Inhoudsopgave
    

Het sprookje Alibaba.com
Eefje Rammeloo
door Eefje Rammeloo
leestijd: 5 min

Voor Europeanen is de naam de roverleider uit het sprookje. Voor Amerikanen is het een reusachtig beursgenoteerd bedrijf. Voor de Chinezen is Alibaba de klinkende naam van succes. Het is de Chinese droom.

Inmiddels is Taobao een begrip in het leven van iedere Chinees. Van regenlaarzen tot computers, van luchtzuiveraars tot kroonluchters, en van balpennen, dekbedden en cadeaupapier tot Iberische hammen en Nieuw-Zeelandse kiwi's. Alles is er te krijgen.

"China opent zich. En internet is de beste manier om te laten zien wat er buiten China gebeurt", zei leraar Engels Jack Ma, of Ma Yun zoals zijn Chinese naam luidt, toen Alibaba zo'n tien jaar geleden groot succes begon te krijgen. De online Gouden Gids die hij in 1995 had gebouwd, was uitgegroeid tot een marktplaats waar bedrijven elkaar konden vinden. Nog wat later rolde daar Taobao uit, dat zich juist richt op de consumentenmarkt.

Het aantal gebruikers van de online warenhuizen van Alibaba steeg vorig jaar met 45 procent naar 334 miljoen. Die stijging zal nog wel even doorzetten. In China gebruiken 600 miljoen mensen internet. Steeds meer Chinezen die ver weg van de oostkust op het platteland wonen, krijgen ook mobiel internet. Taobao zal dan een van de eerste websites zijn die ze bezoeken.

Dat betaalt zich uit: de totale omzet van Alibaba in 2013 was 265 miljard euro. The Wall Street Journal verwacht dat die omzet in 2017 stijgt naar liefst ruim 640 miljard euro. Vaandeldragers van het concern zijn Alibaba zelf, Taobao en het duurdere Tmall.

Alibaba-oprichter en CEO Jack Ma.
Alibaba-oprichter en CEO Jack Ma.

Het fenomeen Jack Ma

Jack Ma wordt beschouwd als pionier in de Chinese economie. Zelf zou hij liefst als revolutionair gezien worden. En eerlijk is eerlijk: hij heeft recht op de titel. Taobao en Tmall spelen een grote rol bij de ontwikkeling van de afgelegen gebieden in China. Meisjes zien op televisie modieuze vrouwen flaneren in de parken van Beijing. Een onbereikbare wereld. Totdat ze op Taobao dezelfde tas kunt kopen als de stadsdames op tv. En dezelfde make-up. Dezelfde jeans. Dezelfde mobiele telefoon en tablet. Al die dingen zijn niet te krijgen in de dorpswinkel. Vera Moda, Zara en Esprit zijn een andere wereld. 

Jack Ma gaf hen toegang tot die wereld. Natuurlijk is er ook kritiek. Want in écht afgelegen gebieden zoals Tibet, of de meest westelijke provincie Xinjiang duurt het vaak weken voor een besteld product in huis is. Op Weibo zegt een criticus dat die gebieden meer hebben aan een goede, snelle treinverbinding om mensen in contact te brengen met de meer ontwikkelde provincies in het oosten.

Maar er is meer. In zo’n plattelandsdorp werden bijvoorbeeld rieten manden gemaakt en op kleine schaal verkocht. Zo’n rietvlechter ging misschien eens in de maand naar de dichtstbijzijnde stad om een lading te verkopen aan een winkel. Met pijn in zijn hart droeg hij dan een deel van de winst af aan die uitbater. 

Inmiddels heeft Alibaba meer dan tweehonderd Taobao dorpen ontsloten. Dat zijn dorpen die niet wegkwijnen in het tijdperk van het voortrazende internet maar die volop meedoen. Rietvlechters krijgen bestellingen vanuit het hele land, en versturen hun producten per post. Dorpsbesturen leggen snellere internetverbindingen aan om de zaken te bespoedigen.

De volgende stap en de hoop van velen is dat het de trek van jonge Chinezen naar de stad tegenhoudt. Als de familiezaak bloeit en de internetverbinding snel is, kun je na je studie net zo goed terugkeren naar het dorp, zo is het idee. Alibaba laat in een persbericht weten ook te rekenen op de bloei van aanverwante diensten op dat platteland: koeriers, computermonteurs, inpakkers kunnen ook werk vinden dankzij de online handel.

Staatshulp?

