Inhoudsopgave
    

Business angel Neelie Kroes
Laurens Lammers
door Laurens Lammers
leestijd: 9 min

Voor veel politici en ondernemers is Neelie Kroes een icoon. Ze zat om de tafel met mensen als Eric Schmidt en Steve Jobs. Nu is Kroes ambassadeur voor alle Nederlandse startups. Bright Ideas sprak haar over de missie van StartupDelta.

Als minister van Verkeer van Waterstaat beijverde ze zich voor het opvoeren van de maximum snelheid op de Nederlandse wegen van 100 naar 120 km/u. Het leverde Kroes haar eerste bijnaam op: Neelie Plankgas. Weinig vrouwen gaven in hun loopbaan ook zoveel plankgas. In twee verschillende kabinetten, Lubbers en Van Agt, was ze eerst staatssecretaris en later minister. Kroes werkte daarna vijftien jaar voor tientallen bedrijven en overheidsinstellingen. Met haar voet op het gaspedaal reed ze vervolgens dieper Europa in om te eindigen bij de Europese Commissie.

In Brussel zou Kroes, geboren in 1941 te Rotterdam, haar beste jaren beleven. Gepokt en gemazeld in de politiek en het bedrijfsleven bleek er geen mooiere post voor haar te zijn dan die van eurocommissaris van de Mededinging. Het was voor Kroes de ideale job. Eentje waarin ze haar pro-Europese sympathieën duidelijk kon laten zien, ten koste van de lappendeken van 28 omheinde nationale marktjes. Eentje ook waarmee ze aan iedereen kon bewijzen dat vrouwen aan de top best hun mannetje konden staan en voor niemand hoefden terug te deinzen.

Geen genade

Met grote Amerikaanse technologiebedrijven kende Kroes weinig genade. Zo ontving Microsoft twee megaboetes wegens machtsmisbruik. De grootste boete ging naar Intel dat 1,1 miljard euro moest betalen wegens concurrentievervalsing. In totaal incasseerde Kroes maar liefst 9 miljard euro, ruim vijf miljard meer dan haar voorganger Mario Monti. Het leverde Kroes ook weer een nieuwe bijnaam op: Nikkelen Neelie.

Echte waardering voor haar verdiensten in Europa zou Kroes pas later krijgen. Als eurocommissaris verantwoordelijk voor de Digitale Agenda in Europa, een post die ze eigenhandig belangrijk maakte, zou Kroes veel gaan betekenen voor de hervorming van de Europese telecomsector. Zo werden de tarieven voor bellen en mobiel internetgebruik in heel Europa verlaagd en de uitrol van supersnel internet in alle Europese landen versneld. Dat laatste bezorgde Kroes de volgende bijnaam: Neelie Breedband.

Dat Kroes niet altijd het publiek achter zich schaarde en zelfs verwarring zaaide in haar job als eurocommissaris, bleek toen het onderwerp netneutraliteit zich aandiende. Want was ze nou voor of tegen? Met haar oorspronkelijke voorstel voor het invoeren van een 'beperkte' netneutraliteit -  waarbij internetproviders de vrijheid kregen om klanten toegang te weigeren tot bepaalde internetdiensten - oogstte ze veel kritiek. Deze inkrimping van netneutraliteit stond bovendien haaks op eerdere uitlatingen van Kroes waarin ze zich een vurig aanhanger verklaarde van een internet als vrij toegankelijk platform.

Niet veel later zou de eurocommissaris haar voorstel echter wijzigen en zich niet langer meer verzetten tegen het Nederlandse standpunt omtrent netneutraliteit. Opvallend was verder hoe Kroes ook openlijk steun gaf aan omstreden internetbedrijven als Uber en Airbnb. Het verbod op de taxi-app Uber in Brussel bijvoorbeeld was volgens de eurocommissaris belachelijk. Op haar blog vroeg ze zich hardop af wat er hemelsnaam aan de hand was met de Belgische rechtspraak. "Dit is toch niet de 19de eeuw?!" schreef ze op Twitter.

