Inhoudsopgave
    

Design x Tech: Jalila Essaïdi
Jody van den Tillaart
door Jody van den Tillaart
leestijd: 4 min

In deel twee bezoeken Jody en Ralph het lab van kunstenares slash biotechnoloog Jalila Essaïdi, een pareltje in de kroon van Eindhoven. Ze maakt onder meer kogelvrij spinraghuid en kweekt visuele cellen uit zebravinkjes.

In een glazen vitrinekastje heeft Jalila Essaïdi een bonte verzameling interessante spulletjes staan. Een gedroogd stukje gekweekte huid in transparant plastic gegoten. Een potje met een overleden gouden zijdespin op sterk water, met een stickertje erop ‘Basterdsuiker’. Een petrischaaltje met het goudkleurige spinrag dat deze achtpotige vriendjes maken. De kogels waarmee de kogelwerende in vitro-huid die ze kweekte is getest. Het kleine rariteitenkabinet is een samenvatting van wat er de afgelopen jaren is gemaakt in het enorme laboratorium dat ze heeft op Strijp-T terrein, het wat minder bekende broertje van Strijp-S in Eindhoven.

Beeld: Ralph Roelse

Brandwonden

Haar laboratorium is niet bedoeld om met wetenschap oplossingen aan te dragen voor verschillende problemen. "Ik maak kunst, die soms iets oplevert voor de wetenschap. De bulletproof skin bijvoorbeeld: door dat project is het mogelijk om grotere stukken mensenhuid te kweken. Mensen met brandwonden hebben daar baat bij. Maar ik begin het project niet met die intentie."

Beeld: Ralph Roelse

Essaïdi baalt er van dat kunst en wetenschap naar haar mening in hokjes worden gestopt. "Ze willen allebei antwoorden en grip op een groter geheel. Het gaat om de kern, de waarheid. Dat is althans waar ik in mijn werk naar zoek." Met Essaïdi's werk is het onvermijdelijk om over ethische vraagstukken te praten. "Dat is het eerste waar mensen over beginnen. Dat is niet erg, want die vragen roept mijn werk op. In hoeverre mag je als mens ingrijpen in de natuur? Hoe zit het met dierenwelzijn? Dat zijn reële vragen waar je het eerst over moet hebben, voordat je daadwerkelijk de diepte in kan gaan over het werk als kunstobject."

Beeld: Ralph Roelse

Simple cells

Een goed voorbeeld is haar recente werk A Simple Line. Dat bestaat uit een lange, verlichte buis: een bioreactor. Daarin zijn in één lange lijn miljarden cellen uit zebravinkjes gekweekt. Van een afstandje kijken echte, levende zebravinkjes vanuit een bijzonder ontworpen kooitje naar cellen van hun eigen soort. Deze cellen heten simple cells en komen uit de visuele cortex uit het brein van een zebravink. Mensen hebben ze ook. Ze zorgen er voor dat je lijnen kunt zien. Simple cells herkennen lijnen en randen, elke cel registreert een lijn onder een bepaalde hoek. "Lijnen zijn in feite de bouwstenen die je nodig hebt om te herkennen wat je ziet. Eén stip zegt nog niks, want om iets te kunnen zien en snappen, gaat het om hoe elementen zich tot elkaar verhouden. Kijk maar naar Mondriaan: in zijn werk is de lijn ook de basis van de werkelijkheid."

Beeld: Ralph Roelse

Als toeschouwer van dit werk zijn je eerste vragen inderdaad vooral praktisch en ethisch. Hoe komt de kunstenares aan de cellen voor dit werk? Is het niet zielig voor de vinken dat ze daar dan ook nog naar moeten kijken? "De cellen komen uit zebravinken die op een natuurlijke manier zijn gestorven", neemt Essaïdi de eerste bezorgdheid weg. "Voor het welzijn van de levende vinken zet ik ze steeds in koppeltjes bij elkaar, anders worden ze maar eenzaam." Oké, als je daar mee kunt leven en je kijkt nog eens, krijgt het werk al een hele andere lading. Dan zie je een poëtische, eindeloze loop. De in vitro simple cells in lijnvorm worden geregistreerd door de simple cells van zebravinken die naar een lijn zitten te kijken.

Beeld: Ralph Roelse

Voorbij de galerie

Biokunst roept ook nog andere praktische vragen op. “Het is iets levends. Hoe kun je dat conserveren? Dat vraagt om hele andere oplossingen dan het bewaren van schilderijen.” Toch is biokunst volgens Essaïdi in wezen niet erg verschillend van de traditionele kunst. “In plaats van verf en kwasten werk je met andere materialen.” Maar werken met biologisch materiaal vindt ze wel veel interessanter. “Je hangt het niet aan de muur. Het overstijgt de galerie en wekt een diepere nieuwsgierigheid op. De waarde zit hem niet zozeer in het materiaal, maar ook in de toepassingen ervan en de producten die je er van kunt maken. Een intellectuele waarde.”

Beeld: Ralph Roelse

Steeds meer kunstenaars, designers en makers willen biotechnologie verkennen en er gebruik van maken. Essaïdi vindt het heel belangrijk dat dit op een verantwoorde manier gebeurt. Overal in het lab hangen lijstjes met voorschriften en iedereen die meewerkt is er aan gehouden. "Ik merk dat veel mensen weinig van biotechnologie weten en daardoor angstig tegenover deze ontwikkelingen staan. Maar als je weet wat je doet en er verantwoordelijk mee omgaat, kan het ons als samenleving juist heel veel brengen. Door mensen inzicht te geven in wat het is, neem je de angst weg."

Jalila Essaïdi in de broeikas waar de gouden zijdespinnen hun magie uitvoeren. Beeld: Ralph Roelse
Jalila Essaïdi in de broeikas waar de gouden zijdespinnen hun magie uitvoeren.

Haar kogelwerende huid die aanvankelijk als kunstproject is gemaakt, krijgt nu een toegepast vervolg. "Ik mag er nog niets over zeggen, maar ik werk samen met bedrijven aan een commerciële toepassing van de spinnenzijde. Dat is wel wennen, om met een andere pet op met dit onderwerp bezig te zijn. Ik vind het wel goed dat er samenwerkingen zijn tussen verschillende disciplines, maar de samenwerking met het bedrijfsleven moet niet doorslaan", besluit ze.

Auteur

Jody van den Tillaart (@jvandentillaart) blogt als freelancer voor Bright over technieuws in het algemeen en startups in het bijzonder. Ze houdt van de verwondering en het enthousiasme die de techindustrie opwekt en interesseert zich voor de sociaal-maatschappelijke consequenties. Woont met vriend, fluffy kater en twee dochters in Eindhoven, de zuidelijke hotspot voor hightech en startups.