Inhoudsopgave
    

Generatie Z: de echte digital natives
Jan Meijroos
door Jan Meijroos
leestijd: 9 min

Voor kinderen van nu zijn Whatsapp, 4G en YouTube de gewoonste zaken van de wereld. Niet hun voorgangers, de Millennials, maar zij, generatie Z gedoopt, zijn de ware digital natives. Hoe verschilt hun tech- en mediagebruik met die van de vorige generaties?

De open deur der open deuren: internet is niet meer weg te denken. Maar die situatie, hoe normaal inmiddels ook, best eigenlijk pas sinds kort. Generatie Z is de eerste generatie voor wie nooit anders is geweest. Voor de duidelijkheid: tot Generatie Z hoort iedereen die na 1992 is geboren. Hoe weerhoudt hun gedrag zich tot dat van de vorige generaties? Is hun gebruik van apps, mobiele data, internet en streaming tv daadwerkelijk anders? Of groeit de consumptie en het gebruik van informatie en technologie door de verschillende generaties langzaam naar elkaar toe?

Voor het gemak worden de laatste vier generaties ingedeeld in de Babyboomers, Generatie X, Generatie Y (alias de Millennials) en tenslotte Generatie Z. We schetsen de verschillen in gebruik van technologie en media.

Babyboomers: techniek op de achtergrond

Tot babyboomers behoren mensen die geboren zijn in de periode 1941-1955. Zij gebruiken smartphones en tablets, maar grotendeels als noodzakelijk kwaad, aangespoord door kinderen en kleinkinderen. Tegelijkertijd beginnen diezelfde babyboomers steeds meer het voordeel te zien van de vergaande digitalisering. Televisie (terug)kijken wanneer je maar wilt, spreekt hen aan, net zoals het volgen van series via streamers als Netflix en HBO. De babyboomer heeft veel tijd om handen en neemt internet en informatie-on-demand voor wat het is. Handig maar het is niet bepalend voor de inrichting van hun leven. 

Er zijn ook veel babyboomers die het allemaal wel geloven. Die enkel onder druk apps installeren op hun door hun kinderen aangeschafte smartphones. Ook al is het voor huisartsen reuzehandig om tegenwoordig patiënten ervan te overtuigen medische applicaties op telefoons te installeren, er zijn genoeg senioren voor wie het simpelweg te ingewikkeld is. Daarnaast verschilt deze groep ook nog eens onderling: de verschillen tussen stedelingen en mensen die op het platteland wonen zijn groot.

Generatie X: de magie van inbellen

Generatie X zijn mensen die zijn geboren tussen 1956 en 1985. Deze generatie heeft meestal een negatieve connotatie. Zij wordt ook wel  Generatie Nix genoemd of soms zelfs de Verloren Generatie, ingegeven door massale jeugdwerkeloosheid, de ziekte aids en financiële crises die in die periode de kop op staken. Die negatieve benaming is deels onterecht want deze generatie heeft in de regel betere banen dan hun ouders verkregen, besteedde meer aandacht aan opvoeding door zowel de man als vrouw, introduceerde parttime werken en duurzaamheid van leven kwam op de agenda te staan. Het is tevens de generatie die deels voorzichtig is opgegroeid met internet. 

Als ik uit eigen ervaring spreek: het was magisch om op de computers van de Universiteit van Amsterdam met Netscape het World Wide Web af te struinen, ook al ging dat zo traag als de spreekwoordelijke ontlasting in een trechter. Ik herinner me nog het inbellen met een 14K4-modem, en het gepiep en het gekras wat daarmee gepaard ging. Het versturen van drie screenshots bij mijn artikel over de allereerste Tomb Raider game duurde met gemak twintig minuten. 

Generatie X is meegegroeid met de nieuwe technologie en redelijk kundig op het gebied van digitale consumptie en media. Het verschil met de daaropvolgende generatie, de Millennials, is er wel, alleen is die een stuk minder groot dan tussen Generatie X en de Babyboomers.

