Inhoudsopgave
    

Welkom bij Bright Ideas 2.0
Erwin van der Zande
door Erwin van der Zande
leestijd: 2 min

We slaan een nieuwe weg in voor ons webmagazine. Met ingang van deze editie is Bright Ideas voortaan gratis toegankelijk voor iedereen. Daar worden we allemaal wijzer van.

Bright Ideas ging van start op 1 april 2014, als opvolger van het papieren Bright Magazine. Daarmee is dit webmagazine ruim 2,5 jaar een betaalde uitgave geweest. Met alle aandacht en tijd die de nieuwssite Bright.nl (sinds 2005), het televisieprogramma Bright TV (in zijn tweede seizoen op RTL Z en RTL 7), het techfest Bright Day (10 duizend bezoekers op de zesde editie) en onze socialemediakanalen tegenwoordig opeisen, moeten we erkennen dat we 'Ideas' niet langer naar behoren kunnen uitgeven in zijn huidige vorm.

Schrik niet, we stoppen niet met Ideas. We verwijderen de betaalmuur van Bright Ideas, zodat we voortaan iedereen kunnen bedienen met verdieping over vernieuwing. Ideas gaat verder als gratis online bijlage naast Bright.nl. Deze 68e editie is de eerste vrijtoegankelijke. Daarna volgt een korte winterstop voor de feestdagen, waarna we op vrijdag 13 januari de draad weer oppikken. Alle betalende abonnees zijn al op de hoogte gebracht en zijn getrakteerd op een passende compensatie. We zijn ze dankbaar voor hun steun.

4all

Abonnees konden al artikelen delen met iedereen, maar nu kan iedereen dat dus doen. In deze laatste editie van 2016 vind je ons jaaroverzicht, de Bright 25, met de meest toonaangevende trends en trendsetters in tech. We kijken daarnaast naar de dark side van big data, naar elektrische deelauto's in Utrecht die worden opgeladen met zonne-energie, de gevaren van stemmen via internet bij de verkiezingen, en de eerste mixedreality-headset voor iPhones. Namens de hele crew van Bright wens ik je fijne feestdagen en veel geluk en gezondheid in 2017!

Auteur

Erwin van der Zande (@evdz) is de bedenker en hoofdredacteur van Bright. Hij heeft een zwak voor tech en een neus voor trends. Erwin woont in Amsterdam samen met vijf vrouwen: zijn vriendin, hun dochters en twee poezen.

Bright 25 van 2016
Floris Poort
door Floris Poort
leestijd: 9 min

Voor de elfde keer Brights jaaroverzicht. De meest vernieuwende gadgets, apps, content, techies en trends van 2016.

25 Bright VR Awards

We kijken vol trots terug op een Bright-jaar. We mochten in Utrecht tienduizend bezoekers verwelkomen op de zesde Bright Day, een dag vol vernieuwing voor nieuwsgierig Nederland. In het tweede seizoen Bright TV op RTL Z en RTL 7 introduceerden we nieuwe rubrieken als de FitGirl en Bekende Nerd. Online zijn vooral onze sociale kanalen gegroeid. Dank voor alle nieuwe subs op YouTube en de vele likes op Facebook! Echt nieuw in 2016 was de Bright VR Awards, de competitie voor Nederlandse virtual reality producties die we samen met Samsung hebben geproduceerd. Meer dan honderd inzendingen, ruim duizend stemmen op de publieksprijs en hele mooie winnaars, waaronder Night Fall van het Nationale Ballet en &samhoud media. Dat belooft wat voor 2017.