Te bescheiden in Nederland

Eind 2014 nam Kroes definitief afscheid van Brussel. Lang stilzitten was er echter niet bij. Kroes werd het uithangbord van StartupDelta, het nieuwe startersplatform dat de internationale positie van startups in Nederland moet gaan versterken. Als ambassadeur van het platform moet Kroes ervoor zorgen dat Nederland op de internationale kaart komt te staan als dé Europese vestigingsplaats voor jonge, veelbelovende startups uit binnen- en buitenland. Daarvoor moet echter nog wel veel gebeuren. Zo zal het makkelijker moeten worden om digitale bedrijven op te zetten. Voor buitenlandse startups moet het daarnaast eenvoudiger worden om zich in Nederland te vestigen. Falende bedrijven moeten bovendien simpel opnieuw kunnen beginnen, zonder allerlei regels of formaliteiten die een herstart bemoeilijken.

Volgens Kroes zal Nederland verder een stuk ambitieuzer en daadkrachtiger moeten worden om van ons land, na Berlijn en Londen, de derde 'startup hub' van Europa te maken. "We zijn te bescheiden in Nederland. We hebben goud in handen, maar we weten dat niet uit te bouwen, we pakken het met twee linkerhanden aan", zo stelde Kroes bij haar aanstelling als startupambassadeur.

Nederlandse SXSW-variant

Om het StartupDelta-project succesvol te maken, is echter veel geld nodig. Een eerste stap om de benodigde geldbronnen aan te kunnen boren, was het bij elkaar brengen van investeerders, ondernemers en topmensen uit de internationale zakenwereld. Tot de mensen die StartupDelta actief gaan ondersteunen en adviseren, behoren onder meer Ron Mobed, Feike Sijbesma en Peter Wennink, de topmannen van respectievelijk Elsevier, DSM en ASML.

Wat heeft Kroes verder voor ogen met de startupscene in Nederland? Een plek zoals de Factory Campus in Berlijn, een gigantisch complex waar jonge internetondernemers, coaches en investeerders de handen ineen hebben geslagen. Volgens Kroes moet dat ook in ons land haalbaar kunnen zijn. Een Nederlandse variant van het Amerikaanse technologiefestival SXSW? Ook daarmee zou Nederland internationaal kunnen scoren en de interesse van buitenlandse startups kunnen wekken.

Een interview met Kroes stond al een paar maanden op de verlanglijst van Bright en na diverse pogingen is het nu eindelijk gelukt. De agenda van de vrouw die erin slaagde om het onderwerp digitalisering topprioriteit in Europa mee te geven, is overvol.

StartupDelta promoot Nederland als startup hub. StartupDelta.org
StartupDelta promoot Nederland als startup hub.

StartupDelta gaat samenwerken met een groep topondernemers en investeerders die in juni voor het eerst bijeenkomen in het Catshuis in Den Haag. Wat is de rol van deze groep precies?

"Nederland heeft meer dan tien regio's, zogenaamde hubs, waarin hoogwaardige technologie wordt ontwikkeld door bedrijven en onderzoeksinstellingen. Hier ontstaan startups en is een uitstekend klimaat om verder te groeien, denk aan Eindhoven, Delft, Twente, Rotterdam en Amsterdam. Toen ik in januari begon met StartupDelta heb ik een aantal mensen die internationaal een belangrijke rol spelen in de startupscene gevraagd om naar Nederland te komen en met ons mee te werken. Laat er geen misverstand over bestaan, deze mensen komen niet voor de gezelligheid, maar om samen met startups en het bedrijfsleven samenwerkingen aan te gaan en 'out of the box' mee te denken. Daarnaast ga ik met een groep van jonge adviseurs aan de slag die hun sporen al hebben verdiend. Met deze mensen en met alle hubs willen we gaan bouwen aan een top 3-positie van Nederland in Europa als het gaat om startup ecosystemen."

Het grootste probleem voor het opstarten van nieuwe (tech-)ondernemingen is de financiering ervan. Er is veel geld voor nodig. Hoe wilt u het geld voor deze bedrijven bijeen gaan schrapen?

"Nederland is een rijk land en er is voldoende kapitaal aanwezig. Het geld komt alleen niet altijd bij de startups terecht die het nodig hebben. Daarom is het belangrijk dat er meer business angels (privépersonen die vanuit een zakelijk oogpunt investeren in een onderneming, red.) komen die hét verschil kunnen maken in een cruciale beginfase van startups. Al die business angels moeten een actief netwerk hebben, kennis en ervaring delen, maar ook gezamenlijk investeren. Nu is investeren nooit zonder risico. Het moet weloverwogen gebeuren. Daarom pleit ik voor regionale 'business angel academies'. Hier kunnen potentiële investeerders kennis opdoen van investeringen in startups. Deze zouden weer nauwe contacten kunnen onderhouden met alumninetwerken van universiteiten die hun sporen in de investeringswereld al hebben verdiend. Er is in ons land nog veel te winnen als we onze kennis en krachten bundelen en delen met elkaar."

