Inhoudsopgave
    

Lane keeping aid maakt lui
Rutger  Middendorp
door Rutger Middendorp
leestijd: 6 min

Op de fiets zijn we steeds meer met onze smartphone bezig, terwijl onze auto's ons alsmaar meer werk uit handen nemen. Schuilt in die geautomatiseerde veiligheid niet juist een groot gevaar? "Ik rem altijd voordat ik mijn telefoon opneem."

Als ik Karel Brookhuis bel, hoor ik even niets. "Met Rutger Middendorp", probeer ik. Wat geruis aan de andere kant. "Spreek ik met Karel Brookhuis?"

"Eh, ja..."

"U klinkt er niet helemaal zeker van."

"Ik hou er niet van te telefoneren terwijl ik fiets."

"Ah, daar doet u ook onderzoek naar."

"Ja, daar schrijf ik over."

"Zal ik later bellen?"

"Ja, tien minuten?"

Prof. dr. Karel Brookhuis is een pionier in verkeerspsychologie. In de jaren zeventig begon hij zijn werk en inmiddels is de Rijksuniversiteit Groningen dankzij Brookhuis en zijn team een gerespecteerde speler in het veld. De start van het interview illustreert onze moeizame verhouding tot technologie in het verkeer. De mobiele telefoon, de autoradio, maar ook cruise control en navigatiesystemen claimen comfort te brengen, maar dragen niet altijd bij aan onze veiligheid. Brookhuis onderzoekt hoe wij ons in het verkeer gedragen en hoe onze gadgets ons daarbij helpen of hinderen.

"Ik rem altijd voordat ik mijn telefoon opneem", zegt Brookhuis. "Met fietsen ben je nogal afhankelijk van je handen. Fietsen met een telefoon gaat dan ook niet zo goed. De controle is minder en dus verandert de positie op de weg onbewust. Texten is helemaal vreselijk. Dan fietsen ze alle kanten op. Daar gebeuren heel veel kleine ongelukjes mee. Die komen niet in de statistieken terecht en daarom ziet de overheid het ook nog niet als een probleem."

Snel gemakzuchtig

Ik heb het zelf aan den lijve ondervonden. In reed in een Volvo XC60 met een radar die hem op afstand van de voorligger houdt en camera's die checken of je netjes binnen de lijnen blijft rijden. Opeens zat ik met mijn hoofd achterom gedraaid in de tas achter de voorstoel te graaien. De techniek had me werk uit handen genomen en ik accepteerde het zonder er bij na te denken. Technologie kan onze verhouding met de wereld wezenlijk veranderen, zonder dat het opvalt. Er is niet één glorieus moment waarop we allemaal tegelijk voor de laatste keer achter het stuur van onze auto's wegstappen en in de zelfrijdende pods van de busmaatschappij naar het werk worden gebracht. In kleine stapjes ontworstelt de technologie ons het stuur. Een goed voorbeeld is de mobiele telefoon.

Brookhuis: "De meeste mensen weten wel dat ze de telefoon niet moeten opnemen in het verkeer. Maar onze attitude is toch vaak dat we een boodschap absoluut niet mogen missen. Je wordt geadresseerd. Negeren is voor sommige mensen echt onmogelijk." Het gevolg is dat we meer vertrouwen leggen in de omgeving om geen gekke dingen te doen, in onze vaardigheid om ons met één hand uit een situatie te redden, in ons hoofd dat met meer input tegelijk om moet gaan. Wij rekenen erop dat het goed komt.

Het dashboard van de Volvo XC60: vier knopjes en je hebt het idee dat de auto vrijwel zelf rijdt. Beeld: Volvo
Het dashboard van de Volvo XC60: vier knopjes en je hebt het idee dat de auto vrijwel zelf rijdt.

"Autofabrikanten nemen ons steeds meer werk uit handen. Om ons te beschermen en meer comfort te bieden. Half-autonoom rijden is al aan de orde van de dag met lane keeping aid en adaptive cruise control. Dat is wel leuk, maar je moet je altijd realiseren dat er nadelen aan zitten. De bestuurder blijft verantwoordelijk. Hoe meer werk je uit handen neemt van de bestuurder en hoe minder je hem betrekt, des te sterker de alertheid en betrokkenheid afneemt. Je let minder op wat er voor je neus gebeurt. Het moment dat je eigenlijk zou moeten ingrijpen ben je bijna altijd te laat. Auto's kunnen met alle technologie van de wereld niet goed reageren op onverwachte gebeurtenissen zonder irritant langzaam te gaan rijden bij het minste of geringste. Jij ziet ook niet alles, maar een auto mist heel andere dingen."

Behendig blijven

"Uiteindelijk verlies je als bestuurder skills", gaat Brookhuis verder. "Wist je dat dertig procent van de vluchten tussen Schiphol en New York met de hand gevlogen worden? Om ervoor te zorgen dat piloten hun skills niet verliezen terwijl het vliegtuig op de automatische piloot de hele vlucht kan doen. Maar als jij een gloednieuwe auto koopt met adaptive cruise control of een lane keeping aid, vraagt die jou niet om die activiteiten dertig procent van de tijd zelf te doen."

