Inhoudsopgave
    

Digitaal Darwinisme
Sander Duivestein
door Sander Duivestein
leestijd: 6 min

De Bitcoin zal hoogstwaarschijnlijk nooit tot volwassenheid komen. Dat geeft ook niet, want de echte revolutie zit in het onderliggende protocol, dat voor het eerst digitale schaarste creëert: de blockchain.

"Bankieren is gewoon bits en bytes", zei John Reed, de voormalig CEO van Citigroup, in de jaren tachtig. De uitspraak deed hij vlak nadat het analoge bankboekje vervangen werd door een plastic bankpas. Het waren de allereerste stappen van de bank op de digitale snelweg die door henzelf was gelegd. Het was tevens het begin van een bloeiende periode. Om geld van de ene naar de andere bankrekening over te boeken moeten consumenten en producenten betalen. Voor het gebruik van de digitale systemen en diensten die onder het beheer van de banken vallen.

Sinds de introductie in 1973 van SWIFT, het bancaire systeem voor het verrichten van financiële transacties, is er weinig tot niets veranderd. Nieuwe producten en diensten worden door banken bovenop dit inmiddels verouderde systeem gebouwd. De stimulans om te veranderen ontbreekt volkomen. Niet onbegrijpelijk gezien het feit dat de markt voor overboekingen volgens de Wereldbank in 2013 nog zo'n 542 miljard dollar bedroeg. Geen wonder dat banken proberen het probleem in stand te houden, waarvoor ze zelf ooit de oplossing waren.

Satoshi Nakamoto, de vermoedelijke uitvinder van Bitcoin, zet met zijn gedachtengoed omtrent cryptocurrencies een grote streep door de renderende rekening van de banken. Hun bemoeienissen met het financiële verkeer worden in een klap gereduceerd tot nagenoeg nul, omdat dankzij het onderliggende netwerkprotocol van Bitcoin (de blockchain) het niet langer nodig is om vertrouwen te stellen in een centrale instantie.

Bitcoin is een compleet nieuwe manier om informatie vast te leggen en over te dragen in de aanwezigheid van onbetrouwbare partijen. Het netwerk is de vertrouwde partij. Dankzij het decentraal gedistribueerde grootboek van Bitcoin is voor het eerst in de geschiedenis mogelijk om eigendom en eigendomsrechten van digitale activa (zoals aandelen, certificaten, digitaal geld, enzovoorts) over te dragen op een snelle, transparante en niet-fraudeerbare manier zonder de bemoeienis van een centrale vertrouwde partij zoals de overheid, een notaris of een bank. In dit ecosysteem stromen eigendomsrechten net zo rijkelijk over het internet als webpagina's, email, video en muziek. Niemand zal kunnen betwisten of frauderen van wie het eigendom is. Snel, transparant en met wiskundige veiligheid.

Digitale schaarste

Het idee dat dingen eindig oftewel schaars zijn heeft tot op heden ons economische (en fysieke) wereldbeeld bepaald. Met de komst van het internet is hier verandering ingekomen. Dankzij het ‘information wants to be free’-mantra zijn we in het tijdperk van overvloed terecht gekomen. Digitale informatie kan met een druk op de knop gekopieerd en verspreid worden van hot naar her en dat 24 uur per dag.

Als data de nieuwe olie is, dan raakt de oliebron in het digitale tijdperk nooit uitgeput. Kennis is niet langer macht, het delen van kennis is kracht. Een verschuiving van macht is waarneembaar. Power to the people! Schaarste creëert vraag, overvloed creëert aanbod. Het gaat niet langer om eigendom, maar om toegang.

Schaarste bestaat in het digitale tijdperk niet. Het Bitcoin-protocol (=de blockchain) brengt hier echter verandering in. De onreduceerbare kern van Bitcoin is digitale schaarste. Tot op heden waren banken slechts bezig om geld geschikt voor internet te maken. Hier gaat het in praktijk al lang niet meer om, het gaat om de creatie van een compleet nieuw netwerk met alle mogelijkheden van dien. Van internetgeld naar een internet van geld. Met deze zienswijze komt de eerdergenoemde uitspraak van Reed in een heel ander daglicht te staan. Het houdt een paradigmaverschuiving van jewelste in voor de financiële sector.

Geld is een nieuw content-type

"Het medium is de boodschap" is een veelbesproken stelling van Marshall McLuhan, het orakel van het elektronisch tijdperk en grondlegger van het concept 'global village'. Met zijn axioma bedoelt hij dat de vorm van het gebruikte medium (=communicatiemiddel) een beslissende stempel drukt op de decodering (=interpretatie) van de boodschap die wordt overgebracht. Met zijn stelling wijst McLuhan op het effect dat het medium op de mens heeft; op de verandering die het teweeg brengt. Volgens McLuhan moeten we op zoek naar de 'niet voor de hand liggende veranderingen of effecten die zijn ingeschakeld, verbeterd, versneld of verlengd' bij de introductie van een nieuw medium. Als we in staat zijn om deze veranderingen voortijdig te signaleren dat kunnen we namelijk 'controle nemen over de verandering'.

Het Bitcoin-protocol zorgt er nu voor dat het netwerk (=medium) en het geld (=message) niet langer onder controle van banken vallen. Hierdoor bestaat de 'message' uit louter nullen en enen en kan hiermee als een nieuw content-type beschouwd worden. Geld wordt dus programmeerbaar. Niet voor niets wordt Bitcoin ook wel het ontbrekende vijfde protocol van de Internet Protocol Stack genoemd. Het netwerkprotocol slaat hiermee een brug tussen de fysieke en de digitale wereld. Twee werelden die voorheen gescheiden waren, zijn vanaf heden voorgoed onlosmakelijk met elkaar verbonden. Het konijnenhol opent zich hiermee wagenwijd. Het opent de weg naar tal van (financiële) innovaties. Variërend van internetgeld tot zogenaamde smart contracts tot decentrale autonome organisaties. Hoe dieper je afdaalt, hoe meer mogelijkheden en toepassingen je ziet. Zelfs oplossingen waar we ons nu nog geen voorstelling van kunnen maken.

Het Bitcoin-protocol staat nog in de kinderschoenen. Het is te vergelijken met de fase waarin SMTP en HTTP zich ten tijde van hun introductie bevonden. Deze protocollen waren allereerst het terrein van techneuten en nerds. Via commandline interfaces waren zij in staat om met elkaar te communiceren. Pas in 1994 met de introductie van de allereerste browser - de Netscape Navigator - kreeg de normale gebruiker een gebruiksvriendelijke interface in handen waarmee deze het wereld wijde web kon betreden. Op dit moment zien we nu ook allerlei applicaties boven op de Bitcoin-blockchain gebouwd worden, die de drempel voor normale stervelingen verlagen.

Bitcoin zelf zal hoogstwaarschijnlijk nooit tot volwassenheid komen, maar gegeven het feit dat het protocol open source is, zullen nieuwe soortgelijke initiatieven hierop voortborduren en wel degelijk de eindstreep halen. De komende jaren kunnen we dan ook een explosie van allerlei applicaties verwachten die wederom de gevestigde orde tarten. Het is veranderen of verdwijnen. Het is Digitaal Darwinisme.

Auteur

Sander Duivestein (@duivestein) is trendwatcher nieuwe media bij ViNT (Verkenningsinstituut Nieuwe Technologie), het onderzoeksinstituut van Sogeti. Hij heeft verscheidene boeken geschreven over de impact die nieuwe technologie heeft, zoals 'Me the Media – Rise of the Conversation Society' en 'The App Effect'.