Inhoudsopgave
    

De pracht van Prisma
Laurens Lammers
door Laurens Lammers
leestijd: 8 min

Fotofilter-app Prisma verandert elke foto in een kunstwerk. Naast Pokémon Go is dit dé app van het jaar. De Russische makers leveren een technisch hoogstandje. En ze hebben grote plannen.

Een foto van de kat veranderen in een Mondriaan? Of in een tekening die zo uit een Manga-strip lijkt te komen? Zelfgemaakte foto's omzetten in een heus kunstwerk: met behulp van de app Prisma is het een kwestie van een paar simpele handelingen. Door de foto te mixen met de kenmerken en kleuren van een bestaand kunstwerk voegt de app precies dezelfde kenmerken en kleuren toe aan de foto als die in het betreffende kunstwerk. En wordt een foto van een gewone kat ineens een bijzondere afbeelding met de trekken van een echte Piet Mondriaan of populaire Japanse strip in zwartwit.

Moderne kunstfilters, verbluffend mooie foto-effecten: het zijn een paar omschrijvingen van Prisma in de App Store. Veel gebruikers van de app zijn het er ook unaniem over eens: met deze simpele beeldbewerker is het zelfs mogelijk om van de saaiste JPEG-foto nog iets moois te brouwen. Foto's zijn bovendien in real-time te maken en te bewerken en vervolgens te delen op Facebook of Instagram. Oudere foto's die nog bewerkt moeten worden, zijn daarnaast eenvoudig te laden vanuit de cameraroll op de smartphone of tablet.

55 miljoen keer gedownload 

Afgelopen maanden was het vooral de game Pokémon Go die alle aandacht trok met zijn op straat verstopte virtuele monstertjes. Cijfers over Prisma tonen aan dat in ongeveer dezelfde tijdspanne als waarin Pokémon Go de wereld veroverde de gratis foto-app hetzelfde deed. Sinds de lancering van de app begin juni werd Prisma al 55 miljoen keer gedownload via de App- of Play Store. In dezelfde periode groeide de hoeveelheid foto's die werd omgetoverd tot kunstwerk naar meer dan één miljard. 

Volgens de Russische programmeur en bedenker van de app, Alexey Moiseenkov (25), werd er aan marketing rond de app vrijwel niets gedaan. Vlak na de lancering ging Prisma echter al viraal op internet in Rusland en omringende landen, waarna de app in korte tijd opklom naar topposities in de verschillende App Stores.

Een interview met Moiseenkov over het succes van zijn app is om duistere redenen niet mogelijk. In plaats daarvan verwijst hij door naar Aram Airapetyan (22), één van de in totaal negen medewerkers van het bedrijf. "Het succes van de app was een complete verrassing voor ons", zegt hij. "We hebben de app in de App Store gezet om onze servers te testen. Hij ging vervolgens viraal in een flits."

Prisma-bedenker Alexey Moiseenkov
Prisma-bedenker Alexey Moiseenkov

Kunstmatige intelligentie

Prisma is ook niet zomaar een stuk software voor fotobewerking. Tussen de app en de meest bekende diensten voor speciale foto-effecten, zoals Instagram, VSCO Cam of Snapchat, zit een belangrijk verschil. Prisma legt namelijk niet simpel een retrofilter of ander speciaal filter voor kleuren of licht over een foto heen. In plaats daarvan bouwt het de afbeelding helemaal opnieuw op, met behulp van zogeheten neurale netwerken.

Door de foto's te laten uploaden naar krachtige servers is Prisma in staat om speciale algoritmes uit te voeren en geüploade afbeeldingen aan te passen. Maar enkele seconden, meer heeft de app niet nodig om een specifiek effect toe te passen en een foto om te toveren tot een klein kunstwerk. Volgens Prisma-oprichter Moiseenov is Prisma ook een experiment in kunstmatige intelligentie, waarbij gebruikers van de app een systeem van neurale netwerken trainen in het analyseren van foto's en het toepassen van speciale effecten.

