Inhoudsopgave
    

Fanboi Fry
Stephen Fry
door Stephen Fry
leestijd: 16 min

De Britse komiek Stephen Fry is een van de grootste en bekendste fans van Apple. Hij heeft Steve Jobs ooit ontmoet (en beledigd) en werd onlangs uitgenodigd door Tim Cook en Jony Ive voor een bezoek aan de nieuwe campus.

Ik stond bij de ingang van 1 Infinite Loop, Cupertino, het coolste adres in het universum, en ik moest denken aan de keer dat ik naar binnen was gegaan en erin was geslaagd om Steve Jobs te irriteren.

Voor mij was Steve Willy Wonka en elke keer dat ik naar Cupertino ging, voelde ik me als Charlie die een bezoek bracht aan de Chocoladefabriek. Ik schaam me er niet voor om te zeggen dat er niemand op de wereld was die ik meer bewonderde dan Steve. Ik zal uitleggen waarom, maar eerst wat achtergrond. Ik vermoed dat je het meeste al weet.

Tifosi

Samen met de grote elektronica-wizard en programmeur Steve Wozniak richtte Jobs Apple Computers op in het midden van de jaren zeventig. Een jaar nadat hij de wereld de Macintosh had geschonken – de eerste consumentencomputer met een muis, pulldown menu's en een grafische gebruikersinterface – werd hij gedwongen ontslag te nemen bij zijn eigen bedrijf.

Weg bij Apple richtte hij NeXT op. Op één van de computers van NeXT schreef Tim Berners-Lee de programma's en protocollen voor zíjn uitvinding: het World Wide Web. Jobs richtte vervolgens Pixar op. Toen dat werd gekocht door Disney werd hij de grootste aandeelhouder van dat bedrijf.

Uiteindelijk keerde hij terug naar het bijna failliete Apple, ooit een baanbrekend bedrijf waarvan iedereen voorspelde dat het einde in zicht was. Binnen een jaar bracht Jobs de iMac uit. Snel daarna volgden de MacBooks, iPods, iPhones, iPads. Het werd een enorm succesverhaal waarvoor woorden tekort schieten.

Dit alles gebeurde in een sector die me altijd heeft doen kwijlen en kreunen van extase: de wereld van de digitale apparaten. Ik raak er niet over uitgepraat. Ik weet zeker dat ik al genoeg mensen heb verveeld met mijn verhaal over hoe ik ooit de tweede Macintosh kocht in Europa. Nummer één ging trouwens naar Douglas Adams.

Het volstaat om te zeggen dat ik het wel en wee van Apple meer dan 30 jaar van een afstand en van dichtbij heb gevolgd. Sommige mensen houden van Ferrari’s. Tifosi heten ze. Sommige mensen houden van Apple-producten. Fanbois worden we genoemd. En ja, dat is de juiste spelling. Het spijt me.

Het is al vele jaren geleden dat het Apple-verhaal een verhaal was van David die het opnam tegen Goliath IBM. Of het verhaal van St. George die de vuurspuwende draak Microsoft in zijn zij stak. Apple is nu al ruim een decennium de grote speler.

De erfenis van Jobs

Volgens de overlevering zit het zo: Steve Jobs was een bijna maniakale micro-manager als het ging om het creëren van een nieuw product en hij slaagde er als geen ander in om heisa te creëren als het ging om de verkoop.

Zijn charisma en vaardigheden als een showman waren uniek in de wat knullige digitale wereld. Hij vond een collega-perfectionist in de persoon van Jonathan Ive, de Britse ontwerper wiens handelsmerk elegantie, afwerking, eenvoud en aandacht voor detail is. Hij werd geridderd in 2012.

Toen Jobs zo verschrikkelijk ziek werd dat hij zich moest terugtrekken uit het bedrijf, rees de vraag bij Wall Street en de tech-pers of het bedrijf kon overleven zonder zijn grote impresario.

Tim Cook, Jobs uitverkoren vervanger als ceo leek te veel, op het eerste gezicht, een bleke opvolger. Een kundige business manager. Een meester in de details op zijn eigen manier, maar dan wel op het gebied van voorraadbeheer, verkoop en de bottom line. Dat werd althans gedacht. Hoe kon deze man het personeel dat gedesoriënteerd was achtergebleven na het verlies van hun humeurige maar grote leider, inspireren? De one man band had zijn man verloren.

