Inhoudsopgave
    

Made in Holland: modulair mobieltje
Daniël Verlaan
door Daniël Verlaan
leestijd: 7 min

Eén van de meest innovatieve ontwikkelingen in de smartphonewereld komt deze keer niet uit Zuid-Korea, Japan of de Verenigde Staten maar gewoon uit Nederland. De 'eerlijke' FairPhone 2 is modulair: iedereen kan 'm (de)monteren.

Op de bovenste verdieping van Pakhuis de Zwijger in Amsterdam werkte Fairphone aan de eerste gelijknamige smartphone. Het was 2013 en de Nederlandse startup had één doel voor ogen: de telefoonindustrie eerlijker en duurzamer maken. Voor hun eerste smartphone, de FairPhone, haalden ze verschillende grondstoffen uit conflictvrije mijnen, die vervolgens in een Chinees standaard smartphonedesign werden verwerkt. Daarmee was de smartphone niet erg indrukwekkend, maar de idealistische gedachte achter het toestel zorgde toch voor 60 duizend verkochte toestellen.

Eerlijke mineralen

Inmiddels is FairPhone verhuisd naar een grote verdieping boven het Jamie Oliver-restaurant Fifteen, met uitzicht over het IJ in Amsterdam. Overal wordt gebeld, vergaderen mensen in hokjes en staan glazen verse rabarberlimonade. Hier maakte FairPhone aan de tekentafel schetsen voor het design van de hardwareconfiguratie van de FairPhone 2, waardoor het bedrijf voor het eerst helemaal zelf de baas over zijn eigen smartphone is.

FairPhone richt zich op vier belangrijke mineralen die in hardware voor smartphones worden gebruikt: goud, tin, tantaal en wolfraam. FairPhone haalt de mineralen uit conflictvrije mijnen uit onder andere Congo en Rwanda. Een conflictmijn is een mijn die door rebellen wordt beheerd en waar mensen onder dwang werken. De opbrengst wordt geïnvesteerd in (burger)oorlogvoering, waardoor fabrikanten indirect de oorlogsdaden van de rebellen steunen. Bij een conflictvrije mijn werken mensen vrijwillig en krijgen ze betaald, waarmee de werknemers gezinnen kunnen onderhouden.

FairPhone reisde af naar het Grote Merengebied in midden-Afrika om poolshoogte te nemen bij conflictvrije mineraalmijnen.

Enkele andere grondstoffen worden ook op een duurzame manier verkregen. Zo gebruikt FairPhone gerecycled koper, dat wordt gefabriceerd door oude elektronische apparatuur in Ghana te verzamelen en naar een Europese fabriek te brengen om milieuvriendelijk om te smelten. Zowel de fabriek als de Ghanezen die oude computeronderdelen verzamelen krijgen betaald.

Helemaal eerlijk is de FairPhone 2 echter niet. Van een groot aantal onderdelen is niet bekend waar de grondstoffen vandaan komen. Ook kan FairPhone niet garanderen dat er geen kinderarbeid voorkomt in de conflictvrije mijnen. Maar het is al een hele stap ten opzichte van andere smartphonemakers, die zich vooral druk lijken te maken om de winstmarge in plaats van de herkomst van gebruikte materialen. Daarnaast ligt er ook een verantwoordelijkheid bij de consument. Want waarom kopen we wel biologische eieren of fairtrade kleding, terwijl het tin in jouw smartphone uit mijnen komt waar mensen als slaven worden behandeld?

Makkelijk modulair

Naast het eerlijke productieproces zou een smartphone volgens FairPhone ook langer moeten meegaan dan de gemiddelde levensduur van twee jaar. Maar omdat er altijd wel iets kapot gaat of verouderd raakt, is het belangrijk dat de consument eigenhandig onderdelen kan vervangen. Daarom is de FairPhone 2 grotendeels modulair. Je pakt een kleine schroevendraaier en schroeft eenvoudig één voor één de onderdelen uit de smartphone.

De FairPhone 2 bestaat uit zeven losse onderdelen, waarvan de achterkant, het scherm met magnesium frame, het hoofdframe met de processor en de accu de belangrijkste zijn. De overige drie onderdelen zijn kleinere modules die onder andere de micro-usb-ingang, camera en oortelefoon huisvesten.

Het demonteren van de FairPhone 2 is kinderspel. Je verwijdert de achterzijde door 'm als een hoesje eraf te trekken. Eerst even de zijkanten over het scherm vouwen en vervolgens schiet het hoesje er gemakkelijk af. Dan is het de beurt aan het scherm. Aan de onderkant van het scherm zijn twee schuifjes te vinden die je naar buiten schuift. Vervolgens schuif je het scherm met magnesiumframe van het hoofdframe af. Mocht het scherm ooit een keer kapot gaan, dan kun je binnen dertig seconden een nieuwe op je smartphone monteren.

