Inhoudsopgave
    

Bot-sing
David Lemereis
door David Lemereis
leestijd: 10 min

We zitten middenin een robotrevolutie die haar weerga niet kent. Robots zijn overal. Alleen herkennen we ze niet als zodanig. Is dat zorgwekkend of hoopgevend?

Eind 2006 schreef ik voor Bright over de jacht op de humanoid. Na decennia van trage ontwikkelingen zou de robot nu eindelijk een wezenlijk onderdeel gaan worden van ons leven, zo was de verwachting. Ruim acht jaar later blijken de optimistische beloftes nauwelijks ingelost. De enige drie robots in mijn huis zijn de wasmachine, een Roomba-robotstofzuiger en volautomaat espressomachine. En alle drie hebben ze mijn hulp nodig. Anders draait er geen wasje, kan Roomba met een volle bak niet zuigen en is er ’s ochtends geen cappuccino.

De android die alle huishoudelijke klusjes voor me opknapt is nog even ver weg als destijds. Erger nog, het lijkt alsof er nauwelijks enige progressie is geweest. Althans in mijn huiskamer. De Roomba van vandaag lijkt geen spat slimmer dan mijn eerste van vijf jaar geleden. Als een kip zonder kop kriskrast hij willekeurig door mijn huiskamer in de hoop overal te stofzuigen. En dan loopt hij voor de zoveelste keer vast in de kabels.

Zet ik echter de cynische bril af, dan zie ik een heel ander verhaal. De ontwikkelingen in roboland zijn vele malen sneller gegaan dan ik toentertijd verwachtte. Bovendien is het robolandschap heel anders geworden dan ik toen voor ogen had. Het zijn niet de zichtbare ‘huishoudhulp’-androids geworden, maar vooral allerlei robots die we in de eerste instantie niet als zodanig herkennen.

Wie had acht jaar geleden durven dromen dat DHL en Amazon nu zouden experimenteren met bezorg-drones? Laat staan dat we hadden kunnen bevroeden dat criminelen drones zouden gebruiken om drugs van Mexico over de Amerikaanse grens te smokkelen. Wellicht heeft je buurman wel een robotfabriekje op zolder staan in de vorm van een 3D-printer. En wat te denken van de zelfrijdende auto? Technisch zijn deze autonome robotauto’s al bijna rijp voor de openbare weg. Zelfs de juridische obstakels worden nu beetje bij beetje opgeruimd. In Nederland mogen bedrijven sinds kort experimenteren met zelfrijdende auto’s op de openbare weg. Dit zijn slechts enkele voorbeelden van hedendaagse robots die we tien jaar geleden nagenoeg voor onmogelijk hielden.

Als kip zonder kop door de woestijn

Neem de zelfrijdende auto. De eerste zelfrijdende auto’s reden in de DARPA Grand Challenge in maart 2004 in de Mojave-woestijn. Geen enkele robotauto haalde de finish en de meeste leken, net als mijn Roomba, als een kip zonder kop door de woestijn te zwalken. Het afstandsrecord dat jaar was 11,78 km. Een jaar later waren de robots een stuk slimmer en braken 23 zelfrijdende auto’s het afstandsrecord van 2004. Op eentje na haalden ze allemaal de finish.

Vrijwel iedere autofabrikant werkt inmiddels aan de ontwikkeling van de zelfrijdende auto en dat is significant. In slechts tien jaar tijd is de ultradomme robotauto die nauwelijks zelfstandig kon navigeren doorontwikkeld tot een autonome robot die zelfstandig en veilig door het verkeer kan navigeren. In 2010 hadden de Google-robotauto’s al meer dan 250 duizend zelfstandig gereden kilometers op de klok.

In 2006 ben ik naar het wereldkampioenschap robotvoetbal geweest. Studententeams van over de hele wereld ontwikkelden robotvoetbalspelers die zelfstandig zonder besturing van de zijlijnen een potje moesten voetballen om de Robocup-titel. In 2006 was het drie minuten spel en drie kwartier studentengeeks op het veld die probeerden hun robotvoetballers aan de praat te krijgen. Afgelopen november kon iedereen op de Bright Day in Amsterdam met eigen ogen zien hoe de inmiddels supergeavanceerde robots geheel autonoom moeiteloos balletjes naar elkaar overspeelden en feilloos de bal in het doel knalden.

Het uiteindelijk doel van de Robocup is om in 2050 met robotvoetballers het wereldkampioenschap te winnen van de menselijke wereldkampioenen. Als de exponentiële ontwikkeling in de robottechnologie blijft doorzetten, dan ben ik ervan overtuigd dat Robocup-voetballers al veel eerder die strijd zullen winnen. Met name omdat het vooral onzichtbare robots zijn die zich in een razend tempo ontwikkelen. Het zijn deze onzichtbare robots die de grootste impact op onze maatschappij zullen hebben.