Gebruikers kunnen in de app al meer dan dertig verschillende filters of stijlen kiezen met namen als Tokyo, Candy en Roy. Bekende schilders die met hun stijlen beschikbaar zijn via Prisma zijn onder meer Edvard Munch, Picasso en Mondriaan. Niet voor elke grote schilder is echter een filter te vinden. Filters voor een kleurrijke Van Gogh of goed geschilderd portret door Rembrandt bijvoorbeeld staan niet tussen de opties. Al kan dat mogelijk elk moment veranderen. 

Volgens Airapetyan zullen er de komende tijd namelijk nog veel meer filters of stijlen beschikbaar komen voor gebruikers van de app. "We willen echter alleen effecten aanbieden die vaak door gebruikers worden gekozen", zegt hij. "Veel gebruikt zijn nu bijvoorbeeld de stijlen Gett, Mononoke en Tears. Mensen lijken deze vooral erg leuk te vinden voor het bewerken van selfies.";

Van een heel ander kaliber

Sjoerd Reitsma (34), app-recensent en gespecialiseerd in apps en design, vindt Prisma niet per se de beste foto-app van de laatste jaren. "Het ligt er een beetje aan wat je precies van een 'fotofilter' verwacht. Zelf vind ik subtielere filters van apps als VSCO Cam of Snapseed beter", zegt hij. "Deze laten je originele foto in zijn waarde en verbeteren deze waar het origineel te kort schiet. De filters van Prisma zijn van een heel ander kaliber en gaan meer richting kunst." 

Als zijn favoriete Prisma-filters noemt Reitsma de effecten Transverse Line en Mosaic. "Deze zijn voor mij het fraaist, omdat ze je foto niet extreem aanpassen. Prisma wisselt verder graag van stijl. Sommige effecten zijn daardoor alweer verdwenen voordat je ze hebt kunnen gebruiken."

Volgens Reitsma worden in veel apps voor fotobewerking enkel de kleuren van de foto's aangepast met behulp van een aantal standaard filters. Bij Prisma is dat niet zo. "Die app maakt je foto's echt anders en uniek", zegt hij. "Als je het hebt over fotofilters die je foto's daadwerkelijk anders maken, dan zijn de filters van Prisma wel de beste van de afgelopen jaren."

Getraind in analyseren van miljoenen beelden

Reitsma noemt het verder bijzonder hoe Prisma foto's in de cloud kan vernieuwen of hertekenen. "Het is in dusverre bijzonder omdat het in de praktijk niet makkelijk na te bootsen is. Neurale netwerken worden getraind in het analyseren van miljoenen beelden. Hiervoor zijn op internet allerlei datasets of beeldbanken beschikbaar. Middels algoritmes worden vervolgens allerlei parameters aangepast tot het gewenste resultaat wordt bereikt."

Kunstmatige neurale netwerken worden intussen in tal van sectoren ingezet voor specifiek onderzoek. De Radboud Universiteit Nijmegen bijvoorbeeld gebruikt ze om schetsen van gezichten om te kunnen zetten in goed gelijkende foto's. Precies het omgekeerde dus van wat Prisma doet. Ook Google gebruikt kunstmatige intelligentie voor bijzondere testen en trainingen. Bijvoorbeeld computersystemen die in staat zijn om situaties op foto's en beelden vrij nauwkeurig te beschrijven.

Onderzoek van Google leidde nog niet zolang geleden zelfs tot een geheel nieuwe kunststroming, inceptionistische kunst genoemd, waarin allerlei verschillende visualisaties worden getoond van analysefouten in neurale netwerken. Kunstenaars die Googles broncode voor 'Inceptionism' in handen kregen, gebruikten deze ook om allerlei bijzondere visualisaties te maken met daaronder voor de kijker vaak sterk psychedelische droomlandschappen. "Het feit dat de software van Prisma ook zelflerend is, betekent dat de app hierdoor steeds beter vooraf kan bepalen welke van de beschikbare effecten het beste van toepassing is op de foto die je in de app wilt bewerken", zegt Reitsma. "Dat wordt als er meer filters beschikbaar komen steeds belangrijker om gebruikers niet af te schrikken." 

