Inhoudsopgave
    

Zo digitaliseert Google de kunstwereld
Rutger Otto
door Rutger Otto
leestijd: 8 min

In het Google Cultural Institute in Parijs bedenkt het techbedrijf nieuwe manieren om mensen kunst virtueel te laten ervaren. "De focus ligt op VR, het museum naar de mensen brengen."

Het Google-kantoor in Parijs is alleen herkenbaar aan de spijlen van het hek aan de straatkant, die in de kleuren van het logo zijn geverfd. Vooruit, het tekstje 'I feel lucky' naast de deur geeft het ook weg. Achter de ingang bevindt zich een binnenplaats die leidt naar een groots en beeldig gebouw. Een deel van het complex is ingericht als Le Lab, de plek waar curatoren, museumdirecteuren en experts en anderen in gesprek gaan met Google en waar ideeën bedacht worden over hoe technologie de kunstwereld kan versterken, en andersom.

Het Google Cultural Institute bestaat sinds 2011. Laurent Gaveau, hoofd van het Lab met een museum-achtergrond, vertelt over de geschiedenis. "Het begon als een zogeheten 20 procent-project", zegt hij. Google-werknemers mogen volgens die regel eenvijfde van hun tijd spenderen aan zelfgekozen projecten. Het zou ze creatiever en innovatiever maken. "Het Art Project werd bedacht en daaruit ontstond in 2011 het culturele instituut."

Het Art Project is min of meer geëvolueerd tot Google Arts & Culture. Dat digitale platform, waarop je duizenden kunstwerken kunt bekijken, vormt het hart van het instituut. Enkele maanden geleden verscheen de compleet vernieuwde Arts & Culture-app (Android en iOS). "We gaan met dit platform mobile first", zegt Gaveau. Er is ook een webversie, maar qua vormgeving en functionaliteit ben je op mobiel beter uit.

Het gebouw waar het Google Cultural Institute is gevestigd
Het gebouw waar het Google Cultural Institute is gevestigd

Gigapixel

Eén van de dingen die het Google Arts & Culture-platform biedt, is een geavanceerde zoomfunctie voor schilderijen. Daarmee kun je enorm ver op werken inzoomen. Je kunt zo details waarnemen die je met het blote oog in een museum niet ziet.

Hiervoor wordt de Art Camera gebruikt. In principe is dat gewoon een Canon in een speciale, robotachtige rig. De camera wordt recht voor het schilderij geplaatst, de afstand is afhankelijk van de grootte van het werk. Met een laser wordt het midden bepaald en de bediener van Google geeft aan wat de hoeken van het kunstwerk zijn. Een sensor meet de afstand. Vervolgens gaat de camera in een slangenbeweging langs het hele canvas. Tijdens onze voorbeeldsessie stond er een schilderij dat in 1670 beelden werd gevangen. Het duurde zo'n 92 minuten.

Een van de camera's waarmee Google schilderijen fotografeert, met aangesloten laptop
Een van de camera's waarmee Google schilderijen fotografeert, met aangesloten laptop

Omdat de beeldjes van heel dichtbij worden vastgelegd, mogen er tijdens het fotograferen geen trillingen zijn, want zelfs het kleinste schokje geeft waas. Ook wordt elk plaatje vanuit dezelfde hoek genomen, waardoor de randen niet helemaal recht zijn. Dat lost software allemaal op. De camera is aangesloten op een laptop, waarop de beelden in realtime verwerkt worden, maar na het fotograferen is het resultaat dus niet meteen klaar om te uploaden. Zo moet de rand handmatig worden uitgesneden. Is alles uiteindelijk in orde, dan heb je een extreem grote foto van een paar gigapixels in omvang.

Close-up

Het voordeel van deze gedetailleerde opname van kunst, is dat je werken vervolgens in een geweldige close-up kunt bekijken. Charlotte Fechoz, coördinator van Le Lab, geeft een demonstratie van de techniek op The Wall. Dat is een achttien meter wijd scherm dat ontworpen is om kunstwerken op te projecteren. Eén van de voorbeelden die Fechoz ons laat zien is De sterrennacht, het beroemde werk van Vincent van Gogh.

Charlotte Fechoz, coördinator van Le Lab, bij De sterrennacht van Van Gogh
Charlotte Fechoz, coördinator van Le Lab, bij De sterrennacht van Van Gogh

Het schilderij wordt eerst in zijn daadwerkelijke formaat op het scherm getoond, waar het slechts een hoekje in beslag neemt. Dan begint Fechoz het beeld op te rekken om te laten zien waarom de zoomfunctie toegevoegde waarde heeft. In het geval van De sterrennacht is dat bijvoorbeeld dat je kunt afleiden dat Van Gogh het schilderij in een razend tempo heeft gemaakt. De afzonderlijke streken zijn op het doek te zien; tussen de streken zijn zelfs stukjes canvas te zien. Van Gogh plamuurde het werk niet helemaal dicht met verf. "Dat betekent dat het schilderij met een gevoel van noodzaak werd gemaakt."

