Inhoudsopgave
    

Presentatie-innovaties volgens de TED-vader
Chris Anderson
door Chris Anderson
leestijd: 14 min

Pimp je presentatie met technologie. Deze nieuwe presentatieformats worden je aanbevolen door TED-vader Chris Anderson.

Ideas worth spreading. Het ideeën-imperium TED is wereldberoemd, vanwege de steengoede presentaties tijdens de TED-conferenties. TED-oprichter Chris Anderson heeft nu een boek geschreven waarin hij uitlegt hoe je een presentatie met impact kan geven. Het boek De TED Methode verschijnt op 19 mei bij Maven Publishing. In onderstaande voorpublicatie maakten we een selectie uit een hoofdstuk uit het boek over nieuwe presentatieformats. Tien formats waarin technologie een rol speelt.

Panoramische schermen

Bij TED2015 zorgde MIT-artiest en ontwerpster Neri Oxman voor een ademloos publiek met een presentatie waarbij twee parallelle slide-series op enorme schermen werden getoond die zich aan beide kanten van haar uitstrekten. Op het ene scherm zag je de technische kant van haar werk, op het andere de meer organische kant. Beide waren op zichzelf al indrukwekkend; samen waren ze helemaal verbluffend mooi, maar niet alleen vanwege de visuele impact. Het liet op een meer intuïtief niveau de tweeledige aard zien van haar werk als ontwerper en kunstenaar die vanuit de wetenschap werkt. Googles Zeitgeist-bijeenkomsten hebben voor vernieuwing gezorgd bij presentaties door middel van ultrabreed-beeldschermen, met daarop meerdere versies van hetzelfde beeld, spectaculaire panoramische foto’s en vetgedrukte regels tekst van 30 meter lang die zich aan beide zijden van de spreker uitstrekken.

Die presentaties zijn een ongelooflijke bioscoopervaring. (Lastiger is hoe je ze moet editen om ze ook online te kunnen bekijken. Tot nu toe zijn de enige formats die op grote schaal beschikbaar zijn de standaard videoformats 16:9 en 4:3. Zulke presentaties kunnen ongelooflijk indrukwekkend zijn in een zaal, maar het internetpubliek krijgt er veel minder van mee.) 

Neri Oxman toonde parallelle slide-series op grote schermen

Stimulatie van meerdere zintuigen

Sommige sprekers wilden verder gaan dan tweedimensionaal beeld en stereogeluid. We hebben chef-koks gehad die de zaal vulden met de heerlijke geuren van een gerecht dat ter plekke op het podium werd bereid. Of ze deelden vooraf proefzakjes uit, zodat het publiek kon ruiken en proeven. Woody Norris demonstreerde hoe zijn uitvinding, hypersonisch geluid, vanaf het podium op individuele stoelen in de zaal kon worden gericht, zodat alleen degenen op die stoelen het konden horen. Steve Schklair, een pionier in 3D-camera’s, gaf ons een vroege demonstratie van hoe sport op een 3D-tv eruit zou zien, waarbij er aan iedereen een bril beschikbaar werd gesteld. Parfumontwerper Luca Turin pompte met een speciale machine verschillende luchtjes de zaal in. Die genre-doorbrekende praatjes zijn altijd boeiend, maar misschien met 3D als mogelijke uitzondering zullen ze waarschijnlijk beperkt blijven tot maar een paar onderwerpen. 

Op TED2015 beargumenteerde David Eagleman echter dat bijzondere nieuwe zintuigen zouden kunnen worden toegevoegd via technologie door de hersenen zo te trainen dat ze elektrische patronen kunnen begrijpen van elke willekeurige bron, zoals het weer of de aandelenbeurs. Misschien zullen we in de toekomst conferenties zien waarbij het publiek elektrische bedrade vestjes draagt waardoor het de mentale wereld van de spreker uit de eerste hand kan ervaren. Als iemand dát kan ontwerpen, mag hij zich meteen melden. 

David Eagleman over nieuwe zintuigen dankzij technologie

Live podcasting

Een van de hoogtepunten van TED2015 was het praatje van designgoeroe Roman Mars. Maar Mars kwam niet het podium op lopen met een microfoon; hij nam plaats achter een mengtafel. Hij zei: ‘Ik weet wat jullie denken: waarom mag die vent gaan zitten? Dat komt... doordat dit een radio-uitzending is!’ De muziek begon en hij was op weg. Mars is de presentator van de populaire designpodcast 99% Invisible en hij hield zijn hele verhaal alsof hij zijn podcast live stond te mixen. Er werden allerlei audiofragmenten en beelden in zijn praatje gemixt met een extreem strakke timing. Die benadering maakte het praatje heel levendig. Top-deejay Mark Ronson gebruikte ook een mengpaneel voor delen van zijn praatje. De presentator van het radioprogramma This American Life, Ira Glass, mixte delen van zijn live-uitzendingen via een iPad. 