Ook steeds populairder: stickers en fotoframes

Prisma past in de trend om foto's te voorzien van allerlei aanpassingen, zoals behalve filters ook stickers en fotoframes. Facebook biedt gebruikers tegenwoordig vrijwel alle mogelijke opties om foto's te bewerken: van het wijzigen van kleuren en hoeveelheid licht tot en met het toevoegen van grappige tekeningetjes of smileys. Ook Twitter biedt gebruikers sinds afgelopen juni de mogelijkheid om foto's met behulp van stickers op te leuken. Het gebruik van filters en stickers lijkt onderhand ook net zo gemeengoed te worden als het gebruik van emoji. Reitsma: "In emoji is alleen niet heel veel variatie te vinden. Daarom ontwikkelen steeds meer partijen allerlei stickers om zich toch te kunnen onderscheiden."

Als grote aanjager van deze hele trend ziet Reitsma vooral Snapchat. "Stickers zijn voornamelijk op jongeren gericht en die gebruiken deze dan ook volop. Omdat voor veel partijen nog steeds lastig is om te peilen wat Snapchat nu precies zo populair maakt, proberen ze gewoon zoveel mogelijk functies over te nemen. Zo ook de stickers." 

Of filters en stickers ooit ook net zo vertrouwd zullen raken als emoji, is volgens Reitsma verder moeilijk te zeggen. "Dat ligt vooral aan de ondersteuning. Emoji kun je in elke app gebruiken, met stickers ligt dat anders. Nu Apple in de berichten-app in iOS 10 ook allerlei iMessage-extensies aanbiedt, zal dat de populariteit ervan wel vergroten. Via de nieuwe iMessage App Store kun je straks allerlei zogeheten stickers-packs kopen die op elke iPhone te gebruiken zijn. Toch blijft WhatsApp nog steeds één van de populairste berichten-apps. En daar zijn deze stickers-packs dan vaak niet compatible mee."

Volgende stap: video-effecten

Rest de vraag hoe een app als Prisma zal tientallen miljoenen gebruikers kan blijven boeien. Voor elke nieuwe foto-app geldt immers: om gebruikers niet te vervelen moet er steeds weer iets nieuws bij komen. "Met name een aparte optie waarmee je je video's ook van kunstzinnige effecten kunt voorzien, lijkt mij erg interessant", zegt Reitsma. 

"Prisma Labs zal daar ook niet lang mee moeten wachten. Er is al een app, Artisto, die dezelfde effecten als Prisma gebruikt voor video. Zo'n video-optie zal de app ook weer een nieuwe boost geven. Ook het verdienmodel met gesponsorde effecten is interessant. Hiermee zouden ze in de toekomst net als Snapchat met effecten kunnen inspelen op trends als een nieuwe bioscoopfilm of grote evenementen." 

Prisma is nu nog gratis en volgens Prisma Labs-medewerker Airapetyan zal dat de komende tijd ook zo blijven. "Door effecten te laten sponsoren, zoals het effect met de naam van sponsor Gett, kunnen we de app voor iedereen vrij toegankelijk houden", zegt hij. "Gebruikers zullen binnenkort verder ook een nieuwe optie voor video in de app kunnen vinden." 

Neuraal netwerk op je smartphone

De eerste grote update ontving de app afgelopen week. De helft van alle effecten in de foto-app is nu ook zonder internetverbinding te gebruiken. "De andere helft van alle effecten zal later dit jaar eveneens offline beschikbaar komen", laat Airapetyan weten. Dat Prisma nu ook deels offline werkt is een grote stap vooruit. 

Het is de Prisma-ontwikkelaars gelukt om 'neurale netwerken lokaal op smartphones te implementeren', wat vrij bijzonder is. "Geen geringe technische prestatie", vindt AI-programmeur Leon Gatus, wiens DeepArt.io de inspiratie vormde voor de Prisma-app. Google gebruikt ook een lichtgewicht neuraal netwerk op smartphones om de Translate-app teksten in het camerabeeld te laten vertalen, ook als er geen internetverbinding is. Voor Prisma betekent de stap dat zijn eigen servers minder belast worden door de foto-filters, waardoor er capaciteit vrijkomt om straks video-effecten in de cloud aan te kunnen.

'Step aside, Instagram, Prisma is now offline', luidde de uitdagende kop boven het persbericht van Prisma Labs over de grote update. Het grote Instagram is gewaarschuwd.

Auteur

Laurens Lammers is freelance journalist en schrijft veel over internettechnologie, internetcultuur en beginnende internetbedrijven.