Maar sinds de dood van Jobs is Apple allerminst ten onder gegaan. Integendeel: de groei is alleen maar toegenomen. De cijfers zijn ongelooflijk.

Het meest waardevolle bedrijf ter wereld

Apple is nu veruit het meest waardevolle bedrijf ter wereld. Analisten, tech-bloggers en aandelenmarktexperts zijn stomverbaasd door het verbazingwekkende en schijnbaar onstuitbare succes. Volgens een tech-site is Apple nu meer waard dan de alle Amerikaanse aandelen in 1977 samen. Meer waard dan de gehele wereldwijde koffie-industrie.

Dat wil zeggen: die twee vergelijkingen komen uit de tijd toen Apple 500.000.000.000 dollar waard was. Inmiddels is dat $ 764.000.000.000 en de rek is er nog altijd niet uit. Het zal niet lang meer duren voordat Apple een biljoen dollar waard is. Duizend miljard. Wie begrijpt nog wat dat betekent?

Heeft Tim Cook dit bereikt door Apple in een grijze zakelijke deken te wikkelen? Door elke financiële en fiscale schroef aan te draaien? Daar lijkt het niet op. Tim Cook heeft gedaan wat Steve Jobs deed maar meer. Hij heeft de cultuur van design, vormgeving en ontwerp versterkt. Hij heeft toegezien op de lancering van schitterende nieuwe producten en software. Cook heeft het ontwerp nog meer centraal gesteld dan voorheen.

Design was net zoiets als voedsel in Groot-Brittannië: een onderwerp waarover je niet praatte. Te pretentieus. Te veel de nieuwe kleren van de keizer. Tegenwoordig kan niemand zich die houding meer veroorloven.

Er was een tijd dat je hoorde dat Apple's succes het resultaat was van kuddegedrag. De chique early adopters van Apple zouden dwazen zijn die veel te veel geld uitgaven. Maar als je vandaag de dag nog steeds gelooft dat dat het succes van Apple verklaart, ben jij de enige dwaas.

Hoofd User Interface Alan Dye, Chief Design Officer Jonathan Ive en hoofd Industrial Design Richard Howarth.
Hoofd User Interface Alan Dye, Chief Design Officer Jonathan Ive en hoofd Industrial Design Richard Howarth.

Wonder boy

Jony Ive, de spin in het web van het succes van de Cupertino-reus onder zowel Jobs als Cook, is volledig gepassioneerd over elk detail in zijn creaties. De ontwikkelkosten en -tijden van alle Apple-producten, van die eerste iPods tot de nieuwe lijn van Apple-horloges, waren veel hoger en veel langer dan elk ander bedrijf in de sector zich zou kunnen veroorloven.

En als gevolg daarvan zijn de opbrengsten van die producten veel, veel hoger dan bij elk ander bedrijf. Hoe meer tijd en geld Ive kwijt is, hoe gewilder de producten worden en hoe hoger de omzet die ze opbrengen. Steve Jobs werkte samen met Ive op een manier die de rustige Engelsman vaak 'gekmakend' vond, hoezeer hij ook van Jobs hield.

Tim Cook waardeert Ive net zo sterk als Jobs deed. Een paar jaar geleden gaf hij hem de verantwoordelijkheid voor de Human Interface (HI) afdeling bovenop zijn rol als hoofd van Industrial Design (ID), waardoor hij nu de controle over het hele Apple-ontwerpproces heeft. ID gaat over de fysieke apparaten zelf, terwijl HI gaat over de beelden, interactie, geluiden, de look and feel van de software.

Ive's inventiviteit blijkt misschien wel het beste uit het feit dat hij bijna 5.000 patenten op zijn naam heeft staan. Ter vergelijking: aan Edison werden er 2.332 toegekend. Hij heeft zelfs zijn moederland Groot-Brittannië een groot plezier gedaan. Apple heeft onlangs een standaard Britse stekker ontwikkeld waarvan de pinnen elegant terugzakken in de body. Makkelijker op te bergen en geen pijn meer als je er per ongeluk op gaat staan.