Dat van het canvas is nog best te zien als je voor het schilderij staat, maar Fechoz beweegt naar de maan rechtsboven in het kunstwerk. Hoe dichterbij we komen, des te beter de klodders verf te zien zijn. Op de lichtgele verf zien we ineens scheurtjes ontstaan, dunner dan een haar. "Die zijn met het blote oog niet meer waarneembaar", zegt Fechoz. "Door kunst op deze manier te presenteren, kunnen experts er meer over leren. Bijvoorbeeld dat Van Gogh voor het lichtgeel een ander soort verf gebruikte waarin sneller scheurtjes ontstaan."

Een van de eerste prototypes van de Google Cardboard-bril
Een van de eerste prototypes van de Google Cardboard-bril

Kunst komt tot leven

Een verdieping naar boven in het lab, bevindt zich een kantoorruimte die met hout en karton is gedecoreerd. Hier werd Google Cardboard bedacht, de goedkope headset van karton waarin het beeld van je smartphone zorgt voor een VR-achtige ervaring. Het eerste prototype ligt op tafel en afgezien van wit karton en zwarte tape die de boel bij elkaar houdt, lijkt die behoorlijk op de uiteindelijke versie. Die werd overigens een paar weken nadat het idee bij Larry Page werd gepitcht al aangekondigd tijdens Google I/O in 2014. Inmiddels zijn er miljoenen stuks van verkocht.

Met Cardboard en de Arts & Culture-app is het mogelijk om een digitale tour door musea te doen, of om daadwerkelijk in een kunstwerk te stappen. Een voorbeeld daarvan is het werk 'De val der opstandige engelen' van de Brabantse meester Pieter Bruegel. In onderstaande video kun je in 360 graden bekijken hoe het schilderij tot leven komt. Een stem voert je langs verschillende onderdelen van het beeld.

Bruegel in 360 graden

Op dit moment ligt de focus van dit soort projecten op virtualreality, zegt programmamanager Pierre Caessa. "We zien zeker potentie voor augmented reality in musea, maar ik kan je op dit moment niets over zulke projecten vertellen. De focus ligt op VR, het museum naar de mensen brengen." 

Caessa is niet bang dat straks iedereen genoegen neemt met een virtuele rondleiding. "Er komt nog altijd een stukje emotie en beleving kijken bij een museumbezoek, wat je niet digitaal kunt ervaren. Google Arts & Culture moet mensen ook enthousiasmeren om een kijkje in het echt te gaan nemen."

Kunstwerken van de toekomst

Terug naar The Wall. Daar is inmiddels een virtualreality-setup te vinden: een HTC Vive met twee controllers. Op het gigantische scherm is te zien wat de drager ziet en doet. Met de bril over de ogen stappen we eerst ín een kunstwerk. Letterlijk. In een compleet zwarte ruimte (de Vive markeert de vloer en muren met blauwe lijnen) zweeft een enorm en kleurrijk masker. Je kunt er omheen lopen en door het oog naar binnen stappen. Door de hoeveelheid lijntjes en kleuren is het alsof je door een gordijn een LSD-wereld binnenstapt.

Hoe lastig het is om zo'n 3D-schilderij te maken, ondervind ik daarna zelf. De controllers van de Vive zijn in de virtuele wereld je kwasten. In plaats van een palet kun je een menu opvragen met tientallen opties voor kleuren, kwasten en grootte. Een beetje overweldigend om in een minuutje te leren, dus mijn kunstwerk bestond voornamelijk uit een rode lijn die in het luchtledige zweeft. De bewegingen die je maakt, komen precies zo om je heen te staan. Je krijgt echt het gevoel dat je kunst staat te maken, ook al stelt het resultaat weinig voor. Omdat het niet tastbaar is, ben je helemaal aangewezen op je eigen waarneming.

Virtuele tours

De komende tijd blijft Google samenwerken met kunstinstanties, experts en kunstenaars om Arts & Culture uit te breiden. Het platform biedt overigens meer dan schilderijen (met uitgebreide informatie). Zo neemt Arts & Culture je ook mee langs streetart en beeldende kunst. Maar musea blijven altijd de baas, zegt Laurent Gaveau. "Zij bepalen wat er op komt, niet wij."

Auteur

Rutger Otto (@RTGR89) houdt van technologische ontwikkelingen, producten en designs die de wereld veranderen. Is daarnaast gek op films, games, muziek en dan met name Radiohead.