Na het scherm blijft het hoofdframe met de hardware over. Alle hardware is er uiteindelijk uit te halen, net als bij een normale smartphone. FairPhone heeft de hardware echter onderverdeeld in drie modules met de onderdelen die het snelst kapot gaan of het snelst aan vervanging toe zijn. De modules kunnen, nadat je de accu hebt verwijderd, los worden geschroefd door de blauwe rondjes te volgen. Deze blauwe rondjes heeft FairPhone op de modules geplaatst om aan te geven welke schroefjes je moet verwijderen om de onderdelen los te schroeven. De modules zijn omringd door plastic en hebben elk een eigen vorm, waardoor je ze als een soort LEGO-blokjes in elkaar kunt klikken.

Je FairPhone uit elkaar halen: zo makkelijk is het.

Bij FairPhone kon ik zelf de proef op de som nemen. Is het vervangen van onderdelen echt zo gemakkelijk? Als ietwat onhandig persoon en hoesjeshater, heb ik de afgelopen jaren twee keer mijn scherm, één keer de micro-usb-ingang en één keer de koptelefooningang laten repareren. Kosten? Zo'n 700 euro. Misschien is een modulaire smartphone nog niet zo'n gek idee.

In een mum van tijd haalde ik de achterkant en het scherm eraf, waarna ik kon beginnen met de hardwaremodules. De eerste twee gingen zonder problemen, de module aan de bovenzijde met de koptelefooningang, microfoon en lichtsensor wilde niet los komen. FairPhone verzekerde mij dat dit aan het prototype lag, en niet aan mijn schroefkunsten. Daar vertrouwen we dan maar op.

Daniël nam de proef op de som en haalde binnen tientallen seconden de achterkant en het scherm eraf.
Daniël nam de proef op de som en haalde binnen tientallen seconden de achterkant en het scherm eraf.

Naast het vervangen van defecte onderdelen kan de modulariteit van de smartphone ook worden gebruikt om hardware te upgraden. Toch klinkt dat indrukwekkender dan het lijkt. Het is op zichzelf mogelijk om een scherm met een hogere resolutie of een camera met meer megapixels als module aan te schaffen en eigenhandig te vervangen, maar daar zal het ook grotendeels bij blijven.

Als over een paar jaar een scherm met een geïntegreerde vingerafdrukscanner op de markt komt, is het onwaarschijnlijk dat een dergelijk scherm als module beschikbaar wordt gemaakt. De hoofdchip, die in tegenstelling tot de rest wel lastig kan worden vervangen, is dan alweer verouderd en ondersteunt de nieuwe technologie niet.

Vooralsnog werkt FairPhone aan wat minder spannende onderdelen, zoals een achterkantje dat draadloos opladen of NFC ondersteunt. Ook komen de achterkantjes in verschillende kleuren beschikbaar, waardoor je de FairPhone 2 persoonlijker kunt maken. Een doorzichtig achterkantje is eveneens een leuke toevoeging. Zo kun je de hardware door de behuizing heen zien.

Eerlijke prijs?

Ondanks de idealistische motieven is FairPhone ook gewoon een bedrijf. De smartphone kost 525 euro en is vanaf deze week vooruit te bestellen. Dat is vergeleken met de meeste high-end-smartphones niet duur, maar de hardware is dan ook niet high-end: een 5 inch full-hd-scherm, Snapdragon 810-chip van Qualcomm, 2GB RAM, 32GB interne opslagruimte en een 8 megapixel-camera. Daar krijg je wel een zo eerlijk mogelijke smartphone voor die op een grotendeels kale versie van Android Lollipop draait - een belangrijk voordeel dat door veel Android-liefhebbers wordt gewaardeerd.

De prijs-kwaliteitverhouding wordt pas echt aantrekkelijk als je de smartphone drie tot vier jaar gebruikt. Het helpt dat we in een periode verkeren waarin de ontwikkeling van hardware voor smartphones verzadigt, waardoor consumenten langer met hun toestel kunnen doen. Daar draagt de modulariteit van de FairPhone 2 logischerwijs aan bij. Daarnaast kun je 'm zonder problemen uit je hand laten vallen en is het ook heel interessant om eens een kijkje in zo'n apparaat te nemen.

FairPhone's doel is om consumenten bewust te laten worden van alle maatschappelijke problemen die bij de productie van een smartphone komen kijken. We houden nauwlettend het nieuws over nieuwe smartphones bij en kunnen weken twijfelen over de aanschaf van ons volgende toestel, maar stilstaan bij de herkomst van materialen of het productieproces? Dat gebeurt maar zelden. Terwijl basisbehoeften als eten en kleding steeds 'eerlijker' worden, is het aannemelijk dat de basisbehoefte anno 2015 - de smartphone - ook gaat volgen. Met de aanschaf van de FairPhone 2 word je in elk geval onderdeel van deze onvermijdelijke en positieve ontwikkeling.

Auteur

Daniël Verlaan (@danielverlaan) is techredacteur bij RTL Z en Bright. Houdt van de middeleeuwen en terabytes. Fietst heel snel korte afstanden. En is in het echt (en op Twitter) véél knapper.