"Het duurde tijden om op te lossen", zegt Ive weemoedig. En dat is het punt. Niemand is daar zolang mee bezig. Natuurlijk duurde het eeuwen, want alles is de moeite waard. Mensen die zoveel moeite doen als hij en zijn team doen zijn heel erg zeldzaam.

Neem de verpakking. Alleen daarom al moet Apple's design-team worden geprezen. Elk pakket dat ze verschepen, opent gemakkelijk. Zonder schaar of messen. Zonder pijnlijk grommend worstelen. Perfect doordachte strips openen de dozen. Eenmaal geopend, zorgen andere prachtige, door origami geïnspireerde oplossingen in de verpakking voor nog meer genot bij de koper.

Ruimteschip campus

Maar ik was naar Cupertino in Californië afgereisd om meer te weten te komen over een verandering die in de lucht hing. Als men 1 Infinite Loop nadert, passeert men de bedrijfswinkel, waar je alle dingen van Apple kan kopen. Ik vond een T-shirt met de tekst: "I visited the mother ship - just so you know how sad I am."

Tim Cook schoof bij me aan om een sapje te drinken onder de parasols van Caffé Macs, de cafetaria van de campus. Ja, campus. In Amerika zijn het niet alleen universiteiten die hun hoofdkwartier beschrijven als een campus.

Cook vertelt me dat Jony Ive de tafels heeft ontworpen waaraan we zitten. Rond wit-grijs marmeren schijven. Tenminste ik denk dat ze marmer zijn. Ze zouden ook wel eens van een nieuw materiaal genaamd Ivelon of Jonathanite kunnen zijn. Zij het dat Ive daarvoor veel te bescheiden is.

Cook aanbidt Jony, zoveel is duidelijk. Niet alleen als de gans die maar gouden eieren blijft leggen (massief goud in het geval van de Apple Designer Watch), maar ook als collega en als mens. Iedereen is het daarmee eens. Cook zelf doet me qua uiterlijk een beetje denken aan Principal Skinner van de Simpsons, maar waar Seymour niet de allerslimste is heeft Tim Cook een geest als een laser.

Ik ben niet iemand die vaak mensen met echte macht in de zakelijke wereld ontmoet. Maar mijn liefde voor technologie heeft ertoe geleid dat ik er een paar heb leren kennen. In sommige opzichten is het ontmoeten van een man als Cook vergelijkbaar met het ontmoeten van een groot atleet of musicus. Je komt altijd tot dezelfde conclusie: "Die persoon," zeg je tegen jezelf, "is daar niet per ongeluk terechtgekomen."

Tim Cook is belast met het leiden van het meest waardevolle bedrijf op de planeet. Cook is vertederend eerlijk over de "schokkende", "onverwachte", "enorme" groei van het bedrijf. "Boven verwachting" is hoe hij het succes uiteindelijk omschrijft. Hij heeft een redelijke hoeveelheid aandelen en opties, maar hij kondigde niet lang geleden aan dat hij zich van zijn fortuin zal ontdoen zodra het onderwijs van zijn neefje is betaald. Degene die sterft met geld op de bank verliest, is het idee.

In 2009 was de groei van het aantal medewerkers bij Apple al groot genoeg voor Jobs om de bouw van een nieuwe campus, genaamd Apple Campus 2, te initiëren. In 2012 werd begonnen met de bouw en de verwachting is dat het eind volgend jaar of begin 2017 klaar is. "Misschien moet het de Steve Jobs Campus genoemd worden?", stel ik voor. "Oh, Steve had daar een heel duidelijk mening over", zegt Cook.

We praten over de oude campus, waar we nu zitten. Hij is 23 jaar oud, een heer op leeftijd dus voor Silicon Valley. Ik maak het punt, in de hoop dat ik niet te beledigend klink voor mijn gastland, dat de Amerikaanse infantiliteit (zo duidelijk zichtbaar in het kindereten dat volwassenen eten en in de koolzuurhoudende zoete kinderdranken die ze drinken) ook heel wijdverbreid is op Silicon Valley-campussen, al is dat bij Apple niet het geval.