Om eerlijk te zijn is dat iets wat de meesten van ons niet zouden kunnen, maar ik zie het nog weleens een kunstvorm worden. 268 De spreker als deejay die ter plekke allerlei ideeën vanuit verschillende bronnen staat te mixen. Als je denkt dat je je die vaardigheid eigen zou kunnen maken, zou het weleens de moeite waard kunnen zijn om daar tijd in te investeren.

Roman Mars maakt zijn podcast over design vanaf het TED-podium

Spoken word fusion

In de jaren zeventig en tachtig dook er een opmerkelijke kunstvorm op in de Afro-Amerikaanse gemeenschappen, die doorbrak in de popcultuur. ‘Spoken word’, oftewel het woordgedicht, kan als een soort podiumdichten worden beschouwd; het is een combinatie van verhalen vertellen en verfijnd woordspel. Spoken-worddichters hebben een spannende uitbreiding gevonden van het traditionele spreken in het openbaar. Ze willen niet ‘uitleggen’ of ‘overtuigen’, zoals we hier in dit boek beschrijven; zij gebruiken taal poëtischer en op een meer primaire manier: taal die energie kan geven, ontroeren, informeren en inspireren. Het genre kan op allerlei manieren worden gemengd met spreken in het openbaar. Sarah Kay, Clint Smith, Malcolm London, Suheir Hammad, Shane Koyczan en Rives zijn enkelen van de sprekers die memorabele optredens hebben gegeven bij TED. Maar bezint eer ge begint. Slecht uitgevoerd kan een woordgedicht een echte marteling zijn!

De Canadese dichter Tom Konyves definieert de poëziefilm als een ‘poëtische nevenschikking van beelden met tekst en geluid’. Internetvideo heeft tot een explosieve toename geleid in het experimenteren met poëziefilms, waarbij elke combinatie die je je maar kunt indenken van tekst, livebeelden, animatie en commentaar wordt gebruikt. Dit genre kan een praatje wat lichtvoetiger maken. Toen de voormalige Amerikaanse poet laureate Billy Collins bij TED kwam, presenteerde hij vijf van zijn werken die op video waren gezet. Door de animaties kwamen zijn toch al indrukwekkende woorden nóg beter over. Het spoken-wordoptreden van Shane Koyczan op TED werd geaccentueerd door een videodecor van de hand van tachtig gecrowdsourcete animatiemakers. Er zit een enorm potentieel in het experimenteren met de poëziefilm, ofwel als één aspect van een praatje, of als het complete optreden. 

Een voorbeeld van een spoken-wordpresentatie

De Lessig Methode

Hoogleraar in de rechten Lawrence Lessig heeft een unieke manier om te presenteren geïntroduceerd, een soort PowerPoint met doping. Elke zin en bijna elk belangrijk woord gaat gepaard met een nieuw beeld: een enkel woord, een foto, een tekening of een visueel grapje. Dit is bijvoorbeeld een stukje van achttien seconden van de TED-talk die hij gaf in 2013, waarbij elke //een overgang aangeeft naar een nieuwe slide: 

Het Congres heeft zich ontwikkeld naar een andere afhankelijkheid, // het is niet langer afhankelijk van alleen het volk, // maar steeds meer van financiers. // Dit is ook een vorm van afhankelijkheid, maar deze is // anders en strijdig // met een afhankelijkheid van alleen het volk // zolang // de financiers niet het volk zijn. // Dit is corruptie. // 

Eigenlijk zou dat niet horen te werken. De wervelwind aan verschillende fonts in zijn slides lijkt alle regels in boeken over vormgeving te overtreden. Maar als Lessig het doet, is het fascinerend. De fonts, de opmaak en beelden zijn zo doordacht gekozen en zo fraai dat je je gewoon vol ontzag laat meevoeren. Hij zei dat hij op deze manier van presenteren was overgestapt omdat hij het spuugzat was dat mensen op wetenschappelijke congressen op het scherm van hun mobieltje zaten te turen terwijl hij zijn praatje stond te geven. Hij wilde ze geen seconde de tijd geven om weg te kijken.

Lessigs manier van presenteren is zo opvallend anders dat er mensen zijn die die benadering naar hem hebben vernoemd: de Lessig-methode. Als je het aandurft, kun je proberen om dat te evenaren. Maar je moet wel bereid zijn om veel tijd te steken in de voorbereiding en het oefenen. En wees voorzichtig. Vooral de details en de timing van de overgangen maken de methode zo geniaal. Verkeerd aangepakt zal zo’n presentatie al snel onhandig en nogal overweldigend overkomen. 