In een eerder interview zei u dat het makkelijker moet worden voor falende startups om snel weer iets nieuws te beginnen. Waardoor wordt dit nu belemmerd?

"Startups zijn jonge ondernemingen. Soms halen die het niet en soms veroveren ze de wereld, zoals Shapeways doet op het gebied van 3D printen en Booking.com met hotelovernachtingen. Risicomijdend gedrag is dodelijk voor ondernemers, want alleen met vallen en opstaan kom je vooruit. In Nederland kijken we nog vaak met een vies gezicht naar geklapte bedrijven en gefaalde initiatieven. Dat moet anders. De 'can-do'-mentaliteit en het leren van onze fouten, wat ik ook wel de 'startup state-of-mind' noem, zie ik bij veel startups terug. Nederland kan hier veel van leren. De faillissementswet zou hier ook veel meer ruimte voor moeten bieden, zodat een faillissement je niet je hele leven achtervolgt of de afwikkeling ervan jaren kost. Durf dus op je bek te gaan en daarvan te leren. En durf het ook te delen, bijvoorbeeld tijdens een 'fuck up night', waar geflopte concepten en acties worden omgezet in inspiratie voor een ander om het beter te doen. En minstens zo belangrijk: waardeer iemand die 'gefaald' heeft om zijn ervaring."

Critici zeggen dat het de markt is die bepaalt of een innovatie succesvol is en dat dit niet kan worden gestuurd door instanties. Hoe staat u daar tegenover?

"Daar ben ik het als liberaal volledig mee eens. Het is niet aan de overheid om dit te bepalen. Wat je wel kunt doen, is het deze bedrijven makkelijker maken, belemmeringen wegnemen, hun netwerken versterken en deuren openen. De overheid ziet ook heel goed dat nieuwe banen voornamelijk voortkomen uit startende bedrijven. Daarom investeren private en publieke partijen in de Nederlandse tech-regio's en stimuleert Economische Zaken investeringen in startups. En, wist je dat in Nederland bijna alle tech-regio's op 90 minuten van elkaar bereikbaar zijn? Daarin zijn wij anders dan alle concurrenten in de wereld. Samen zijn we een speler van wereldformaat. Wat wij beter moeten doen, is te laten zien waar we goed in zijn. Ik weet niet of het bescheidenheid is, of dat we nu eenmaal niet graag boven het maaiveld uitsteken, maar die houding moet echt veranderen als we investeerders willen interesseren."

Het Financieel Dagblad trok een vergelijking tussen StartupDelta en het Twinning-initiatief van Hans Wijers en Roel Pieper dat eind jaren 90 ook met veel geld startende internetondernemers ging ondersteunen. Het Twinning-initiatief was echter niet erg succesvol. Waarom zal StartupDelta volgens u wel een succes worden?

"Er is sinds die tijd veel veranderd. Zowel in de startupwereld als in het overheidsbeleid. StartupDelta heeft zich ten doel gesteld in anderhalf jaar Nederland op de kaart te zetten, nieuwe spelers aan te trekken die het netwerk versterken en de regionale hubs te verbinden tot een krachtig nationaal netwerk dat kan concurreren met het buitenland."

U bent een ambassadeur voor alle Nederlandse startups, maar welke technologische ontwikkeling trekt uw persoonlijk het meest?

"Ik maak daar persoonlijk geen keuze in. Voor mij is het van belang dat het gaat om impact op economie en samenleving. Dan kan een startup op het terrein van medicijnen tegen kanker mij minstens zo boeien als een nieuw initiatief rond cybersecurity of slimme materialen die het mogelijk maken dat elektrische auto's een veel grotere actieradius hebben. Wat we ons soms onvoldoende realiseren is dat Nederland écht goed is in technologie. We doen mee in de wereldtop van technologische ontwikkeling. Denk aan de kennis rond life sciences in Leiden, nanotechnologie in Twente, photonics in Eindhoven en computer science in Amsterdam. Hier ontstaan startups en worden ze groot. Dat vind ik fascinerend."


Lees ook:

Techreuzen en Neelie Kroes tekenen programmeer-manifest voor scholen

Auteur

Laurens Lammers is freelance journalist en schrijft veel over internettechnologie, internetcultuur en beginnende internetbedrijven.