Inhoudsopgave
    

‘VR net zo verslavend als drugs’
Jannes van Roermund
door Jannes van Roermund
leestijd: 7 min

Steye Hallema is een van de grootste virtualreality-talenten in Nederland. Hij regisseerde VR-films voor de VPRO en is net begonnen bij Jaunt, een grote startup met investeringen van Google en Disney. De componist, musicus en filmmaker lééft VR, maar is ook bezorgd.

Als je kijkt naar hoe 360-gradenvideo's nu gebruikt worden door veel nieuwsmedia, ben jij daarvan onder de indruk?

Nee. Hoe het nu gebeurt, daar is niet veel aan. Iedere documentairemaker gaat tegenwoordig naast een boot met vluchtelingen staan. Dat is te makkelijk, een beetje saai. Het argument 'dat je er echt bij bent' klopt wel, maar wat voegt het toe? De filmtaal van de documentaire is goed genoeg.

Hoe moet het wel?

In de categorie documentaires? De kracht van VR is dat je in iemands schoenen kunt stappen. Een meisje met een kort rokje dat over straat loopt en constant wordt nagefloten. Of een autistisch jongetje, dat tijdens een schoolopdracht stug blijft doorwerken terwijl een klasgenoot zich heeft gesneden met een schaar, en onder het bloed zit. Zo ga je, als kijker, autisme heel intens beleven - en dus begrijpen.

Is dat het belangrijkste wapen van VR: het kunnen verplaatsen in iemand anders?

Er zijn twee grote krachten. Letterlijk vertaald betekent virtual reality: nep echt. Dat is het tweede punt: je hersenen geloven dat je er bent. Daar kun je mee spelen. Ik wil ooit nog een shot maken van een bos waarin mensen hun hond uitlaten. Ze hebben alleen geen hond, maar een walvis. Allemaal. Dat kan in VR geloofwaardig zijn. Al blijft het allerbelangrijkste, en daarin neem ik ook echt stelling, dat dit medium mensen nodig heeft die een verhaal vertellen. Het is storytelling, de kijker moet geëntertaind worden. Daarvoor is fictie, wat ik vooral doe, iets gemakkelijker.

De scène met walvissen klinkt nogal surrealistisch. Zoek je daarnaar?

Ja, magisch realisme. Dat is mooi bij films.

Hoe ziet de toekomst van VR eruit?

Stel: je combineert Second Life met virtual reality en Facebook. Kun je dat voorstellen? Dát is de toekomst. Je hebt zo'n bril op en je wordt je eigen avatar. Neem een dansfeest in gedachten. Je hebt een Kinect op je hoofd die je bewegingen registreert. Zo kun je dansen, lachen en elkaar versieren. Met de juiste hulpmiddelen heb je ook nog seks. Dat kan echt gaaf zijn: seks gaat niet alleen over wat je voelt, maar ook over wat je met elkaar doet.

Hoor ik je nu zeggen dat het ook intiem kan zijn?

Ja, als het op een Second Life-achtige manier gebeurt, dan kan dat. Het is live, je bent er helemaal in ondergedompeld.

Gaan we in de toekomst dan de hele tijd in onze VR-omgeving zitten, net als we nu doen met de smartphone?

Dat is lastig te voorspellen. Als die brillen lekker zitten, dan zou dat best kunnen. Bovendien worden er brillen gemaakt waarbij het beeld op je iris wordt geprojecteerd. Dan heb je zo’n zwaar ding niet meer nodig. Het bedrijf Magic Leap is daarmee bezig. Mixed Reality wordt groter dan VR, omdat er meer praktische dingen te verzinnen zijn. En het is makkelijker deelbaar. Mensen kunnen het onderling doen. VR is een persoonlijk medium, waarin je opgesloten zit in je eigen wereldje.

Laatst vertelde iemand tegen me: ik sta liever in een virtueel café met neppe vrienden die ik vertrouw, dan in een echt café met vage bekenden.

