Inhoudsopgave
    

Aarde versus asteroïden
Rutger Otto
door Rutger Otto
leestijd: 6 min

Jason Kessler leidt NASA's Asteroid Grand Challenge, waarmee alle asteroïden rond de aarde in kaart worden gebracht. Dat is nodig, want die ruimterotsen kunnen enorme schade aanrichten. Binnenkort kan je met een mobiele game zelf NASA meehelpen.

De aarde bevindt zich op een druk gebied in ons zonnestelsel, ook al beseffen we ons dat misschien niet. Onze planeet is niet de enige die door het grote Niets zweeft. Onderweg ontwijken we ruimtegesteentes zoals asteroïden. Een enkele keer komen ze heel dichtbij of zelfs recht op ons af. Daarom is NASA in 2013 gestart met de Asteroid Grand Challenge

Het doel is als volgt: "Alle dreigingen van asteroïden voor de mensheid opsporen en weten wat we er mee moeten doen." Anders gezegd: het programma probeert te voorkomen dat we niet zo eindigen als de dinosauriërs. Op dit moment zijn er 13.384 near-earth asteroids bekend. NASA schat dat daarmee zo'n 95 tot 98 procent van alle asteroïden rond de aarde gevonden is. De man die leiding heeft over dat programma is Jason Kessler. Wij spraken de Amerikaan op de vloer van Border Sessions in Den Haag.

Jason Kessler van NASA.
Jason Kessler van NASA.

Wanneer is een asteroïde gevaarlijk?

Kessler: "Dat hangt er vanaf, want asteroïden of stukken ervan zijn er in vele vormen. Een steen van 30 meter zou door de impact al een grote stad kunnen verwoesten. Niet alleen de plek waar hij landt, ook de omgeving loopt dan gevaar, want zo'n inslag kan een aardbeving of tsunami tot gevolg hebben."

Dat een asteroïde gevaarlijk is, heeft de geschiedenis al bewezen. Het bekendste voorbeeld stamt van iets meer dan 65 miljoen jaar geleden, toen de dinosauriërs aan hun einde kwamen doordat er een enorme steen op de aarde knalde. Zij konden er niets aan doen, wij als mensen zijn daar wel toe in staat.

Toch zorgde een asteroïde boven de Russische stad Chelyabinsk iets recenter nog voor veel schade. In 2013 raakten daar duizend mensen gewond door het gesteente van 20 meter dat in de lucht explodeerde. Met een snelheid van 67.600 kilometer per uur vloog hij aan de hemel in brand, waarna hij met een kracht van 'ruim 30 keer die van een atoombom' ontplofte. De schokgolven leidden tot de verwoesting van gebouwen.

Waarom hebben we alle asteroïden nog niet gevonden?

"Als je begint met zoeken, vind je logischerwijs eerst de grote jongens. Bij NASA kunnen we ze nu spotten tot een formaat van zo’n 140 meter. Er blijven veel kleinere maar misschien ook wel grotere over. Je moet je voorstellen dat ze enorm snel door de ruimte vliegen, waar het pikdonker is, en dat een asteroïde nauwelijks licht weerkaatst. En als we een verlicht stukje steen zien, weten we nog niet of het de hele asteroïde is of slechts een klein deel ervan."

Hoe werkt het opsporen van een asteroïde?

"Dat is nog niet zo gemakkelijk, de slimste mensen werken hier aan. Wat we in elk geval moeten hebben zijn minimaal drie waarnemingen van de asteroïde op verschillende momenten. Daarmee kun je bepalen wat zijn positie ten opzichte van de aarde is en welk traject hij door de ruimte aflegt. Om ook donkere gesteentes in de ruimte te kunnen vinden en hun vorm te bepalen, gebruiken we infrarood telescopen. Daarvan staat er één in Hawaii. Het beste zou zijn als we een telescoop in de ruimte laten speuren, maar dat kost enorm veel geld. Overigens vinden we niet heel vaak nieuwe asteroïden, ga maar uit van eens per maand."

