanick maakt er dan ook geen enkel probleem van om slecht met zijn chauffeurs om te gaan. Die zouden niet goed verdienen en hebben geen van allen een vast contract bij Uber. Maakt niet uit, zegt Kalanick. Binnen een paar jaar worden de chauffeurs toch vervangen door computers. Ook kwam Uber dankzij een schandaal rond zijn God Mode in het nieuws; de top van het bedrijf kon elke klant met naam en toenaam via GPS op de kaart zien rondrijden.

Kalanick's Uber heeft helemaal geen zin om zich aan wetten te houden en betaalt met een schijnbaar bodemloze portemonnee liever boetes dan dat het de regeltjes volgt. Behalve als het breken van de wet imagoschade oplevert, zoals hier in Nederland. Chauffeurs van UberPop, waarbij particulieren met hun eigen auto goedkopere ritjes aanbieden, worden enkel nog met chauffeurskaart aangenomen. Uber had helemaal geen zin in in die extra regeling, maar de rechter verbood UberPop door het ontbreken van zulke vergunningen. Daarna deed de Inspectie Leefomgeving en Transport een inval bij het bedrijf, en vond dat er een hoop mis was. Uber kreeg al meerdere dwangsommen aan zijn broek. Het maximale bedrag kan oplopen tot 1 miljoen euro.

Oprichter en ceo Travis Kalanick kijkt terug op vijf jaar Uber.

Eigen schuld

Die doorgeslagen lak aan de regels komt natuurlijk wel ergens vandaan. De overheid heeft dat deels zelf in de hand gewerkt door eerlijk spel ronduit onaantrekkelijk te maken. Het is gewoon niet handig om bij elke leuke innovatie het wetboek erbij te pakken, of de overheid om toestemming te vragen. Kijk naar Amazon, dat straks de hele pakket-bezorg-industrie met al zijn busjes en medewerkers wil vervangen door drones. Die moeten je bestelling binnen een half uur voor je voordeur leggen. Daar kan geen mens tegenop.

Die drones werden tot voor kort getest in de VS, maar dat gebeurt nu niet meer. Amazon moet namelijk elke nieuwe drone die het ontwikkelt eerst via een langdurig proces aangeven bij de Amerikaanse Federal Aviation Administration (FAA). Het bedrijf test zijn drones daarom vooral binnen: tegen de tijd dat ze toestemming voor het testen van drone A kregen, was drone C alweer ontwikkeld. En dus heeft Amazon zijn drone-team bestaande uit ex-NASA en Boeing-medewerkers naar Canada verplaatst. Daar mogen ze van de Canadese regering in een eigen stuk bos doen wat ze willen. Geen regels, geen moeilijke vragen.

Simpele vragen

En het zijn niet eens de moeilijke vragen waar Silicon Valley van huivert. Ook makkelijke vragen als: waarom betalen jullie niet gewoon belasting in elk land? Of: waarom zou het Nederlandse garantierecht voor jullie producten niet gelden? Of: hoezo is het land waar jullie gegevens opslaan doorslaggevend voor welke privacywetten jullie volgen, niet het land waar de gebruiker woont?

Simpele vragen waar bedrijven als Apple, Google en Facebook geen eenduidig antwoord op kunnen en vooral willen geven. Vroeg of laat vinden ze altijd wel iemand om mee samen te werken, zoals de veelgebruikte belastingconstructie tussen Nederland en Ierland, waar multinationals jaarlijks miljarden mee besparen. De Nederlandse regering maakt graag geheime afspraken want: liever een beetje belasting in onze schatkist dan in dat van een ander welwillend land.

Op die manier wordt de filosofie van Ayn Rand werkelijkheid. De grote bedrijven in Silicon Valley doen wat ze willen, innoveren blind voor wetten, regels, ethiek en soms de goede smaak. Alles kan, als je zakken maar diep genoeg zijn. Eerst negeer je de wet, dan ontwijk je 'm en als het echt niet anders kan zoek je te zijner tijd wel een oplossing. Als je ondertussen maar verder blijft groeien, dan kan niemand je iets maken.

Uit de <a href=
Uit de toneelbewerking van The Fountainhead van de Toneel Groep Amsterdam uit 2014.

Werkelijkheid?

Hoewel Uber's Kalanick dat sentiment in zijn meest zichtbare en afstotelijke vorm laat zien, werken eigenlijk alle innovatieve bedrijven op die manier. Als je maar snel genoeg onmisbaar genoeg wordt, kiest de gebruiker en dus het volk jouw kant. Zeg van Uber wat je wil, maar het is niet meer weg te denken. Dat geldt nog meer voor pak 'm beet Apple, Google en Facebook.

In Ayn Rands Atlas Shrugged besluiten de innovators, de industriëlen door nieuwe strenge regels de wereld in de steek te laten. En met die terugtrekking stort de wereld zoals die tot op dat moment werkt helemaal in. Zou dat ook met onze wereld gebeuren als Silicon Valley collectief zijn biezen zou pakken? Dat lijkt niet aan de orde. De bedrijven maken de dienst al uit. Als de ene overheid het een bedrijf lastig maakt, groeit het ergens anders wel door. En Atlas haalt zijn schouders op.

Auteur

Floris Poort (@florispoort) begon twee jaar geleden als stagiair bij Bright. Hij bleef hangen, is vaste blogger bij Bright en is nu eindredacteur van Bright Ideas. Daarnaast is hij werkzaam voor NUtech. Houdt van alles met een batterij er in of stekker er aan.