Dat bedoel ik. Die hele revolutie van artificial intelligence komt eraan. Op een gegeven moment komen er algoritmes voor vrienden. Daarmee kun je het leuk hebben. Die lachen om jouw grappen en voelen je aan. Ik heb het weleens over therapy entertainment: een plek waar je naartoe gaat om je beter te voelen. VR kan een soort psycholoog zijn.

Missen we dan spiritueel gezien niet iets?

Ja, dat denk ik zeker. Al komt er altijd weer een tegenstroming van mensen die juist weer de natuur ingaan. Maar zo’n fijne plek waar je niet meer weg wil, kan net zo verslavend worden als drugs. Je vlucht ook uit de realiteit. Gamers hebben dat al, maar als je nóg realistischere beelden combineert met AI, kan het echt een probleem worden.

En jij werkt daaraan mee…

Als je goed kijkt naar wat ik maak, zie je dat ik het medium heel erg bekritiseer. Ik maak mensen ook bewust van wat het is. Dat is het beste wat je kunt doen. Daardoor zet je mensen aan het denken.

Dus je bent een groot scepticus?

Ja, ik ben heel sceptisch.

Heb je eigenlijk kinderen?

Ja, een dochter van 11.

Hoe zou jij zo’n nieuwe VR-realiteit gaan reguleren?

Ik heb eerlijk gezegd geen idee. M’n dochter zit altijd op de iPad. Dat probeer ik te reguleren, maar dat lukt voor geen meter, haha. Ze mag eigenlijk een uur per dag, maar ze weet me goed te beïnvloeden.

Opnames van de VR-clip van de band Steye & The Bizonkid. (Decor: Marouscha Levy, productie: WildVreemd.)
Opnames van de VR-clip van de band Steye & The Bizonkid. (Decor: Marouscha Levy, productie: WildVreemd.)

Is die VR-realiteit straks niet slechter dan een iPad?

Nou, dat weet ik niet. In VR zitten ook een hoop gave dingen. Maar natuurlijk denk ik erover na. Je probeert, zoals iedere ouder, je kind wijze beslissingen te laten maken. Hopelijk kiest ze voor het goede, en wijst ze het slechte af. Maar goed: hij die zonder zonde is, werpe de eerste steen. Ik heb vaak in mijn leven minder goede keuzes gemaakt dan ik had gewild.

Je noemt weer een citaat uit de Bijbel. Haal jij veel inspiratie uit oude mythologie?

Natuurlijk. Virtual reality zegt iets over de werkelijkheid. Dat is ook een existentieel vraagstuk. Ik zoek altijd naar een belangrijk verhaal. De film The Upgrade is een goed voorbeeld. Daarin is de centrale vraag: wie ben jij? Persoonlijk heb ik een soort Boeddhistisch wereldbeeld, waarbij alles één is. Maar of de techniek daarbij hoort, is de vraag. Misschien is die film wel een pleidooi voor de gebreken van de mens.

Gebruik je met opzet symboliek, zoals de slang en de appel in The Upgrade?

Ja, maar ik probeer het er niet te dik op te leggen. De Peepshow is een goed voorbeeld: dat is eigenlijk een filosofisch filmpje. Het gaat over hoe je de werkelijkheid ervaart. Die diepere laag mag alleen niet te duidelijk worden. Dan wordt het pretentieus. Het is juist leuk dat je in een peepshow wordt gelokt en ondertussen iets heel anders meemaakt. Ik wil juist mensen erin luizen.

Dat is bij mij goed gelukt.

Mooi. Het liefste heb ik dat mensen denken: Dit is te gek. Terwijl ze er later nog eens goed over nadenken.

De films van Hallema zijn te bekijken in de app VPRO VR. In 2014 interviewden we in Bright Ideas zijn nieuwe werkgever, Arthur van Hoff van VR-startup Jaunt.  

Auteur

Jannes van Roermund is freelance journalist/correspondent in Warschau en schreef eerder voor Bright Ideas over VR en chip-implantaten. Hij is tevens oprichter van DeChip.nl.