24 K-2SO-robot uit Star Wars

Dé verrassing van Star Wars-anthologyfilm Rogue One. Een Star Wars-film is geen Star Wars-film zonder een bijdehante robot, en K-2SO vervult die rol met verve. K-2 of Esso komt steeds gevat uit de hoek in het vrij serieuze Rogue One, maar zonder dat het misplaatst voelt. Een comic relief met een boeiend achtergrondverhaal, want K-2 is een gehackte keizerlijke droid. Door die grondige herprogrammering is K-2 hondstrouw, maar zegt hij ook alles wat er in hem opkomt. Dat zorgt voor mooie en grappige momenten, en maakt dat K-2 zijn plaats naast R2-D2, C-3PO en BB-8 meer dan heeft verdiend. Sowieso heeft Rogue One onmiskenbaar zijn plek binnen het Star Wars-universum veroverd, hoewel het de eerste is die geen Skywalker-telg volgt.

23 Internettrollen

In 2016 bleek de invloed van internettrollen groter dan ooit. Met Donald Trump als de grootste van allemaal. De zakenman tweette er driftig op los tijdens de verkiezingscampagne en raakte met zijn tweets regelmatig in opspraak. Maar uiteindelijk boekte Trump wel zijn verrassende overwinning. De aanstaande president werd tijdens zijn campagne geholpen door andere trollen onder zijn supporters en een gigantische stroom desinformatie en nepnieuws. Dat laatste leidde tot forse kritiek op met name Facebook, dat nu maatregelen neemt om de verspreiding van hoaxes via zijn netwerk in te dammen. Samen met factcheckers wordt de tegenaanval ingezet. Maar 2016 blijft, zoals uitgerekend Monica Lewinsky het treffend samenvatte: "Dit was het jaar waarin de trollen wonnen."

22 Klooikoffer

Kinderen moeten klooien, daarvan overtuigt Astrid Poot van Stichting Lekkersamenklooien ons al jaren. Ze gaf al een paar jaar op rij leiding aan de Kids Corner op Bright Day en dit jaar bracht ze samen met webwinkel Conrad haar Klooikoffer op de markt. Er zijn koffers met een lijmpistool, met een soldeerbout, met scherpe messen; allemaal niks om bang voor te zijn. Zo lang ouders maar samen met hun kinderen klooien blijft het veilig, en blijven kinderen nieuwsgierig. In dezelfde hoek nog een favo: Osmo Coding. Een programmeerset voor kinderen, gebouwd rond de iPad. Die staat in een speciale standaard en ziet via de camera hoe kinderen blokken in bepaalde patronen leggen, en daarmee de eerste stappen van het programmeren zetten.

21 Leo Kouwenhoven

Leo Kouwenhoven is een van de bekendste onderzoekers wereldwijd op het gebied van kwantumcomputing, de technologie die computers vele malen sneller moet gaan maken. De Nederlandse natuurkundige had een succesvol jaar. Zo ontving zijn afdeling aan de TU Delft een aanzienlijk deel van de 1 miljard euro die de Europese Unie steekt in een groot onderzoeksprogramma naar kwantumtechnologie. Ook werd onlangs bekend dat Microsoft bij de TU Delft een eigen lab voor kwantumcomputing, QuTech, gaat openen. Grote techbedrijven waren verwikkeld in een grote strijd om te mogen samenwerken met Kouwenhoven en uiteindelijk won Microsoft.

20 Lamzac

Je kon afgelopen zomer geen strand, park of festival bezoeken of je zag ze: de Lamzac-zitzakken. De opblaasbare bank met spleet in het midden is de perfecte sofa voor buiten, om languit in je eentje op te relaxen of met zelf drie of vier man op te zitten. Een paar keer zwaaien en er zit genoeg lucht in, als je weggaat rol je ’m zo weer op en pas hij in een klein tasje. Een leuke vinding van Nederlander Marijn Oomen, die de zijn bank samen met Fatboy op de markt bracht. Toch waren er al snel kapers op de kust, nepperds die via Kickstarter met aanvankelijk veel succes geld inzamelden. Kickstarter stak daar uiteindelijk een stokje voor en stopte de campagnes van de copycats, iets wat de site steeds vaker doet.