Zo beschikt de Googleplex-campus van Google over speelplekken en gekke gekleurde schermen. Het Facebook-kantoor in Menlo Park is geïnspireerd door Disneyland. Ik vroeg me af of Apple een nieuwe campus kon bouwen die niet zo vreselijk FUN was, maar die ook weer niet zo vreselijk smaakvol zou worden dat je je gedwongen voelt om je schoenen uit te doen en op gedempte toon te spreken.

"Nou ja, waarom laten we je er niet even kijken?", antwoordt Cook. Hij staat op, zegt me gedag en gaat naar zijn volgende vergadering. Ik voel me heel erg bevoorrecht. Niemand wordt toegelaten op Apple Campus 2. Ik hoorde iemand zeggen dat zelfs de bouwvakkers blinddoeken moeten dragen. Maar eerst had ik een afspraak met Jony Ive.

Tot nu toe was Ive's functietitel Senior Vice President of Design. Maar ik kan zien dat hij net gepromoveerd is en nu Apple's Chief Design Officer is. Het is daarom een bijzonder spannende tijd voor hem. Binnen de legendarische designstudio (doeken over de lange tafels verbergen de spannende nieuwe prototypes voor nieuwsgierige ogen als de mijne) heeft Jony twee mensen bij zich. Ook zij zijn bevorderd als onderdeel van de nieuwe rol van Ive.

Een van hen is Richard Howarth. "Richard is ons nieuwe hoofd van Industrial Design", zegt Jony. "En dit is Alan Dye, het nieuwe hoofd van User Interface." Dye is een lange, beminnelijk Amerikaan. Ze tonen me hun afdelingen, die er uitzien als goed gevulde studentikoze kunstkamers, waar de nieuwste ideeën de muren sieren en naslagwerken over alles – van middeleeuwse Duitse typografische handboeken tot Damien Hirsts Relics – op de planken staan.

Apple Campus 2 zal naar verwachting eind 2016, begin 2017 in gebruik worden genomen.
Apple Campus 2 zal naar verwachting eind 2016, begin 2017 in gebruik worden genomen.

Nieuwe rol

Als ik alleen ben met Ive vraag ik hem waarom hij schijnbaar afstand heeft gedaan van de twee afdelingen die hij zo succesvol onder zijn hoede had. "Nou, ik ben nog steeds de leidinggevende van beide," zegt hij, "Maar dankzij Alan en Richard ben ik nu verlost van enkele van de administratieve en bestuurlijke werkzaamheden die niet zijn... die niet ... "
"Dat is niet waarom u op deze planeet bent neergezet?"
"Precies. Beter dan die twee wordt het niet. Richard was vanaf het begin betrokken bij de iPhone. Hij heeft alles gedaan: van de prototypes naar het eerste model dat we vrijgaven. Alan is een genie op het gebied van menselijk interface design. Zoveel van het Apple Watch besturingssysteem kwam van hem. Met die twee in de plaats kan ik... "
"Vrijer denken?"
"Ja!"

Jony zal meer gaan reizen, vertelde hij me. Hij zal zich onder meer gaan bemoeien met de Apple Stores over de hele wereld. De winkels zijn een van de meest bijzondere successen van Apple.

Opmerkelijk, want aanvankelijk was de scepsis groot. Het was te danken aan Steve Jobs die hardnekkig bleef aandringen, dat de eerste paar winkels werden geopend. Vandaag de dag zijn ze, vierkante meter voor vierkante meter, de meest winstgevende retail-omgevingen in de wereld. In elke sector. Ze schitteren met architectonische design-flair, soms met een allure waarmee ze grote nationale monumenten naar de kroon steken. Apple's nieuwe winkel in Hangzhou in China met zijn adembenemende eerste verdieping is er een voorbeeld van.

Het is de vrucht van een langdurige en goede samenwerking tussen Apple en Foster + Partners – je zou kunnen zeggen tussen Sir Jonathan Ive KBE en Lord Foster van Thames Bank OM. Norman Foster is natuurlijk bekend van allerlei architecturale hoogstandjes: van het Wembley Stadion en het viaduct van Millau tot de 'Augurk' in Londen en de Reichstag in Berlijn. Hij begint nu aan een van de grootste particuliere bouwprojecten in Amerika. Die ene in Cupertino waarvan Tim Cook me beloofde dat ik 'm kon bezoeken.