Taobao brengt grote en kleine producenten en consumenten bij elkaar. Voor een klein bedrag open je een eigen winkeltje met bijvoorbeeld geïmporteerde tandpasta, zelfgehaakte kussentjes of opgeknapte fietsen. Jack Ma’s revolutie lijkt te lukken. Met Taobao daagde hij eBay uit toen het met een Chineestalige website kwam. “Al onze concurrenten zitten in Silicon Valley”, zegt Jack Ma in de documentaire Crocodile in the Yangtze. “Onze hersenen zijn net zo goed als die van hen.”

Echte concurrentie heeft Ma nooit gehad van de Amerikanen. Hoezeer de Chinese staat hem geholpen heeft, weet niemand. Maar Amazon en eBay hebben nog altijd niet echt voet aan de grond in China. De Communistische Partij ziet de ondernemer Jack Ma als het ultieme voorbeeld van economisch succes dat goed is voor het land. Binnenlandse uitdagers zijn er wel. Maar een JD.com of Yhaodian hebben lang niet dezelfde impact. Misschien ook omdat ze niet de eerste waren.

De Amerikaanse beursgang van Alibaba was de grootste in de geschiedenis van Wall Street.
De Amerikaanse beursgang van Alibaba was de grootste in de geschiedenis van Wall Street.

De grootste beursgang ooit

Sinds november weet ook de rest van de wereld waar de schatkamers van Alibaba zich bevinden. Op 19 september ging het bedrijf met veel tamtam naar de beurs van New York en bleek 25 miljard dollar (22,47 miljard euro) waard te zijn. Het was de grootste beursgang ooit. Ter referentie: Facebook haalde 16 miljard en Twitter 2,1 miljard dollar op bij de beursgang.

Dat Jack Ma koos voor New York in plaats van de beurs van Hongkong was omdat die laatste de machtsstructuur van Alibaba niet zag zitten. Ma wilde dat de macht over het bedrijf in handen zou blijven van de oprichters, in plaats van de aandeelhouders. Nog altijd heeft Ma 7,8 procent van de aandelen.

Hoe de ondernemer Jack Ma zo machtig kon worden, zonder dat de Communistische Partij zich bedreigd voelt, was voor velen een raadsel. Het werd toegeschreven aan Ma's charisma, vaderlandsliefde en vermeende gebrek aan politieke ambities.

Ongenade

Toch lijkt het er op dat Alibaba recent in ongenade is gevallen. Een industriewaakhond ontdekte dat 60 procent van de producten die op Taobao aangeboden wordt, niet gemaakt is door de producenten wier merk wordt gebruikt. Bij concurrent JD.com was dat maar 10 procent. Alibaba heeft te weinig controle over zijn winkeliers, vond de instantie.

Alibaba reageerde furieus en beweerde oneerlijk behandeld te worden. De overheid zou haar macht misbruiken. De Chinese autoriteiten maakten daarop een pijnlijk document openbaar, waaruit bleek dat Alibaba al vóór zijn beursgang wist van het hoge aantal nepproducten. Het bedrijf beweerde destijds al 90 miljoen producten van de website gehaald te hebben. De ruzie deed de koers van het aandeel Alibaba niet veel goeds, die daalde met bijna 13 procent. Volgens The China Daily blijft het aantal mensen dat aandelen wil kopen echter stijgen.

De Chinezen houden vertrouwen in hún Alibaba, of dat vertrouwen nou gebaseerd is op patriottisme of op consumentisme. De revolutie is nog niet voorbij. Er is nog teveel te bereiken in China en Ma's ambitie lijkt oneindig. Alibaba lanceerde bijvoorbeeld het betalingsplatform AliPay, onderdeel van Ant Financial Services, dat ook microkredieten aanbiedt aan ondernemers.

Amazon mag dan eindelijk naar China komen; nu komt Alibaba naar het westen. Via AliExpress kunnen Chinese producenten en groothandels hun handelswaar rechtstreeks aanbieden aan bijvoorbeeld Amerikaanse, Russische en Braziliaanse consumenten. Ma mag dan van China houden, er valt buiten de grenzen misschien nog wel meer te verdienen.

Bekijk de trailer van de documentaire Crocodile in the Yangtze.
Auteur

Eefje Rammeloo (@eefjerammeloo) werkt als freelance correspondent in China voor verschillende Nederlandse en buitenlandse media. Ze is gefascineerd door het pragmatisme en de Chinese logica die wij in Europa amper begrijpen, maar waar we toch aansluiting bij zullen moeten vinden. De Chinese economie biedt immers ontelbare kansen. Wie gaat die grijpen?