19 Overwatch

Game-ontwikkelaar Blizzard werd groot met roleplaying games. RPG’s over orcs of juist futuristische planeten, en later immens succesvolle mmo World of Warcraft. In zijn 25-jarig bestaan bleef Blizzard met veel succes bij zijn leest, maar de laatste jaren experimenteert de ontwikkelaar er op los. Ook met succes: het in 2014 verschenen digitale kaartspel Hearthstone werd al een hit en daar ging first-person multiplayer-shooter Overwatch dit jaar nog eens flink overheen. Overwatch is een zogenoemde hero-game en de eerste first-person-shooter uit de stal van Blizzard. In de game kiezen spelers uit 23 helden met allemaal hun eigen krachten, zwakheden en superpower die met goed spelen sneller wordt opgeladen. De game is rap, kleurrijk, makkelijk te leren maar eindeloos te spelen en bovendien een gigantisch succes met ruim 20 miljoen actieve spelers. Blizzard gaat zelfs een competitie opzetten rond Overwatch, met betaalde professionele spelers die landelijke en wereldwijde wedstrijden spelen.

18 HP Spectre X360 v2

De beste Windows-laptop die je dit jaar kan kopen. De HP Spectre X360 is dun, licht en met een krachtige batterij biedt deze hybride laptop veel voor een schappelijke prijs. Het scherm is helemaal om te vouwen, het trackpad is groot en hij heeft zowel de grote usb-a-poorten als het nieuwe usb-c. De 13,3 inch laptop heeft een scherp 1440p-scherm en goeie Bang&Olufsen-speakers. Beschikbaar met de nieuwste Intel i5 en i7 is hij er vanaf 1.199 euro. Een uitstekend alternatief vind je in de nieuwe Lenovo Yoga Book, tevens een hybride model.

Apple hield het met zijn nieuwe MacBook Pro-modellen behoudender, maar ook die zijn erg aantrekkelijk. Geen touchscreen maar wel een Touch Bar, een strook touchscreen die knoppen steeds aan je huidige app aanpast. Een nieuw strak design, dunner en lichter dan een MacBook Air en en krachtige chips maken het plaatje compleet, als je tenminste uit de voeten kan met louter usb-c-poorten. Apple heeft er vier in zowel het 13 als 15 inch model gestopt. Vanaf 1.999 voor 13 inch met Touch Bar, 2.699 voor het 15 inch model.

17 Stranger Things 

2016 was een uitstekend jaar voor de bankhanger, met tv-series die het niveau van Hollywood makkelijk evenaren. Stranger Things van Netflix staat wat dat betreft vooraan. De serie leek uit het niets te komen maar al snel leek iedereen hooked. Logisch ook: Stranger Things is retespannend en geeft met zijn jaren ’80-setting, scifi/horror insteek en hoofd-cast van drie jonge jongens een hommage aan onder meer de vroege Steven Spielberg-films.

Westworld van HBO is nog zo’n parel. Het aloude concept ‘wat als robots menselijk worden’ wordt nieuw leven ingeblazen. Anthony Hopkins speelt een glansrol als hoofdontwerper van een pretpark in de toekomst, een wildwest-setting gevuld met levensechte robots die niet weten dat ze robots zijn, en elke nacht gereset worden, totdat…

Het onlangs in Nederland gelanceerde Amazon Prime Video heeft met The Grand Tour ondertussen het échte nieuwe seizoen van Top Gear te pakken. Waar de sfeer en daarmee de kijkcijfers bij de BBC inzakten na het vertrek van Clarkson, Hammond en May, gaat het trio streaming vrolijk verder. Een nog groter budget en licht gewijzigd concept maar nog altijd: veel passie voor auto’s en nog meer compleet doorgeslagen entertainment.

