Inhoudsopgave
    

Hoe Marvel het universum verovert
Ronald Rovers
door Ronald Rovers
leestijd: 6 min

De meest succesvolle superheldenfilms komen uit de stal van Marvel. Dat is niet zomaar. Marvel blijft dicht bij de comics en beschikt over een heus masterplan, met films uitgestippeld over een periode van twintig jaar. We zitten in jaar 6 en de nieuwste titel is Guardians of the Galaxy.

Pessimisten die het medium film het afgelopen decennium dood verklaarden - omdat we allemaal transmediaal gaan of omdat je Quentin Tarantino heet en af en toe een rant de wereld in moet slingeren - hoeven voor hun ongelijk alleen maar naar Marvel Studios te kijken. De jongens en meisjes achter Iron Man, Thor en nu Guardians of the Galaxy bedachten een strategie voor hun superheldenfilms die helemaal tot 2028 loopt en belachelijk succesvol blijkt: elke film die ze de afgelopen zes jaar produceerden is een hit en brengt karrenvrachten met geld binnen. The Avengers staat na Avatar en Titanic met anderhalf miljard dollar op de derde plek van de best verdienende films aller tijden.

Maar wacht. Wat? Guardians of the Galaxy? Die met dat pratende knaagdier en die bewegende boom (en die Amerikaanse piloot en een groene Zoë Saldana) die het universum moeten redden van hoe-heet-ie? Ook die ja. Marvel voelde zich zes jaar na de eerste Iron Man blijkbaar zelfverzekerd genoeg om ook een flink budget te besteden aan de minder bekende personages uit hun portfolio. Want wie had er ooit van Rocket the Raccoon en Groot de boom gehoord? Niet bepaald prominenten in het pantheon van superhelden. Maar dat kan nu veranderen. Op 1 augustus kwam de 130 miljoen euro kostende film in de bioscopen - in Nederland deze week - en twee weken later stond de teller bij de kassa al op 240 miljoen euro.

De hardcore fans op de eerste plaats

Dat succes van Marvel kwam niet vanzelf, al wekken hun producties bij buitenstaanders misschien de indruk van de zoveelste formulefilms met prijskaartjes van meer dan 150 miljoen waar toch wel genoeg publiek op af komt. 'Nobody knows anything' is een beroemd gezegde in Hollywood. Niemand kan het succes van een film voorspellen. Voorbeelden van mislukkingen zijn er genoeg. Hulk, die versie uit 2003. Catwoman. Elekra. Superman Returns. Allemaal gezonken. En The Last Airbender, nou ja, kuch.

Marvel heeft lef: de bekendste acteurs in Guardians zijn alleen te horen: Vin Diesel als boom Groot en Bradley Cooper als Rocket the Raccoon. Beeld: The Walt Disney Company
Marvel heeft lef: de bekendste acteurs in Guardians zijn alleen te horen: Vin Diesel als boom Groot en Bradley Cooper als Rocket the Raccoon.

Toen Disney de Marvel Studios in 2009 overnam, zakte Disneys koers. Niet dat superhelden niet populair waren - DC's Batman was sterker dan ooit - maar Marvel had jaren eerder de rechten van z'n meest succesvolle personages verkocht. Spider-man zat bij Sony, X-Men bij Fox. Wat had Marvel nog op de plank liggen? Ok, Iron Man. Maar verder? Captain America, een vent in een handgenaaid kostuum, populair in de jaren veertig toen de Nazi's ongevraagd de sfeer in Europa kwamen verzieken. Thor, een Noorse god die praat alsof hij in een klassiek theaterstuk staat. En Ant-Man, een man die zichzelf zo klein als een insect kan maken. Niet echt een sexy eigenschap bij interplanetaire oorlogen.

Met welke strategie kwam Marvel van daar tot een miljardenomzet? Met een strategie die gebaseerd is op twee heldere principes: trouw blijven aan de comics, en in elkaar grijpende verhaallijnen met terugkerende personages. Dat klinkt misschien simpel, in de praktijk moest er wel voor gevochten worden. Twee mannen spelen daar een cruciale rol in: Kevin Feige, inmiddels president van Marvel en Robert Iger, CEO van Disney. Feige was er al vóór de overname door Disney van overtuigd dat met elke film eerst de hardcore fans bereikt moesten worden en dat het grote publiek dan zou volgen. Als de liefhebbers van de oorspronkelijke comics er niks in zagen, dan zou elke film dood slaan. Iger bleek het daar mee eens.