De Apple Campus 2 site, niet eens zover van Infinite Loop, is waanzinnig groot. Het is een ring, een enorm cirkelvormig gebouw van vier verdiepingen boven de grond en twee eronder. De buitenomtrek is een mijl lang.

Ik kom er met Tim Cook en Jony Ive in een jeep die wordt bestuurd door Dan Whisenhunt, de manager van het project. Jony begint onmiddellijk uit te leggen hoe de verwarming werkt (iets over het gebruik van buitenlucht, natuurlijke ventilatie ... Ik ben zo slecht in het begrijpen van dit soort dingen). Er wordt veel gesproken over prefab beton gieten en de plaatplafonds. Je zou denken dat ze aan het bouwen waren aan een internationale luchthaven, zo enorm is de schaal. Andere gebouwen zijn parkeerterreinen voor 6000 auto's en een theater waar Apple zijn productlanceringen en persconferenties kan houden.

Op dit moment herbergt Infinite Loop vijfduizend medewerkers. AC2 zal onderdak bieden aan 13 duizend mensen. Ik krijg te horen dat het energieverbruik 100 procent hernieuwbaar zal zijn. Tachtig procent van de site zal open ruimte zijn, hoewel dicht bebost met bomen.

Jony's handtekening zal overal te zien zijn. De eikenhouten stoelen, de bureaus die mensen kunnen verhogen of verlagen met weinig knoppen. Foster + Partners hebben 70 of 80 mensen aan het project werken in Londen en nog eens 40 op de bouwplaats. Het is een enorme onderneming.

Ik vraag me af of er een ander bedrijf in de wereld is waarvan de lead designer het terrasmeubilair ontwerpt dat wordt gebruikt door de werknemers, de vitrines in de winkel, de curve van een telefoon en de verpakking van een horlogebandje. Zoveel technologische kennis gecombineerd met zoveel artisticiteit.

Afscheid Steve

Dat doet me eraan denken, jullie hebben nog een verhaal van me tegoed. Hoe ik Steve Jobs irriteerde.

In januari 2010 stond de tech-messias met turtleneck op het podium van het Yerba Buena Center in San Francisco om een gloednieuw product te lanceren: de iPad. Jobs stond voor een afbeelding van twee wegen die elkaar kruisten. "Ik zie Apple", zei hij, "op het kruispunt van de technologie en de geesteswetenschappen."

Ik zat in het publiek. Me af te vragen waarom hij de derde weg had weggelaten. Zeven weken later ging ik naar 1 Infinite Loop om hem te zien. Het was toen dat ik hem overstuur maakte. Ik pakte hem op wat ik zag als een leemte in zijn metafoor. "Er zijn", zei ik, "natuurlijk drie wegen. Is het niet zo dat Apple staat op de kruising van de technologie, geesteswetenschappen en commercie?"

"Waarom zou je dat zeggen? Waarom zou je dat zeggen?" Oeps. Hij keek ernstig geïrriteerd. "Maar dit is Amerika", stamelde ik, "is handel geen goede zaak?" Hij trommelde met zijn vingers en verschoof zijn kleermakerszitpositie waarin hij op de stoel zat. "Hmm."

Hij kon me niet slaan of ontslaan. Maar hij had die krachtige kwaliteit van een... hoe noem je dat ... een persoonlijkheid. "Ja, je hebt gelijk. Commercie. Die weg is er ook. Denk ik." Maar ik kon zien dat hij nog steeds moeite had met het accepteren van ‘die weg’. Het was de laatste keer dat ik hem ooit zag.

Ik denk dat ik gelijk had. De weg gemarkeerd ‘handel’ moet er geweest zijn, maar ik wou dat ik het niet gezegd had.

Auteur

Stephen Fry (@stephenfry) is een Britse komiek, acteur, schrijver en presentator. Daarnaast is hij ook een hele grote Apple-fan.