Millennials: veel online

De Millennials, ook wel Generatie Y genoemd, zijn mensen die zijn geboren in de periode 1982-2001. (Klopt, er is wat overlap met Generatie Z.) Kinderen van deze generatie zijn heel vroeg behept met zaken als SMS en internet, en ze zijn early adopters van social media. Het is ook een pro-actieve generatie die zichzelf graag ontplooit, kansen ziet, ambitieus is, maar ook flexibel wil zijn in werk en relatie. IDG Global Solutions deed in 2014 onderzoek naar het verschil in mobiel internetgebruik tussen Millennials en Generatie X. Aanvankelijk waren de verschillen groter, maar deze worden per jaar kleiner omdat beide generaties meegroeien met innovaties. Toch ziet IDG nog wel verschillen tussen Y en X:

– Millennials zijn voorloper in het bekijken van video op smartphones (89% tegenover 68%)
– Millennials zijn voorloper in multi-screening; het gebruiken van meerdere devices tegelijkertijd.
– Millennials zien de smartphone en tablet meer als vervanger van de traditionele TV. Offline-media worden meer online geconsumeerd.
– Millennials kopen vaker producten via de smartphone (63% vs 51%). Echter, op de tablet shopt Generatie X vrijwel net zo makkelijk dan dat Generatie Y dit doet.

Generatie Z: schermverslaafden?

Z is de generatie van digital natives. Die term is bedacht in 2001 door Marc Prensky, schrijver en spreker op het gebied van leren en educatie. Hij stelt dat deze generatie is geboren in een tijd waarin de verregaande aanwezigheid van digitale technologie de norm is. Dit in tegenstelling tot alle voorgaande generaties, die - in meer of mindere mate - zijn opgegroeid in tijden waarin we gebruik moesten leren maken van digitale technologieën. De oudere generaties noemt Presky digital immigrants. (pdf)

Er is wezenlijk verschil tussen het gedrag van de Generatie Z en de vorige generaties. Want al die techniek is niet enkel zaligmakend. De verregaande invloed van techniek heeft in sommige gevallen ook minder positieve effecten. Denk aan schermverslaving, de sociale druk van sociale media, onrust door altijd en overal bereikbaar te moeten zijn, cyberpesten, en meer. Volgens Amerikaanse onderzoeken vertoont de nieuwe generatie ook op andere terreinen ander gedrag: ze zouden over het algemeen minder risico's nemen, minder alcohol drinken, minder drugs gebruiken en minder carrière-gericht zijn dan toen de Millennials en Nixers jong waren. Amerikaanse psychologen wijzen op de mogelijke invloed van '9/11' en de nieuwe financiële crisis waarmee hun ouders werden geconfronteerd. Het draagt bij een een gevoel van onbestendigheid en onzekerheid onder Generatie Z'ers, stelt psycholoog Anthony Turner (pdf). Mogelijk kiezen ze er daarom wel vaker voor om achter hun veilige schermpjes te blijven?

Tegenbeweging: minder liken, meer zelf doen?

Gelukkig is er ook een tegengeluid te horen. Veel jongeren beginnen langzaam moe te worden van social media. De populariteit van Twitter en Facebook neemt onder jongeren al lichtjes af. De nieuwe technieken zorgen er ook voor dat de jonge generatie alles zelf kan oppakken. Gewone mensen worden via YouTube helden, en meestal zijn dat vrij jonge mensen die zelf filmen, streamen, editen en websites of apps bouwen. Die houding om dingen zelf te willen doen, komt ook terug in diverse onderzoeken onder Gen Z'ers. Zo zegt 62 procent liever een eigen bedrijf te starten dan voor een baas te werken. De helft van de Gen Z'ers zegt video's te kunnen monteren. En relatief veel van de huidige tieners hebben een vorm van handwerk gedaan, vergeleken met Millennials (42 versus 25 procent).

Dat laatste duidt op een hernieuwde belangstelling voor fysieke techniek en arbeid. De Nederlandse klooikoffers zijn daar een voorbeeld van, maar ook een beleef- en doe-park als Jeugdland in Amsterdam-Oost, waar kinderen in de natuur onder begeleiding hutten bouwen. Maar ook een raket, vogelhuisje, insectenhotel, deurbel, aardbeientaart of een pannenkoek. Zelf aan de slag gaan, ongeacht of je jongen of meisje bent, ook dat is kenmerkend voor Generatie Z.

De volgende generatie zal ongetwijfeld weer reageren op al die overdaad aan digitale techniek. Er zullen geheid meer gedragsregels komen, meer onderwijs in het gebruik van (social) media, maar ook in het beschermen van je privacy. Maar laten we vooral hopen dat er mooie, leuke, nieuwe toepassingen blijven voortvloeien uit de breinen van de jonge makers, zowel digitaal als analoog.

Auteur

Jan Meijroos (@janmeijroos) is een van de meest ervaren game-journalisten van Nederland. Hij schrijft onder meer voor Power Unlimited, Metro en Bright.nl.