Erik Wernquist

Miljarden verhandelen op de beurs

De kunstmatige intelligentie van bots en de deep learning-computers nemen al jaren taken van ons over zonder dat we het in de gaten hebben. Zo is op de beursvloer de mens al verdwenen. Slimme algoritmes zijn de nieuwe handelaren die autonoom in milliseconden miljarden aan- en verkopen. Waarschijnlijk sta je er ook niet bij stil dat er een vijftig procent kans is dat de Wikipedia-pagina die je leest door een bot en niet door een mens is geredigeerd. Wikibots corrigeren helemaal automatisch bijvoorbeeld ‘simpele’ zaken als spelling en grammatica, sporen automatisch wiki-vandalisme op en schrijven zelfs artikelen. Sverker Johansson, een Zweedse leraar wetenschap is de maker van Lsjbot: een autonome robotschrijver van artikelen die halverwege vorig jaar al meer dan 3 miljoen artikelen had geredigeerd of geschreven.

Philip M. Parker, een marketingprofessor van INSEAD Business School heeft een patent op een bot die in 20 minuten over een specifiek onderwerp een boek schrijft. In 2012 waren er al ruim 800.000 boeken op Amazon te koop die door deze bot geschreven waren. De bot trekt online databases leeg en compileert vervolgens een boek met cijfers en feiten. Het gaat dan om dure boeken met gespecialiseerde titels als The 2007-2012 World Outlook for Wood Toilet Seats ($795) en The World Market for Rubber Sheath Contraceptives (Condoms): A 2007 Global Trade Perspective ($325). Een romannetje schrijven zit er bij de bot van Parker nog niet in. Schrijfbots zijn vooralsnog vrij dom en simpel geprogrammeerd om een paar specifieke taken uit te voeren. Hoewel je voorlopig dus nog geen creatieve literatuur mag verwachten van een bot zou daar in de toekomst best eens verandering in kunnen komen.

Katten herkennen, pokeren en koken

Die verandering moet dan uit de hoek komen van de kunstmatig intelligente deep learning-computers. Die verschillen van de bots doordat ze in staat zijn zelf te leren. Stel dat je een computer wilt die het internet afstruint op zoek naar plaatjes waar katten op staan. Zelfs voor de slimste programmeur is het extreem moeilijk om algoritmes te schrijven die katten in al hun hoedanigheden in plaatjes herkennen. De deep learning-computer kan een beetje zoals het menselijk brein katten leren herkennen. Dat gebeurt door hem bijvoorbeeld honderdduizend plaatjes met- en honderdduizend plaatjes zonder katten voor te schotelen. De deep learning-computer analyseert alle beelden en leert zelf hoe hij van bepaalde abstracte vormen concrete vorm van katten kan herkennen.

Het bekendste voorbeeld van een dergelijke deep learning-computer is Watson. De IBM-supercomputer won enkele jaren geleden de finale van het televisiespelprogramma Jeopardy van zijn menselijke tegenspelers. Ondertussen heeft IBM Watson ingezet voor kankeronderzoek.

Enkele weken geleden kwam een poker-computer in het nieuws. Wetenschappers van de universiteit van Aberta, Canada hadden de supercomputer Cepheus ontwikkeld die iedere pokerspeler kan verslaan. De wetenschappers trainden Cepheus door hem twee maanden lang miljarden spelletjes te laten spelen en de resultaten te laten onthouden. Hieruit analyseerde Cepheus de meest succesvolle strategieën, waarmee hij zelfs kan winnen van bluffende tegenstanders. Overigens kan Cepheus alleen de pokervariatie Limit Texas Hold 'em met één tegenstander spelen.

Hoe indrukwekkend het ook is, dit maakt deze deep learning-computers nog niet zo creatief dat ze in staat zullen zijn een roman te schrijven. Althans dat zou je denken. Watson is namelijk al verscheidene malen creatief ingezet als botkok. Met zijn kunstmatige intelligentie heeft hij recepten voor maaltijden ‘gecomponeerd’ die door menselijke koks zijn klaargemaakt en door mensen als ‘ongewoon maar lekker’ beschreven werden. Zo bedacht Watson onder meer het recept voor Bengali Butternut BBQ Sauce. Deze saus bevatte ongebruikelijke ingrediënten maar smaakte prima en bleek bovendien nog eens calorie-arm te zijn in vergelijking met allerlei door mensen gemaakte BBQ-sauzen.

Watson leert, net zoals de pokercomputer, te koken door online miljoenen recepten te analyseren waardoor het een ‘gevoel’ krijgt welke ingrediënten bij elkaar passen. Het meest opmerkelijke aan de kok met kunstmatige intelligentie is dat hij in staat is recepten te creëren met ingrediënten die een menselijke kok nooit bij elkaar zou doen. Kunstmatige creativiteit die ook toepasbaar is op andere disciplines zoals muziek, film en wellicht zelfs de schilderkunst.