16 Amber One 

Van de nieuwe Nederlandse tech-startups die dit jaar flink aan de weg timmerden viel Amber One ons het meest op. De Brabantse startup werkt aan een eigen elektrische deelauto met een grote actieradius. Het doel is dat mensen altijd een auto in de buurt beschikbaar hebben, voor een vast bedrag per week. Bright TV nam al een kijkje bij Amber One en zal de startup blijven volgen.

Een andere Nederlandse startup die een eervolle vermelding verdient: 3DAboutMe biedt een slimme oplossing voor het bestellen van de verkeerde maat schoenen via webwinkels. Met aan app en een A4'tje scan je je voeten en software vergelijkt die met de scans van schoenmodellen. 3DAboutMe sloot dit jaar de eerste grote webwinkels aan op het systeem en grote schoenmerken toonden interesse.

15 Samsung Gear 360

Dit jaar verschenen er meerdere betaalbare 360-graden-camera’s op de markt. De beste was de Samsung Gear 360, met een strak design, makkelijke bediening en redelijke prijs (momenteel 329 euro). De Gear 360 werkt wel alleen met Samsung-toestellen en het duurt nog wat lang om beeldmateriaal over te zetten. De beeldkwaliteit is ook voor verbetering vatbaar. Maar met de Gear 360 is een goede eerste stap gezet om 360-video-productie toegankelijk te maken voor de gewone consument.

14 Apple Airpods

Draadloze oordopjes, ze stonden al jaren op onze verlanglijst en zijn nu eindelijk gearriveerd. Er bestaan al Bluetooth-earbuds voor bij het sporten. Die zijn dan meestal onderling nog verbonden met een koord. Dat is tijdens sporten handig, maar voor dagelijks gebruik is echt draadloos een ware bevrijding. Onze favoriete dopjes zijn de Airpods, al heeft Apple na uitstel van de release maar net de deadline van 2016 gehaald. Hoofdredacteur Erwin kreeg afgelopen najaar al een set mee uit de VS en was maandenlang een van de weinigen in Europa met die koddige witte stokjes in zijn oren. Hij draagt ze vrijwel de hele dag. Dat kan omdat de case waarin je de Airpods bewaart voor extra batterijduur zorgt. Ze zijn trouwens na maanden gebruik niet een keer uit zijn oren gevallen en hij is ze ook niet een keer kwijtgeraakt.

13 Netatmo

De strijd tussen de smarthome-platforms is in volle gang. Zo is er Nest van Google, Apple Homekit , Samsungs Smartthings en Echo van Amazon. Fabrikant Netatmo won het wat ons betreft op punten met zijn slimme thermostaat, beveiligingscamera's en slimme radiatoren met Apple Homekit-ondersteuning. De Netatmo-producten zijn gebruiksvriendelijk, redelijk geprijsd en hebben slimme opties. Zo is het met de Netatmo-buitencamera ook mogelijk om videobeelden naar je eigen dropbox of server te sturen. Dat terwijl Google-bedrijf Nest voor terugkijken van videobeelden van zijn beveiligingscamera liefst 100 euro per jaar voor cloudopslag rekent.

12 OLED TV

Na een aantal rustige jaren waarin je prima met je full hd-tv uit de voeten kon, is het vuurwerk van de tv-makers weer begonnen. 4K, HDR en OLED zijn de technieken waar we de komende tijd weer nieuwe tv’s voor in huis moeten gaan halen. 4K voor de resolutie, HDR voor het contrast en OLED voor de superieure kleuren. Wie eenmaal een OLED-tv heeft gezien wil zijn oude lcd eigenlijk niet meer, die oogt dan flets. LG is OLED-koploper, Philips werkt ook aan OLED en onlangs bleek dat ook Sony volgend jaar met OLED-tv’s komt.