Lawrence Lessig op dreef

Slidestorm  

Veel fotografen, kunstenaars en ontwerpers laten bij hun praatje een aantal slides zien waar ze telkens iets bij vertellen. Dat is een goed idee, maar het is nogal verleidelijk om te lang bij elke slide te blijven hangen. Als je talent vooral op het visuele vlak ligt, kun je je publiek waarschijnlijk beter een heleboel beelden voorschotelen dan veel woorden. Het is dus logisch om het aantal slides op te schroeven en het aantal woorden dat je erbij vertelt te verminderen. 

Er zijn allerlei pogingen gedaan om hier een vaste regel voor te geven. Zo geldt voor praatjes op PechaKucha-avonden de regel dat er twintig slides te zien zijn die elk twintig seconden worden besproken. De slides worden automatisch doorgedraaid en de spreker moet zelf zorgen dat hij ze bijhoudt. De Ignite-praatjes hebben een vergelijkbaar concept (zelf noemen ze het een evenement voor nerds), maar daar blijft de tijd die de spreker per slide krijgt beperkt tot vijftien seconden. Beide methoden zorgen voor fantastische evenementen waarbij het tempo hoog ligt. 

Maar er zijn nog volop mogelijkheden voor verbetering. Het is niet nodig dat elke slide precies dezelfde hoeveelheid tijd krijgt toebedeeld. We zouden dolgraag presentaties zien met honderd slides in zes minuten. Twaalf daarvan zouden ‘pauzeer-en-praat’-slides kunnen zijn die twintig seconden te zien blijven, terwijl de rest steeds één seconde in beeld blijft met een soundtrack eronder of gewoon stilte. 

Een live-tentoonstelling   

Als je de slidestorm doorvoert tot in het extreme, kun je zelfs doen alsof je niet eens een praatje geeft. In plaats daarvan creëer je de ultieme ervaring van onderdompeling in je werk. Stel je voor: je bent fotograaf, kunstenaar of ontwerper en je mag exposeren in de belangrijkste expositieruimte van een van de meest vooraanstaande galeries ter wereld. Welke ervaring wil je de bezoekers geven? Denk je in dat mensen van het ene kunstwerk naar het andere lopen, kunstwerken die perfect belicht zijn, en met precies de juiste hoeveelheid context op zorgvuldig geformuleerde bijschriften. Waarom zou je die ervaring niet live op het podium kunnen zetten? 

Beschouw je woorden niet als de woorden van een toespraak, maar als woorden die erop zijn gericht om de juiste verwachting op te roepen of het juiste inzicht. Het hoeven geen complete zinnen te zijn. Het kunnen bijschriften zijn, wegwijzers (woorden of constructies die lezers de weg wijzen door de inhoud van je essay), gedichten. En je kunt ze omgeven door stilte. Jazeker, stilte. Als je iets geweldigs laat zien, dan is de beste aanpak: voorbereiden, laten zien en dan je mond houden! 

Zoals ik al eerder aangaf weet kinetisch kunstenaar Reuben Margolin precies hoe je dat doet. In dertig seconden van zijn praatje/live-expositie zei hij alleen: ‘Eén enkele regendruppel met een steeds grotere amplitude.’ Deze woorden werden omgeven door stilte, maar op het scherm bewoog zijn kunstwerk op een hypnotische manier en het publiek zat vol ontzag te kijken naar de schoonheid die hij had gecreëerd. 

Fotograaf Frans Lanting had een heel optreden opgebouwd rond zijn foto’s om de evolutie van het leven op aarde te laten zien. Terwijl de ongelooflijke foto’s voorbijkwamen hoorde je muziek van Philip Glass en vertelde Frans op bijna meditatieve toon het verhaal van het leven. 

Met alle hulpmiddelen die theaters vandaag de dag bieden: belichting, surround sound en projectie van hoge-resolutiebeelden is het ongelooflijk jammer dat de beste visuele kunstenaars ter wereld die middelen vaak niet gebruiken. Ze bedenken niet hoe ze het publiek kunnen onderdompelen in hun werk, maar nemen aan dat omdat ze gevraagd zijn voor een praatje, ze dat dus ook letterlijk moeten doen: práten. Wat ik in de toekomst hoop te zien: meer beelden, minder geklets.

Fotograaf Frans Lanting toont de evolutie in foto's

Virtuele presentatoren

Technologie biedt nieuwe mogelijkheden om sprekers op het podium te laten verschijnen. In juni 2015 verscheen de succesvolle Amerikaanse coach Tony Robbins op een zakelijke conferentie in Melbourne in Australië. Alleen had hij niet de behoefte om daarvoor helemaal naar Australië te reizen. Daarom verscheen hij als 3D-hologram. Volgens de organisatie kwam zijn avatar even indrukwekkend over als de man zelf. 