Het belang van de origin stories

En dat betekende: aandacht voor de achtergronden van personages. Want dat was precies waarmee Stan Lee het Marvel-universum in de jaren zestig groot had gemaakt: niet met perfecte, gelikte superhelden, maar gemankeerde personages. Spider-man kon een held zijn, zijn alter-ego Peter Parker was eerder een antiheld. En zo hadden al die personages hun zwakkere kanten. Toen Marvel nog geen eigen studio had - die werd pas in 2005 opgericht - kostte het Feige veel tijd om de studiohoofden bij Fox, Sony en New Line ervan te overtuigen dat de films precies zoals de comics moesten zijn.

Hoofdrolspeler Chris Pratt is de nieuwe rising star in Hollywood: volgend jaar zie je hem in Jurassic World. Beeld: The Walt Disney Company
Hoofdrolspeler Chris Pratt is de nieuwe rising star in Hollywood: volgend jaar zie je hem in Jurassic World.

Maar ook toen de hele productie in eigen handen kwam, moest weerstand overwonnen worden. Kon je Captain America, The First Avenger wel helemaal in de Tweede Wereldoorlog laten spelen? Zou dat het jongere publiek niet vervreemden? Nee, zei Feige, het publiek moet weten waar hij vandaan komt zodat ze bij Captain America: The Winter Soldier begrijpen waarom hij zo out-of-place en out-of-time lijkt. Zo zijn er veel meer voorbeelden. Moest The Avengers - waarin personages uit verschillende comics zoals Thor, Captain America, Iron Man en Black Widow samenkomen - niet éérst worden uitgebracht en daarná pas de films over al die personages afzonderlijk? Nee, zei Feige, eerst de origin stories. Hij kreeg gelijk. Feige doet het trouwens niet alleen, al heeft hij wel het laatste woord. Marvels producties worden opgetuigd door een zeskoppig creatief team, waarvan alle leden liefhebbers van comics zijn. Geen bestuurders dus maar kenners.

Iron Man bewees in 2008 dat Marvel op de goeie weg zat. En toen kwam Disney in beeld. Net als Feige was Robert Iger ervan overtuigd dat de toekomst ligt in universa van personages en verhalen, schreef Bloomberg Businessweek in april in een profiel over het succes van Marvel. Daarom betaalde Disney in 2006 bijna acht miljard dollar voor Pixar, en in 2012 vier miljard voor de Star Wars-franchise. Vóór de overname zou Iger een stel stagiaires bij Disney stapels en stapels Marvel comics hebben laten lezen, met de opdracht om personages te tellen. Ze verzamelden er ongeveer achtduizend. Daar willen Iger en Feige eindeloos veel verhalen uit halen.

Eindelijk concurrentie?

Maar veel personages en verhalen betekenen nog niet vanzelfsprekend goeie films. Daar komt stijl om de hoek kijken en ook daar gebruikt Marvel een uitgekiende strategie. In hun toon hebben al die films van Marvel iets relativerend, iets waardoor je de indruk krijgt dat ze zichzelf niet zo verschrikkelijk serieus nemen. Bij Iron Man is dat - behalve de dialogen - de casting van Robert Downey Jr., een acteur die overal de spot mee lijkt te drijven. Bij Captain America is het iets komisch oubolligs en een soort ouderwetse heldhaftigheid van het personage. Bij Thor is het die bizarre pompeuze manier waarop hij praat. En bij Guardians of the Galaxy, nou ja, ga maar kijken. Dat is een soort ruimte-opera waarin niks serieus wordt genomen, waaronder het hele genre van de superheldensciencefiction. En het werkt. Het publiek kan er geen genoeg van krijgen.

Bij DC zijn ze eindelijk ook wakker geworden. Woensdag 6 augustus werd bekend dat het bedrijf in de tegenaanval gaat want de studio die Batman en Superman maakt kon niet achterblijven bij zoveel boxoffice gold van de concurrent. Gek genoeg hebben ze geen enkele titel genoemd, maar wel negen releasedatums, lopend van 2016 tot en met 2020. Ongetwijfeld gaat DC proberen te kopiëren wat Marvel de afgelopen zes jaar tot de grootste speler in het veld heeft gemaakt: een masterplan voor de creatie van een nieuw universum.

Het Marvel-recept op en top: strakke scifi-actie, melige personages.
Auteur

Ronald Rovers (@RonaldRovers) is filmcriticus en neuropsycholoog. Naast Bright schrijft hij onder meer voor Filmkrant, VPRO Gids, Cinema.nl, Vogue en Salon.com.