11 Google-hardware

Apple was jarenlang het enige bedrijf dat zelf zowel zijn eigen software als hardware ontwikkelde. Niet langer, concurrenten Google en Microsoft timmeren beide succesvol aan de weg op hardwarevlak. Google deed dat met de Pixel, zijn eerste écht eigen smartphone. Een fraai model dat zich prima kan meten met het topsegment van Apple en Samsung. Microsoft gooide ondertussen hoge ogen met zijn Surface Studio, een all-in-one desktop-pc met gigantisch kantelbaar touchscreen. Vooral gericht op tekenaars maar een gerol van spierballen waar Apple terecht van zou moeten opkijken.

10 Livestreamen op social media

Livestreamen is niet langer het domein van gamers die fans laten meekijken bij het spelen, het is voor iedereen makkelijk en leuk geworden. Met een smartphone, wifi- of 4G-dekking en een socialmedia-account kan iedereen met één druk op de knop uitzenden. Met name Facebook Live maakte in 2016 een grote opmars door. Facebook gaf livestreams dan ook voorrang in de algoritmes die de volgorde van het nieuwsoverzicht bepalen. Intussen integreerde Twitter zijn livestreamdienst Periscope in de Twitter-app. En ook Instagram moest er aan geloven: de foto-app biedt sinds kort ook een livestream-optie. (Like Bright alvast om onze livestreams op Facebook binnenkort niet te missen.)

9 Apple iPhone 7

Met de iPhone 7 bracht Apple een uitstekende, zij het een beetje saaie nieuwe iPhone op de markt. Het meest werd er nog wel gesproken over de ontbrekende koptelefoonaansluiting, maar wie wat verder kijkt dan die heisa ziet een puike telefoon. Een beter scherm, optische beeldstabilisatie in de camera van het kleine model, een dubbele lens in de 7 Plus en twee fraaie nieuwe zwarte uitvoeringen in zowel mat als hoogglans.

Aan Android-zijde zijn de Galaxy S7 en S7 Edge van Samsung de sterkste modellen. Kraakheldere schermen, sterke camera’s en een strak design. De Note 7 zette die lijn in een groot formaat sterk door maar werd door de veelbesproken problemen met spontane ontbranding uiteindelijk teruggeroepen en van de markt gehaald. Zowel Samsung als Apple willen volgens geruchten in 2017 spectaculairder uitpakken, met bijvoorbeeld zeer dunne schermranden.

8 Artificial Intelligence

Kunstmatige intelligentie werkt al wat langer achter de schermen maar dit jaar begint AI zich echt in de praktijk nuttig te maken. Google kwam vorig jaar al met zijn slimme fotodienst die je foto’s met kunstmatige intelligentie doorzoekbaar maakt, en introduceerde dit jaar berichten-app Allo met ingebouwde assistent. Voorlopig alleen in het Engels, maar wel erg slim. De slimme assistent zit ook in de Google Pixel en in de nieuwe speaker Home, die beiden helaas nog in Nederland niet te koop zijn. Net als Amazons Echo trouwens, maar ook die speaker laat zien hoe handig en bijdehand AI kan zijn. De speakers horen je door heel de kamer, begrijpen commando’s ongeacht vage zinsbouw en kunnen met vervolgvragen overweg.

7 Colin Furze

Hij is onze favoriete YouTuber en daarom nodigden we de Britse garage-uitvinder Colin Furze ook uit op Bright Day. Op beide dagen sprak hij daar in een afgeladen zaal over alle vreemde dingen die hij in zijn schuur in Engeland in elkaar knutselt. Vlammenwerpers, Wolverine-klauwen en laatst nog een gigantische AT-ACT uit Star Wars. Een hele aardige gast bovendien, want hij nam steeds ruim de tijd om met al zijn jonge fans op de foto te gaan.

Ook kijken we graag naar de vlogs van Casey Neistat. De filmmaker heeft de gestileerde nonchalance tot een kunstvorm verheven en maakt video’s die simpel lijken maar stiekem een hoop werk kosten. Dat vele werk brak Neistat helaas ook een beetje op en daarom stopte hij laatst met dagelijks vloggen. Hij blijft nog wel YouTube-video’s maken, maar pakt ze nu wat anders aan.

