Inhoudsopgave
    

‘Techniek wakkert nieuwsgierigheid aan’
Jan Meijroos
door Jan Meijroos
leestijd: 9 min

Een avontuurlijk sprookje over programmeren. Dat is de ondertitel van het boek Hello Ruby van de Finse programmeur, schrijfster en illustrator Linda Liukas. Haar kinderboek is sinds kort ook verkrijgbaar in het Nederlands.

Hello Ruby is een groot succes. Niet zo vreemd, Liukas is in eigen land maar ook daarbuiten bekend. Ze richtte Rail Girls op, een wereldwijde community die jonge vrouwen over de hele wereld de beginselen van programmeren wil bijbrengen. Dankzij de workshops, die door vrijwilligers in ruim 160 steden worden georganiseerd, zijn in slechts een paar jaar tijd al meer dan tienduizend vrouwen bijgeschoold in de basisprincipes van programmeren.

Hello Ruby is een speels, eigentijds sprookje over computable thinking en programmeren, en bestaat uit twee delen. Het eerste deel is het verhaal van de nieuwsgierige Ruby die op zoek gaat naar edelstenen die haar vader verstopt heeft in een wondere wereld vol pinguïns, vosjes en een geïrriteerd sneeuwluipaard. De tweede helft van het boek kent leuke opdrachten voor ouder(s) en kind om samen te doen. Geen saai boek over programmeertaal maar een die kinderen op speelse, verhalende wijze de beginselen van programmeren leert. En hoe die basisprincipes ook van toepassing zijn op alledaagse problemen en uitdagingen.

Wat was de aanleiding om dit boek te schrijven?

Tijdens mijn studie, als ik me verveelde tijdens colleges, kwam het personage Ruby af en toe voorbij in mijn hoofd. Dat begon steeds meer een eigen leven te leiden. Er zijn mensen die nummers als kleuren zien, en ik begon op mijn beurt technologie meer en meer als verhalen te zien. Ik maakte aantekeningen van de verhalen die ik rondom technologie bedacht. Toen ik na mijn studie in Amerika studie weer terug in Finland kwam, werd het schrijven van een kinderboek een zijproject. Iets om me van de straat te houden. 

Waarom heb je Kickstarter gebruikt om dit te realiseren? Kreeg je nul op rekest bij traditionele uitgevers?

Ik was er op dat moment helemaal niet zo ernstig mee bezig. Ik zag het een beetje als een grap, als iets dat uiteindelijk misschien in de handen van een paar honderd mensen terecht zou komen. Uiteindelijk werd het natuurlijk wel steeds serieuzer maar Kickstarter voelde gewoon als een logische keuze.

Liukas vroeg tienduizend dollar om haar idee te realiseren. Een dag na dat de Kickstarter-campagne live was, had ze al een ton opgehaald. Het eindbedrag stopte op een slordige 380.747 dollar. Wat dacht je toen je na 24 uur 100.000 dollar op de teller zag staan?

Je zou denken dat ik helemaal uit mijn dak zou gaan. Dat ik gek van blijdschap werd. Maar het tegendeel was waar. Ik was zo bang. Het werd zo echt. Nu was ik opeens een kinderboekenschrijfster. Nu was er geen weg meer terug. Het begin was vreselijk eng en moeilijk maar uiteindelijk is het helemaal goed gekomen.

Hoe verklaar je het enorme succes van Hello Ruby?

Enerzijds door het succes van Rail Girls; waardoor ik al een community had opgebouwd waarvan ik wist dat mensen interesse zouden hebben in een kinderboek als deze. Anderzijds sloot het aan bij een brede discussie over de rol van computers en technologie in onze samenleving. En ook de manier waarop daarover wordt onderwezen. Ik denk dat het veel praktischer, beter en leuker kan en dat is ook het doel van mijn boek. Ik wil niet dat alle kinderen programmeurs worden, maar ik wil dat ze snappen hoe technologie werkt en hoe je met regels van het programmeren alledaagse problemen kunt oplossen. Hoe technologie een tool kan zijn om nieuwsgierigheid aan te wakkeren. 

Majja Tammi

Voor iemand die uit de programmeerhoek komt, is een boek eigenlijk best een ouderwets medium?

Klopt. En toch zijn boeken nodig. Ik zie boeken als een kampvuur, waar mensen omheen gaan zitten, luisteren naar verhalen en weer doorvertellen. Zo ontstaat een community. Boeken zijn tastbaar en echt. En ook dat hebben mensen nodig. Al heb ik wel geworsteld met het maken van zoiets tastbaars als een boek. Een boek is eigenlijk nooit af. 

Wat voor worstelingen? 

Als een programmeur ben ik gewend dat je vijf keer per dag deployet. Als ik een code schrijf en ik test dat in een computer dan zegt de computer meteen of het werkt of niet. Als ik een hoofdstuk heb geschreven, weet ik niet of het een goed hoofdstuk is. Of het beter kan. Of het anders moet. Die onzekerheid vond ik aanvankelijk vreselijk maar het hoorde bij het creatieve proces. 