Toen we klokkenluider Edward Snowden uitnodigden voor TED2014, was er één klein probleempje. Hij leefde in ballingschap in Moskou en kon niet naar Vancouver komen, omdat hij dan gearresteerd zou kunnen worden. Maar toch lieten we hem overkomen in de vorm van een telepresence-robot genaamd BeamPro. Dat maakte het zo mogelijk nog indrukwekkender. In de pauzes doorkruiste de Snowden-robot de gang en konden de aanwezigen een praatje met hem maken en met hem op de foto (wat resulteerde in de twittertrend #SelfiesWithSnowden). 

Uiteraard droeg het nieuwtje van deze technologieën in beide gevallen bij aan het succes in de praktijk. Maar de techniek staat niet stil. Een van de verrassingen van het succes van de TED-conferenties is dat de sprekers in de filmpjes bijna net zoveel indruk maken als
live in de zaal. Er is dus geen enkele reden waarom een hologram of telepresentierobot niet even indrukwekkend zou kunnen overkomen.

Er zijn grenzeloos veel mogelijkheden. Toen componist Eric Whitacre bijvoorbeeld in 2013 een muziekstuk onthulde bij TED, werd dat niet alleen door een koor op het podium gezongen; er kwamen muzikanten bij uit dertig verschillende landen die samen live zongen dankzij een speciale technische koppeling die Skype voor ons had verzorgd. Toen ze samen zingend op het scherm verschenen leek het heel even alsof de verschillen die een kloof slaan in onze wereld overbrugd konden worden door zoiets eenvoudigs als een internetverbinding, muziek vanuit het hart en mensen die elkaar de hand wilden reiken. Ik keek de zaal rond en zag heel wat mensen met vochtige ogen.

Volgens mij zullen er nog heel wat van dit soort experimenten volgen. Innovaties die bijeenkomsten mogelijk maken die anders nooit hadden kunnen plaatsvinden. Wellicht breekt zelfs binnenkort de dag aan dat er échte robots over het podium lopen en toespraken houden, toespraken die zijzelf hebben helpen schrijven. (We werken eraan!) 

Edward Snowden op het podium dankzij een telepresence-robot

Geen livepubliek 

De ultieme innovatie is misschien niet eens om te knutselen aan wat er op het podium gebeurt, maar om het hele podium van de hand te doen. Evenals de zaal, het livepubliek en de presentator. We leven nu tenslotte in een wereld waarin iedereen met elkaar in verbinding staat. Dankzij het internet kunnen we live of via een filmpje met ontelbare mensen communiceren. Dat wereldwijde publiek laat elke groep mensen die fysiek in één zaal bijeen kan komen in het niet verzinken. Dus waarom zou je niet gewoon meteen een praatje bedenken voor dat wereldwijde publiek? 

De Zweedse statisticus Hans Rosling heeft een serie ongelooflijke TED-talks gehouden, die bij elkaar meer dan twintig miljoen hits op de teller hebben staan. Maar een van zijn populairste praatjes werd niet eens op een podium gehouden. Dat is door de BBC gefilmd in een leegstaand pakhuis en Roslings karakteristieke grafieken zijn toegevoegd in de postproductiefase. 

In een wereld waarin iedereen toegang heeft tot videocamera’s en bewerkingssoftware zullen we de trend zien dat belangrijke toespraken direct op internet worden gezet. Ons OpenTED-initiatief  lift alvast mee op deze trend. 

Deze ontwikkeling kan de kracht van mensen die in levenden lijve samenkomen niet vervangen; er zijn te veel voordelen verbonden met de oeroude ervaring van écht menselijk contact in het hier en nu. Maar toespraken die meteen op video worden gezet zullen een mooie proeftuin zijn om snel te experimenteren, te innoveren en te leren. 

Hans Rosling op de BBC

Ik ben heel benieuwd op welke manier spreken in het openbaar zich de komende jaren zal ontwikkelen. Maar ik denk wel dat het goed is om een waarschuwend geluid te laten horen. Veel van de hierboven beschreven vernieuwingen zouden heel effectief kunnen zijn, maar gebruik ze met mate. De basistechniek van het spreken van mens tot mens gaat honderdduizenden jaren terug en zit diep in ons verankerd. Bij de zoektocht naar moderne varianten moeten we niet het kind met het badwater weggooien. De aandacht van de mens is iets kwetsbaars: als je te veel extra ingrediënten toevoegt, kan de kern van je praatje verloren gaan.

Laten we openstaan voor innovatie. Er zijn geweldige mogelijkheden te bedenken om de schone kunst van het toespreken van een publiek te verbeteren. Maar tegelijkertijd moeten we nooit vergeten dat de inhoud belangrijker is dan de stijl. Want uiteindelijk draait het allemaal om het idee. 

Uit: De TED Methode door Chris Anderson, Maven Publishing, mei 2016

Auteur

Chris Anderson is curator van de TED-conferentie in Californië. Hij is voormalig journalist en tijdschriftenuitgever.