In een jaaroverzicht mag ook de meest achterlijke video van het jaar niet ontbreken. Pen-Pineapple-Apple-Pen van Japanse komiek Daimaou Kosaka slaat helemaal nergens op maar het blijft de hele dag in je hoofd zitten. De korte versie van de video werd ruim 100 miljoen keer bekeken, de lange versie werd nog eens 35 miljoen keer bekeken.

6 Dronemerk DJI

Als het om drones voor de consument en de ‘prosumer’ gaat is er nauwelijks een alternatief voor DJI. De Chinese dronemaker kwam dit jaar met twee nieuwe drones: de grote en krachtige Phantom 4 en de zeer kleine en opvouwbare Mavic Pro. Vooral die tweede heeft ons hart gestolen. Hij schiet bijna net zulke mooie beelden als de Phantom 4, en zeker als het niet hard waait hangt hij net zo stabiel in de lucht. Maar waar je voor die grotere Phantom 4 nog een hele rugzak nodig hebt, steek je de Mavic Pro zo bij je laptop in een schoudertas. Maar let op: hoe klein hij ook is, de wieken zijn scherp, merkte ook Beau van Erven Dorens. GoPro kwam ook met een opvouwbare drone, de Karma. Voorzien van een uitneembare stabilisator zodat ook je omgevingsshots vanaf de grond filmisch soepel zijn. Maar helaas voor GoPro: de eerste lichting Karma-drones viel spontaan uit de lucht en werd teruggeroepen.

5 Microsoft Hololens

Veel indrukwekkender wordt een eerste versie van een nieuwe technologie niet. HoloLens doet wat Microsoft belooft: door het transparante vizier zie je de echte wereld, aangevuld met virtuele objecten. Die houden rekening met de omgeving; poppetjes kunnen op tafel staan, bij een game komen robots uit gaten in je eigen muur gekropen. En dat alles ook nog eens zonder dat de bril aan een pc vast hoeft te zitten. De bril zit lekker en is zeker voor een eerste versie voor ontwikkelaars licht en mooi ontworpen. Neem dan mysterieuze startup Magic Leap, die aan een vergelijkbaar project zou werken. Het bedrijf kreeg al ruim een miljard aan investeringen, maar heeft nog steeds niets laten zien en zou grote problemen hebben zijn bril af te krijgen. Het enige dat op de HoloLens is aan te merken is het relatief kleine venster waardoor je de virtuele objecten ziet, dat beslaat zeker nog niet je hele gezichtsveld. Maar voor toekomstmuziek klinkt HoloLens heel dichtbij.

4 Snapchat 

Als Facebook de koning van social media is, is Snapchat de kroonprins. De dienst heeft in Nederland alleen al ‘miljoenen gebruikers’, en in Europa zo’n 50 miljoen. Wereldwijd zou Snapchat in de zomer de 150 miljoen actieve gebruikers zijn gepasseerd, en daarmee is de dienst groter dan Twitter. Snapchat presteert het om in een tijd waarin alles voor altijd op internet vindbaar blijft toch een gevoel van tijdelijkheid te creëren. Dat maakt dat mensen makkelijker delen en dat is ook Facebook opgevallen. Het lukte Facebook niet om Snapchat over te nemen, maar functies stelen ze wel bij de vleet. Instagram Stories is een directe kopie van Snapchat Stories en Facebook nam ook al Snapchats gezichtfilters over.

En dan de Spectacles, daar flikt Snapchat wat Google in 2013 met zijn Glass niet lukte. Een bril waarmee je makkelijk video’s schiet en verstuurt. Door een vriendelijk wit draaiend lampje tijdens het opnemen komt de bril nooit over als een privacyschending maar juist als een hippe gadget. Snapchat stelt zijn Spectacles bewust in zeer lage oplage beschikbaar en daardoor is de bril niet aan te slepen.

