Inhoudsopgave
    

Digitale precisie versus analoge imperfectie
Rutger  Middendorp
door Rutger Middendorp
leestijd: 7 min

Ondanks al die geavanceerde digitale technologie hunkeren we nog steeds naar de warmte van het analoge. Hoe komt dat toch? De realiteit laat zich niet in een rigide raster vangen, stelt Rutger Middendorp.

In een blogpost schrijft Yannick Khong over "het probleem met moderne fotolenzen". Het is een vrij technisch verhaal, maar het komt erop neer dat moderne lenzen té goed zijn. Ze zijn allemaal gebouwd om met zo min mogelijk licht nog steeds te werken, tot in de hoekjes van de foto perfect scherp te kunnen zijn. Volgens Yannick zijn moderne lenzen daardoor met name geschikt om nachtelijke stadsgezichten te schieten, maar gaat dat ten koste van praktisch elk ander type foto dat je zou willen maken. Die worden te weinig driedimensionaal en verliezen hun levendigheid. Oudere lenzen zouden dat probleem niet hebben.

Nu ben ik niet bijzonder geïnteresseerd in fotolenzen, maar er is een opvallende analogie tussen deze blogpost en een heleboel andere 'nieuwe versus oud'-discussies. E-books versus inkt op papier. Photoshop versus knip-en-plakwerk. Synthetisch voedsel versus rauw voedsel. Hi-res bestanden versus buizenversterkers. Aan de ene kant stomen we op naar een digitale wereld van steeds hogere resolutie. Aan de andere kant gooien we Instagram-filters over onze perfect kleurnabootsende HDR-foto’s. We streamen ons een ongeluk op Spotify én kopen weer massaal LP’s. Wat zegt deze ogenschijnlijk tegenstrijdigheid over ons? Ik toog naar Vlieland voor een retraite om dit streven naar digitale perfectie en analoge tastbaarheid te overdenken. 

Zodra ik in Harlingen de rand van ons landje zie, gebeurt er iets merkwaardigs. Een foto van dit uitzicht zou in een JPEG een minder zwaar bestand opleveren dan een kiekje van de stad achter mij. Omdat er minder visuele variatie is. Net zoals een camera het minder druk heeft met het opslaan van een foto van een helderblauwe lucht, zo lijkt ook mijn hoofd het eenvoudige schouwspel van wit, blauw en grijs te waarderen.

Impressionisme versus realisme

Aan boord van de MS Vlieland is er door de raampjes van de lounge weinig meer te zien dan eindeloos water, onderbroken door af en toe een boei. De moderne lenzenbouwer zou elke schuimkop tot op de kleinste pixel exact af willen beelden. Ik weet niet wat ik zie. Een dansend patroon van water. De belofte van afzondering. In elk geval zie ik geen honderden golfjes in detail.

Vincent van Gogh meende dat zijn zwierige penseelstreken en buitenproportioneel grote sterren een exactere replica waren van wat je waarneemt op een heldere zomernacht, dan heel precies nagemaakte kleine stipjes in een zwarte vlakte. Van Gogh probeerde de ervaring te vangen in zijn schilderij, niet een koude kopie te maken van wat er op zijn netvlies viel.

Waar digitaal materiaal een gerasterde weergave van de werkelijkheid is, is veel analoog materiaal een gekleurde weergave van de werkelijkheid.

Instant consumptie versus blijvende herinnering

Rederij Doeksen mag je dan richting de natuur brengen, op de boot is gratis wifi. Hierdoor heb ik tijdens mijn tocht over de Waddenzee toegang tot bijna alle muziek in de wereld. Dankzij Spotify's aanraders hoef ik zelf niet eens op zoek te gaan naar muziek, of mijn vrienden om advies te vragen. Volautomatisch stream ik nieuwe muziek die een beetje lijkt op wat ik leuk vind. Onder albums vind ik een collectie muziek die ik "opgeslagen" heb in een eigen verzameling. Maar het voelt toch anders dan de cd's die ik vroeger in de kast had staan. Daar was ik voor op de fiets naar de Oosterstraat gegaan om ze bij de Elpee uit de bak te vissen. Ze waren op een veel betekenisvollere manier écht van mij.

Eigendom is psychologisch iets anders dan toegang. Objectief gezien is het een voordeel dat ik nu in mijn broekzak een collectie muziek heb die groter is dan alles wat ooit bij de Elpee in de bak heeft gestaan. Maar je muziekcollectie is ook een autobiografie. Een manier om momenten terug te halen. Dat is eenvoudiger met een kleinere collectie.

Hetzelfde geldt bijvoorbeeld ook voor een bezoek aan de bioscoop versus een filmpje draaien op je eigen 4K dolby surround set thuis. Of nog beter: Netflix versus theaterbezoek.

De koude kopie

Een theorie die de populariteit van platenspelers en Instagramfilters zou verklaren is de behoefte om de snelle ontwikkelingen om ons heen "af te remmen". Met een beetje retro-technologie zou je kunnen suggereren dat het niet zo hard gaat. Maar waarom zouden jongeren die de Polaroid-camera nooit meegemaakt hebben, dan juist de veelgebruikers van Instagram-filters zijn? 

Ik vermoed dat we het antwoord eerder kunnen vinden in de theorieën van de impressionisten. Digitalisering kun je zien als een vorm van virtualisering. Een muziekstuk dat ooit werkelijk de lucht heeft doen trillen ergens, wordt gevangen in nulletjes en eentjes om transporteerbaar en reproduceerbaar te zijn. Maar al de onderbewust waar te nemen aspecten zijn gestript tijdens die transformatie. Het is een koude kopie. Een LP heeft een eigen gloed, een eigen geluid, met kraakjes die het afspelen een evenement van het hier en nu maken. Dat maakt het afspelen een nieuwe ervaring. 

Ubisoft heeft het kaartspel Weerwolven van Wakkerdam omgebouwd naar een VR-ervaring, waarbij de spelers allemaal met een VR-bril op naast elkaar zitten en virtuele karakters bekijken. 

Wie het gezelschapsspel wel eens gespeeld heeft, voelt meteen dat de nuances, het psychologische spel, voor een groot deel verloren gaat door deze virtualisering. Dat kan alleen gecompenseerd worden door spelelementen toe te voegen die zonder VR-bril niet te realiseren zijn. 

Kleur en smaak toevoegen

In de basis is digitalisering altijd het vangen van de realiteit in een raster. Rigide en dwingend. Totdat rasters zo fijnmazig worden dat we ze echt niet meer kunnen waarnemen en daarnaast niet streven naar een digitale perfectie, maar naar een analoge waarneming, zullen we blijven hunkeren naar technologie die kleur en smaak toevoegt aan een imperfecte kopie.

Auteur

Rutger Middendorp (@rutgerm) is sinds 2006 de meest noordelijke blogger van Bright. Hij schrijft graag het verhaal achter het verhaal. Hij doceert conceptontwikkeling op de Academie voor Popcultuur en werkt als freelance ideeënman en verhalenmaker. In een eerder leven was hij oprichter van Nieuwe Garde en won hij de Dutch Bloggies met hobbyproject Moois Magazine.