Inhoudsopgave
    

Iconische innovatie
Floris Poort
door Floris Poort
leestijd: 7 min

Bij Nederlandse iconen denk je misschien aan molens, tulpen, kaas en Rembrandt. Het kabinet denkt daar anders over en benoemde vier innovatieve projecten tot Nederlands icoon. Levert dat wat op?

De klassieke iconen van Nederland zijn wereldberoemd. Iets recenter kon ons land innovaties als de cd en de kunstnier op zijn naam schrijven. Maar waar is Nederland anno 2015 groot in? Nou, wetenschappelijke innovatie op het scherpst van de snede. Maar de slagkracht van de grote Amerikaanse en Britse universiteiten en bedrijven hebben Nederlandse onderzoekers niet. De kunde en kennis heeft Nederland in huis, maar het is moeilijk de bedrijven en geldschieters te vinden om onze wetenschappers te laten doen waar ze goed in zijn. Daarom is de overheid begonnen met het benoemen van Nationale Iconen.

Het zijn er vier, en alle vier zijn het wetenschappelijke projecten die Nederland en de wereld verder moeten helpen. Zo werkt natuurkundige Leo Kouwenhoven aan de TU Delft met een groep wetenschappers aan de kwantumcomputer. Ooit esoterische technologie die in de toekomst mogelijk moest worden, nu een wetenschap waarvan we de vruchten waarschijnlijk nog in ons leven kunnen plukken.

Kwantumtechnologie uitleggen is ingewikkeld, het moet namelijk computers opleveren die dingen doen die voor onze huidige systemen onmogelijk zijn. Huidige computers werken met bits die de waarde 0 of 1 hebben, en op die manier berekeningen uitvoeren. Kwantumcomputers werken met kwantumbits die tegelijkertijd zowel 0 als 1 zijn. Dat zorgt ervoor dat die computers op termijn veel sneller zullen zijn dan onze huidige systemen. Waar berekeningen nu één voor één in een serie gemaakt moeten worden, kan een kwantumcomputer alles tegelijkertijd berekenen. Dat moet uiteindelijk computers opleveren die exponentieel sneller zijn. Bovendien kunnen kwantumbits gedeporteerd worden; directe informatieoverdracht tussen zender en ontvanger. Erg veilig want het maakt afluisteren onmogelijk.

Erkenning

“Ik ben erg blij dat Nederland erkent dat dit soort onderzoek belangrijk is”, zegt Anouschka Versleijen, managing director van het QuTech Advanced Research Center for Quantum Technologies van de TU Delft en TNO. Het werk van QuTech werd ruim een half jaar geleden, in november 2014, benoemd tot Nationaal Icoon. Dat betekent dat het project een ondersteuningsprogramma heeft gekregen, en dat de wetenschap als stokpaardje mee op Nederlandse handelsmissies wordt genomen.

Heeft die hulp van de overheid, met minister Kamp als ambassadeur voor de kwantumcomputer, in het afgelopen halfjaar een verschil gemaakt? “Het heeft geen directe impact gehad op het onderzoek”, zegt Versleijen. “Onze onderzoekers waren en zijn aan de slag met quantumcomputing.” Maar de organisatie rond het onderzoek profiteert volgens Versleijen wel van de status als Nationaal Icoon. “Het heeft ons geholpen meer partners te vinden. Het is belangrijk over te brengen dat ons onderzoek een langetermijninvestering is. Dat lukt mede dankzij de status als Nationaal Icoon beter en daardoor kunnen onze onderzoekers blijven doen waar ze goed in zijn.”

De nationale iconen, met de klok mee: stamcellen, de Bioneedle, kwantumtechnologie en slim aardappelzaad. Beeld bovenaan artikel: stamcellen. Beeld: Rijksdienst voor Ondernemend Nederland.
De nationale iconen, met de klok mee: stamcellen, de Bioneedle, kwantumtechnologie en slim aardappelzaad. Beeld bovenaan artikel: stamcellen.

Stamcellen kweken

Eén van de andere Nationale Iconen is het onderzoek naar gekweekte stamcellen van Hans Clevers van het Hubrecht Instituut. Na lang onderzoeken lukte het Clevers en zijn onderzoekers in 2007 om de stamcel van de darm te identificeren. En niet alleen dat, Clevers kan de stamcellen ook kweken. Stamcellen zijn de bouwstenen van het lichaam en kunnen zich in elk ander celtype veranderen. De cellen blijven zich in experimenten van Clevers oneindig delen, en dat belooft veel goeds voor de gezondheidszorg.

Zo is het in een onderzoek al gelukt stamcellen toe te dienen aan de zieke lever van een patiënt. De stamcellen verdringen dan de zieke cellen, waardoor de ziekte wordt teruggedrongen en uiteindelijk verdwijnt. Bovendien maakt het onderzoek op termijn dierproeven overbodig. Zo kan bijvoorbeeld tumorweefsel worden gekweekt, waar vervolgens medicijnen op getest kunnen worden. Dat maakt onderzoeken niet alleen veiliger, maar ook doelgerichter. Er wordt immers getest op menselijk DNA, zonder dat een proefpersoon daarbij een risico loopt.