3 Sony Playstation VR

Met de PlayStation VR introduceerde Sony de meest toegankelijke VR-bril tot nu toe. Wie al een PS4 heeft staan is voor 399 euro klaar en voor dat geld heb je een hele complete VR-ervaring. Net niet zo mooi als de VR-beelden die brillen als de Oculus Rift en HTC Vive bieden, maar die kosten dan ook respectievelijk 699 en 899 euro en dan moet je ook nog eens een krachtige pc hebben. Sony biedt wat dat betreft een uitstekende middenweg met nu al een aardige selectie leuke games. Samsung biedt met zijn Gear VR ondertussen de meest aantrekkelijke instap-bril voor wie lichte games wil spelen, VR-films wil kijken of bijvoorbeeld en digitale rondleiding wil zien. Wist je trouwens dat de grootste VR-studio van Europa gewoon in Nederland zit?

2 Pokemon Go

Nintendo besloot dit jaar eindelijk zijn heil te zoeken in mobiele apps, en met groot succes. Pokémon Go was maandenlang een hype en kreeg kinderen en volwassenen de straat op in een zoektocht naar Pokémon. Het nostalgische aspect van de inmiddels 20-jarige Pokémon-franchise speelde daar ongetwijfeld een rol bij, en Nintendo speelt verder op die nostalgie in. Ook de Classic Mini werd een hit en was steeds overal uitverkocht. Met de miniatuur-NES met 30 gameklassiekers haal je je jeugd terug in huis, en dat voor een hele schappelijke prijs. Een week voor kerst maakte Nintendo zijn topjaar compleet met de eerste Mario-game voor smartphones, Super Mario Run.

1 Elon Musk

Op 27 september presenteerde Elon Musk zijn plan om naar Mars te reizen. De geboren Zuid-Afrikaan wil dat mensen een multi-planetair soort worden en binnen tien jaar de eerste bemande vlucht naar Mars lanceren. Om er uiteindelijk een stad te bouwen voor een miljoen inwoners. Wij zien het hem nog doen ook. Musk is een man naar ons hart. Een nerd met een missie. Andere nerds met impact zoals Bill Gates en Steve Jobs waren ook op een missie, maar hun bereik was kleiner. Gates wilde op elk bureau een Windows-computer. Jobs wilde iedereens computer-ervaring verbeteren. Musk wil schoon en snel vervoer voor iedereen (Tesla, Hyperloop) en energie duurzaam opwekken (Solarcity) opdat de aarde langer meegaat. Met Mars (SpaceX) als back-up planeet. Kijk, zo komen we ergens. The future looks bright!

Voor de liefhebbers: onze Bright 25 van 2015, 2014, 2013, 2012, 2011, 2010, 2009, 2008, 2007, 2006 en 2005.

Auteur

Floris Poort (@florispoort) begon twee jaar geleden als stagiair bij Bright. Hij bleef hangen, is vaste blogger bij Bright en is nu eindredacteur van Bright Ideas. Daarnaast is hij werkzaam voor NUtech. Houdt van alles met een batterij er in of stekker er aan.

Slim elektrisch rijden: Utrechtse volksbuurt toont hoe het moet
Laurens Lammers
door Laurens Lammers
leestijd: 8 min

Honderden Utrechtenaren staan er al voor in de rij: elektrische deelauto’s met een actieradius van 300 kilometer. Vanaf 1 januari gaan ze rijden in het autodeelproject We Drive Solar. De accu’s van de auto’s dienen ook als buurtbatterij.

Elektrische auto’s in een oude vooroorlogse volksbuurt? Je zou ze overal verwachten, behalve daar. Of eigenlijk toch ook weer wel. De Utrechtse wijk Lombok geldt namelijk al sinds jaar en dag als één van de groenste wijken van Nederland. Op 1 januari zal de wijk zelfs nog groener worden dan dat deze al is. Vanaf die datum kunnen wijkbewoners voor een vast bedrag per maand rondrijden in een parelwitte elektrische Renault ZOE Q90 in het autodeelproject genaamd We Drive Solar. De ‘hotspot voor e-auto’s’, die naam heeft de Utrechtse wijk nu al gekregen. Voor een instaptarief van 99 euro per maand, inclusief onderhoud en verzekering, kan een bewoner al meedoen aan het project en in een auto rijden met een bereik van maar liefst 300 kilometer op een volle batterijlading. 