De mobiele game Apophis 2029 die binnenkort verschijnt laat je NASA helpen.
De mobiele game Apophis 2029 die binnenkort verschijnt laat je NASA helpen.

Hoe kunnen mensen buiten NASA helpen?

"Om mee te helpen aan de Asteroid Grand Challenge hoef je geen wetenschapper of astronoom te zijn. Eén van de manieren waarop mensen kunnen bijdragen is door middel van een smartphone-game die we binnenkort uitbrengen, genaamd Apophis 2029. Het spelletje is in wezen een Match–3 game, zoals Candy Crush Saga. Als je bepaalde NASA-stenen met elkaar combineert, word je naar een nieuw scherm gebracht. Daar zie je een patroon dat afkomstig is van een echte asteroïde (het lijkt op de hartslag van een ruimterots). Daar kun je als speler dan een overeenkomend lijntje bij zoeken, aan de hand daarvan kunnen wij typeren wat voor asteroïde het betreft."

Apophis 2029 laat het karakteriseren van asteroïden met andere woorden over aan mensen die graag een spelletje spelen op hun telefoon, maar tegelijk graag zouden helpen met NASA-onderzoek. De Amerikaanse organisatie gebruikt op deze manier een vorm van crowdsourcing om gesteentes en hun vormen te herkennen.

De Asteroid Grand Challenge bestaat nu bijna twee jaar, wat heeft het opgeleverd?

Kessler: "Het belangrijkste is dat we nu sneller een ontdekking doen dan voorheen en dat we nu beter weten hoe we het publiek moeten bereiken. Dat begint met een verhaal waar iedereen zich in kan herkennen, zoals dat van de dinosaurussen. Vervolgens kloppen we aan bij experts, overal ter wereld, die niet per se onderdeel van NASA zijn. Zij kunnen ons, net als de mensen die graag een smartphone-spelletje spelen, helpen met het zoeken naar asteroïden. Niet alleen door programma's voor ons te schrijven, ook omdat ze met een andere blik naar een probleem kijken om ons op die manier te helpen."

Spooky

Op de avond van Halloween dit jaar raasde er nog een grote asteroïde van 600 meter langs de aarde, genaamd Spooky. Grappig genoeg leek hij zelfs op een schedel. Voor ruimtebegrippen kwam deze asteroïde 'dichtbij', maar dat is een relatief begrip, want hij kwam op een afstand van 480.000 kilometer van ons vandaan, verder weg dan de maan.

"Spooky was een dode komeet", zegt Kessler. "21 dagen voordat hij langs kwam, registreerden we hem. Dat is vrij laat." Als een stuk steen van dat formaat op de aarde neer zou storten, zouden we gezien zijn, maar NASA heeft meerdere rampenplannen.

Radarbeelden van asteroïde '2015 TB145', ala Spooky.
Radarbeelden van asteroïde '2015 TB145', ala Spooky.

Het meest voor de hand liggend is om een gebied of stad te evacueren. Maar er zijn ook andere - spectaculaire - manieren; wat dacht je van een nucleaire ontploffing in de ruimte, met een schokgolf waardoor de asteroïde uit zijn baan richting aarde wordt geduwd?

Toch hoeven we onze huizen voorlopig nog niet uit, want volgens Kessler zijn er op dit moment geen asteroïden bekend die een gevaar vormen. "Daarom ligt de focus nu op het vinden van de asteroïden", zegt hij. "Als we eenmaal weten welk traject ze afleggen en die vormen geen gevaar, dan zit het qua veiligheid wel goed. Want hun baan is pretty darn betrouwbaar."

Auteur

Rutger Otto (@RTGR89) houdt van technologische ontwikkelingen, producten en designs die de wereld veranderen. Is daarnaast gek op films, games, muziek en dan met name Radiohead.