“De techniek om stamcellen te identificeren en oneindig te vermeerderen is uniek in de wereld”, zei minister Kamp van Economische Zaken toen het stamcelonderzoek tot Nationaal Icoon werd benoemd. “Zowel maatschappelijk als economisch is deze innovatie van grote betekenis. Het Hubrecht Instituut bewijst dat ondernemerschap en kennis tot belangrijke innovaties kunnen leiden.”

Dankzij de benoeming is het onderzoek van Clevers uit de laboratoria gekomen en in populaire programma’s als De Wereld Draait Door aan het grote publiek getoond. Clevers overlegde ondertussen met farmaceutisch bedrijf Daiichi Sankyo op de Nederlandse ambassade in Japan over commerciële toepassingen van zijn onderzoek.

Slimme naald

Het derde Nationaal Icoon is de Bioneedle, een uitvinding van veearts Gijsbert van de Wijdeven. Hij bedacht zich ooit hoeveel moeite de huidige vorm van inenten eigenlijk kost. Het medicijn moet in een naald worden getrokken, dat medicijn moet gekoeld bewaard en voorzichtig vervoerd worden en uiteindelijk moet het goed gedoseerd in de bloedbaan worden gespoten. Een groot verschil met bijvoorbeeld de simpele capsulepil, die vervoermiddel, dosering en toediening ineen is.

De Bioneedle van Van de Wijdeven komt een stuk dichter bij die simpelheid. Zijn naald is gemaakt van afbreekbaar bioplastic, en bevat een ingekapselde vorm van een medicijn. Met een luchtdrukpistooltje wordt de volledige naald in de bloedbaan van een patiënt gespoten, om daar vervolgens in ongeveer een kwartier op te lossen en de medicijnen los te laten.

Dat maakt vaccineren simpeler en schoner en bovendien wordt het makkelijker om medicijnen in uithoeken van de wereld te krijgen. De World Health Organization is dan ook geïnteresseerd, maar kan als VN-organisatie niet investeren. Dus moet Van de Wijdeven op zoek naar geldschieters, en daar kan de benoeming tot Nationaal Icoon zeker bij van pas komen.

Uitreiking van de Nationale Iconen. Van links naar rechts: Hans Clevers (gekweekte stamcellen), minister Henk Kamp, koning Willem-Alexander, Hein Kruyt (hybride aardappels), Leo Kouwenhoven (quantumtechnologie), juryvoorzitter Hans Wijers en Gijsbert van de Wijdeven (oplosbare naald).
Uitreiking van de Nationale Iconen. Van links naar rechts: Hans Clevers (gekweekte stamcellen), minister Henk Kamp, koning Willem-Alexander, Hein Kruyt (hybride aardappels), Leo Kouwenhoven (quantumtechnologie), juryvoorzitter Hans Wijers en Gijsbert van de Wijdeven (oplosbare naald).

Slim zaad

Het vierde Nationale Icoon is het aardappelzaad van het Nederlandse bedrijf Solynta. Voor de leek klinkt aardappelzaad misschien niet bijzonder, maar besef: aardappels worden helemaal niet gezaaid. Die worden gepoot: kleine aardappelplantjes worden naar de velden gebracht en in de aarde gestopt.

Het maken van levensvatbaar aardappelzaad was lange tijd een fabeltje, het lukte niemand. Solynta is het wel gelukt, en dus heeft het Nederlandse bedrijf iets unieks in handen. Aardappelzaad biedt namelijk verschillende voordelen ten opzichte van pootaardappelen. Zo kan de diversiteit van de aardappel veel sneller en makkelijker worden aangepast.

In drie tot vijf jaar kan een nieuwe variant aardappel worden ontwikkeld met eigenschappen als een andere voedingswaarde, vorm en formaat. Ook kan zulk aardappelzaad beter bestand worden gemaakt tegen ziektes. Een tweede groot voordeel is het gewicht en het formaat van het aardappelzaad. Waar voor het poten van een veld aardappels nog 2500 kilo pootaardappelen nodig is, kan je hetzelfde veld met één zakje zaad beplanten. Niet alleen een stuk makkelijker te vervoeren dan tonnen aan pootaardappels, maar ook beter te bewaren.

Solynta kreeg begin dit jaar de toezegging het Horizon 2020-project van de Europese Commissie: 2,5 miljoen euro aan subsidie voor de ontwikkeling van het aardappelzaad. Bovendien kwam onlangs een vertegenwoordiger van de Gates Foundation van Bill Gates langs bij Solynta. De stichting was op bezoek in Den Haag, en premier Rutte noemde Solynta.

Op die manier probeert het kabinet om Nederlandse wetenschap tot de huidige trots van ons land te maken. Als visitekaartje in het buitenland, met als groot voordeel dat de iconen zelf niet als lijdzaam paradepaardje worden ingezet, maar ook daadwerkelijk nieuwe contacten leggen en partners vinden. Nederlandse handelsmissies dus, maar in plaats van bloembollen nemen we anno 2015 kwantumcomputers, hybride aardappelzaad, biologische naalden en stamcellen mee.

Auteur

Floris Poort (@florispoort) begon twee jaar geleden als stagiair bij Bright. Hij bleef hangen, is vaste blogger bij Bright en is nu eindredacteur van Bright Ideas. Daarnaast is hij werkzaam voor NUtech. Houdt van alles met een batterij er in of stekker er aan.