Autorijden is ook oefenen. Met permanente zijwieltjes wordt het lastiger om adequaat te reageren als de technologie ons opeens in een gevaarlijke situatie het stuur teruggeeft met uitgeschakelde hulpmiddelen. Dat zijn we simpelweg niet meer gewend. De vraag die zich ook opdringt: wie is er verantwoordelijk bij een ongeluk? Jij of je auto? Brookhuis gaat ervan uit dat de fabrikant er altijd voor zal zorgen dat de verantwoordelijkheid niet bij hem komt te liggen. Mercedes heeft met de nieuwe S-klasse in de testfase grote stukken autonoom gereden. De bestuurder die er eentje koopt moet echter te allen tijde zijn handen aan het stuur houden.

Brookhuis lacht. "Ik heb hier geen onderzoek naar gedaan, maar dit klopt natuurlijk niet. Dan span je het paard achter de wagen. Iemand die zijn handen aan het stuur heeft dat uit zichzelf beweegt activeer je nog steeds niet om op te letten en in te grijpen. Het is dan ook lastig te voorspellen hoe ons verkeer er in de toekomst uitziet. Als je je auto zelf naar de snelweg rijdt en daar het stuur overgeeft aan een automatische piloot, daar zie ik wel heil in. Zo verlies je geen skills, maar worden saaie repetitieve taken overgenomen. Je betaalt dan voor deelname, maar de verantwoordelijkheid wordt ook overgenomen. Dat gebeurt al wel in het vrachtverkeer. In grote havens bijvoorbeeld. Op een afgesloten weg die alleen voor dat type verkeer toegankelijk is."

Wat brengt de toekomst?

"Ik hoor ook wel heel andere toekomstscenario's", zegt Brookuis. "Dat we door buizen vervoerd zouden worden. Maar dat lijkt me nogal duur. Door de lucht, dat lijkt me te chaotisch. Bewegende trottoirs hoor je ook nog wel eens wat van. Uiteindelijk is de ontwikkeling van de cultuur misschien wel leidend. Ik ben opgegroeid in een tijd dat auto's prachtig waren. De huidige generatie vindt internet interessanter dan de auto. Die denken niet in termen van autobezit en zelf naar een verre plek rijden op vakantie. Het zou heel goed kunnen dat ons straatbeeld er over twintig jaar heel anders uitziet en geparkeerde auto's niet zo alomtegenwoordig zijn. Overigens zie ik nog niet voor me dat we allemaal in autonome auto's rijden tegen die tijd. Daar zitten teveel kanttekeningen aan, met name als het gaat om verantwoordelijkheid."

Prof. dr. Karel Brookhuis, verkeerspsycholoog.

Beeld: Stijntje de Olde voor City of Talent

Prof. dr. Karel Brookhuis, verkeerspsycholoog.

Terug in het heden horen we de ANWB de noodklok luiden over de toename van zware ongevallen waar de mobiele telefoon de schuld van krijgt. "Er werd al van alles aan mij geopperd", aldus Brookhuis. "Iemand had het over de toenemende verkeershufterigheid. Daar geloof ik geen donder van. Die mobiele telefoon is wel een aannemelijke verdachte. Meer mensen krijgen Whatsappjes en andere berichten binnen dan vijf jaar geleden. Dus ook in de auto. Zoals eerder gezegd is het heel moeilijk om dat te leren negeren. Telefoonverkeer in het algemeen groeit en dat suggereert dat we in het verkeer ook meer telefoneren. Op de fiets kun je dat gewoon zien. Daar is een significante toename. Als dat blijft groeien, dan loopt dat uit de hand."

"In de auto wijzen ook alle tekenen die kant op. Idealiter moet je dus ook zorgen dat je boven bepaalde snelheden niet kunt bellen. Of in elk geval in omstandigheden dat het onverstandig is. Vergelijk het met alcoholgebruik. Als na een ongeluk blijkt dat je teveel gedronken hebt, dan ben je opeens ontzettend aan de beurt. In Amerika wordt nu al wel na ongelukken gekeken of de bestuurder aan het bellen was. In Nederland is die mogelijkheid er ook, maar gebeurt dat bijna niet. Dat is wel wenselijk, want de houding van mensen ten opzichte van bellen in de auto (laat staan sms'en of Whatsappen) moet veranderen."

"We multitasken namelijk al heel sterk als we een auto besturen", besluit Brookhuis. "Als de situatie onoverzichtelijk wordt, of de snelheden gaan omhoog, dan hebben we al onze capaciteiten nodig. Die telefoon moet dan gewoon netjes in de cradle liggen te laden."

Auteur

Rutger Middendorp (@rutgerm) is sinds 2006 de meest noordelijke blogger van Bright. Hij schrijft graag het verhaal achter het verhaal. Hij doceert conceptontwikkeling op de Academie voor Popcultuur en werkt als freelance ideeënman en verhalenmaker. In een eerder leven was hij oprichter van Nieuwe Garde en won hij de Dutch Bloggies met hobbyproject Moois Magazine.