Uitzicht op de enorme orkaan op Jupiter, die bekendstaat als de Great Red Spot. De storm werd driehonderd jaar geleden voor het eerst waargenomen. Sinds de jaren zeventig wordt de Great Red Spot steeds kleiner. (Beeld afkomstig uit de korte film <a href= Erik Wernquist
Uitzicht op de enorme orkaan op Jupiter, die bekendstaat als de Great Red Spot. De storm werd driehonderd jaar geleden voor het eerst waargenomen. Sinds de jaren zeventig wordt de Great Red Spot steeds kleiner. (Beeld afkomstig uit de korte film Wanderers)

Banen op het spel

Deze ontwikkelingen zijn nog sneller gegaan dan verwacht en het gaat grote gevolgen hebben voor ons allen. Zelfs de early adaptor onder de early adaptors Elon Musk, oprichter van Tesla en SpaceX, waarschuwde vorig jaar dat kunstmatige intelligentie een onmiddellijke bedreiging vormt die "potentieel gevaarlijker is dan nukes".

Tegelijkertijd ziet Musk ook kansen: hij heeft de nodige investeringen gedaan in bedrijven die kunstmatige intelligentie ontwikkelen. Twee weken geleden liet Musk de wereld weten dat hij tien miljoen dollar investeert in het Future of Life Institute dat zal onderzoeken hoe kunstmatige intelligentie veilig ingezet kan worden voor de mensheid.

En het is niet alleen kunstmatige intelligentie die de samenleving gaat veranderen. Mechanische spieren, zoals YouTube-columnist CGP Grey zelfrijdende auto's of Roomba's in zijn video Humans Need Not Apply noemt, zullen de vervelende klusjes van ons overnemen. Dat gaat banen kosten. In het geval van de zelfrijdende auto ligt het voor de hand dat het beroep taxi- en buschauffeur verdwijnt. Op zichzelf niks nieuws. Automatisering verschuift al eeuwen het soort werk wat we uitvoeren. Het zware werk wordt uitgevoerd door mechanische spieren en ons werk verschuift naar andere taken.

De videocolumn van CGP Grey over robotisering.

Toch vindt er nu een kentering plaats die we eerder niet zagen. De kunstmatige intelligentie is namelijk een elektronisch brein. Niet alleen handarbeid wordt geautomatiseerd maar ook hoofdarbeid. De meeste van ons, hoe onwaarschijnlijk het ook lijkt, zullen de dans uiteindelijk niet ontspringen. Als een bot nu al simpele artikelen schrijft voor kranten, zoals een verslagje van een sportwedstrijd of een de melding van een aardbeving, hoe ziet mijn werk als journalist er dan over tien jaar uit? Ik mag dan wellicht nog wel opiniestukken schrijven maar een simpel blogje dat de feiten over een nieuwe gadget vermeldt, komt dan niet meer uit mijn pen maar uit die van een bot.

Die toekomst dat geldt voor meer beroepen: de duurbetaalde advocaat en notaris, de piloot, de geniale musicus, de briljante chefkok en noem ze maar op. Die verdwijnen. Of op zijn minst veranderen hun taken. Zelfs de computerprogrammeur die nu de software voor de zelflerende computer schrijft zou kunnen verdwijnen. Een zelflerende computer zou namelijk zelf kunnen leren hoe hij zelflerende computer programma's kan schrijven. Zeg in elk geval nooit nooit. Dat een computer het ooit van een schaaklegende zou winnen was nog niet zo heel lang geleden ook ondenkbaar.

Niet bang voor de toekomst

Dit is toch wel een hele andere, deels angstaanjagende kijk op de ontwikkelingen dan ik in 2006 voorzag in mijn artikel Robolove. Het robolandschap is nu totaal anders dan ik mij acht jaar geleden had voorgesteld. Het is goed om de gevaren te onderkennen zodat we ons kunnen voorbereiden. Dat moeten we vooral blijven doen, maar ik kan ook niet wachten om het stuur over te dragen aan mijn zelfrijdende auto. Kan ik lekker onderweg Bright Ideas onderweg waarin briljante artikelen staan geschreven door een bot.

Sowieso ben ik niet bang voor de toekomst, omdat tien jaar schrijven mij een levensles heeft geleerd die voor mij onomstotelijk vaststaat: "The future just ain't what it used to be'. Dat was toen, dat geldt nu en zeer zeker ook in 2025. Dat is waarom ik de toekomst rooskleurig tegemoet zie. Het pakt altijd anders uit dan ik had voorheen durven dromen. Ik wil dan ook oprecht positief met dezelfde worden als in Robolove eindigen: "Say hello to the future."

Auteur

David Lemereis (@auspacker) schrijft al sinds jaar en dag voor Bright en heeft het voorrecht de meeste gadgets uit te pakken in zijn Uitpakparty’s. Van alle gadgets houdt David het meest van robotica, en hij heeft een voorliefde voor wetenschap in al zijn facetten.