Hello Ruby een sprookje, maar je probeert kinderen duidelijk wat te leren. Hoe ben je te werk gegaan wat betreft de educatieve aanpak van het boek?

Ik heb heel veel research gedaan naar onderwijs en heel veel andere kinderboekenschrijvers gelezen. Ook hier hielp mijn programmeerachtergrond me. Ik begon structuren te zien in kinderboeken die werkten en die hielpen me op weg. Maar ik ben me tevens gaan verdiepen in onderwijs en opvoeding. Maria Montesorri is voor mij een grote inspiratiebron. Zij hanteerde principes die vandaag de dag nog steeds zeer waardevol en urgent zijn.

In welk opzicht denk je dat programmeren en technologie nog meer kan helpen bij kennisoverdracht en educatie? 

Op scholen wordt kinderen tegenwoordig veel minder geleerd dat het niet erg is om fouten te maken. Ik was vroeger ook zo. Heel serieus. Ik leerde liever nog tien keer mijn huiswerk om die perfecte 10 te halen, dan dat ik naar buiten ging om een boomhut te bouwen en wel tevreden te zijn met een zesje. Ik zeg niet dat je alleen maar zesjes moet halen, maar het is goed om avontuurlijk te zijn, om dingen te ontdekken en je eigen verbeelding te voeden. Het is prima om fouten te maken en te snappen waarom je die fouten maakt. Dat heb ik geleerd van programmeren. Je maakt de hele tijd fouten en die corrigeer je. En zo kom je steeds tot een beter eindresultaat. Je onderzoekt, je probeert, je gaat onderuit, je leert en je gaat weer verder. 

Zijn er bepaalde dingen die uiteindelijk niet in het boek terecht zijn gekomen? En waarom? 

Microsoft schittert door afwezigheid in mijn boek (lacht). Ik had oorspronkelijk een hoofdstuk bedacht waarin Ruby naar een groot grijs kasteel reist met duizenden ramen waarin allemaal grijze mannetje nog meer ramen aan het maken zijn. Maar dat was misschien toch iets te kritisch. Dat paste niet goed bij de rest van de sfeer van het verhaal. 

Hoe heb je de balans weten te houden dus enerzijds een toegankelijk kinderverhaal en anderzijds de inbreng van complexe woorden als algoritmes, data, debugging, decompositie enzovoorts. Dat zijn lastige termen voor een zes-, zevenjarige? 

De terminologie die ik hanteer, wordt wel uitgelegd maar het is niet van belang dat kinderen snappen wat een algoritme is. Sterker, dat is totaal onbelangrijk. Ik probeer wel op deze manier kids alvast bekend te maken met dergelijke begrippen zodat ze later, op school, tijdens computerles, de woorden al kennen en er dus makkelijker mee om kunnen gaan. 

Ruby is een meisje. Een bewuste keuze neem ik aan? 

Uiteraard. Toch is het geen meisjesboek. Het is een kinderboek. Tegelijkertijd is het natuurlijk volstrekt achterhaald om te denken dat programmeren en technologie alleen voor jongens is. Het is voor iedereen belangrijk én leuk. En nogmaals, het betekent niet dat iedereen programmeur moet worden, maar je kunt wel het programmeur-denken toepassen op heel veel andere dingen. Misschien worden kinderen wel programmeur-dichters of programmeur-politieagenten. Dat is prima. Maar technologie is een onderdeel van onze wereld en de invloed daarvan wordt steeds groter. We moeten die technologie van jongs af aan al leren te begrijpen zodat we uiteindelijk een betere wereld kunnen maken met de tools die technologie ons aanreikt. Tegelijkertijd vind ik het heel belangrijk dat jongens niet alleen maar mannen als rolmodellen kennen. Dat in de laatste Star Wars-film personage Rey de hoofdrol speelt, is fantastisch. Jongens moeten ook kunnen juichen voor een meisje. 

Wat hoop je dat kinderen leren van Hello Ruby? 

Ik denk dat ik met het boek bijdraag aan de manier waarop mensen en dus kinderen met technologie omgaan. Ik vraag vaak aan kinderen ‘stel je hebt een schakelaar, en je kunt die schakelaar overal opplakken en dan wordt het een computer. Wat kies je?’. Aanvankelijk zijn kinderen heel terughouden en conservatief. Ze snappen de vraag niet. Maar als je doorvraagt, komen ze tot hele mooie, prikkelende dingen. Er was bijvoorbeeld een meisje dat de lamp van haar fiets tot een computer maakte. Dat was handig want dan kon ze met haar vader op fietsvakantie en de lamp werd ’s avonds een filmprojector zodat ze samen een film konden kijken. Díe manier van denken leert kinderen dat technologie een prachtige manier is om problemen op te lossen en te veranderen. En dat ze zelf onderdeel van die verandering uit kunnen maken door de nieuwe fietslampfilmprojector-maker te worden. 

Check ook onze site-rubriek Bright Kids voor meer educatieve gadgets en tools voor kinderen.

Hoofdfoto: Maija Tammi

Auteur

Jan Meijroos (@janmeijroos) is een van de meest ervaren game-journalisten van Nederland. Hij schrijft onder meer voor Power Unlimited, Metro en Bright.nl.