Tweeduizend kilometer per jaar

Details van het deelproject staan allemaal opgesomd op de site van We Drive Solar die bewoners van Lombok en andere Utrechtse wijken warm moet maken voor de elektrische deelauto. Een klein collectief van zes personen kan met een basisabonnement van We Drive Solar al meer dan tweeduizend kilometers per jaar maken. Dat aantal kan verder worden opgeschroefd door een duurder abonnement te nemen. Wie nog meer kilometers wil rijden, betaalt daarvoor 18 cent per extra kilometer. Een auto reserveren kan verder middels een speciale app die tevens fungeert als autosleutel. Met een simpele handeling zijn de deuren van de auto met behulp van de app te open of te sluiten. Bijkomende voordeel is dat de app ook de reservering doet, zodat een auto altijd beschikbaar is op het tijdstip dat de auto is gewenst. Autodelers zijn daardoor van niemand afhankelijk.

Het idee achter We Drive Solar is nog ingenieuzer dan gedacht. Zo rijden de auto’s volledig op lokaal opgewekte stroom uit zonne-energie. De 41 kWh-accu van de auto dient daarbij als een soort buurtbatterij voor de hele wijk. Een belangrijk onderdeel van het project vormen ook de speciale door het bedrijf Smart Solar Charging ontwikkelde ‘bidirectionele’ laadpalen die bij deelnemers in de straat te vinden zijn.

Eerste zongestuurde laadpalen

Volgens de Utrechtse ondernemer Robin Berg (44), het brein achter We Drive Solar en eigenaar van Smart Solar Charging, kan de speciale laadpaal een auto in één uur tijd genoeg opladen om weer 140 kilometer te kunnen rijden. “Het is ook de eerste slimme laadpaal die zowel kan laden als ontladen”, zegt hij. “De laadpalen kunnen niet alleen elektriciteit in de auto krijgen maar ook stroom uit de auto in de paal laden. De paal is weer aangesloten op het net, dat weer verbonden is met de huishoudens in de buurt. De stroom uit de batterij kan zo worden benut voor het elektriciteitsverbruik bij de mensen thuis. Er kunnen bovendien steeds grotere batterijen worden ingezet om zonne-energie op te kunnen slaan. Accu’s in auto’s worden in feite onderdeel van het energiesysteem in de wijk.”

In vijftien jaar tijd werkte Berg zich in Lombok op tot één van de meest milieubewuste ondernemers in de regio Utrecht. Met zijn bedrijf LomboXnet ontwikkelde hij voor de stad Utrecht meerdere bijzondere ideeën en voerde deze ook daadwerkelijk uit. Zo voorzag hij Lombok van goedkoop en supersnel internet met down- en uploadtijden van 40 Mbps en draaiend op stroom uit zonnepanelen. Serieus werk maakte hij ook van de grootschalige aanleg van zonnepanelen op grote daken in de stad. Een groot aantal schooldaken werd door Berg in zonneparken getransformeerd, samen goed voor een oppervlakte van 1500 vierkante meter aan zonnepanelen.

We Drive Solar-oprichter Robin Berg test de Renault Q90
We Drive Solar-oprichter Robin Berg test de Renault Q90

Volgende stap in energiebesparing

Mensen met zonnepanelen op het dak zijn volgens Berg inmiddels toe aan een nieuwe stap in energiebesparing. “Een volledig elektrische auto is voor veel mensen nog te duur”, zegt hij. “De gebruikskosten van openbare laadpunten en snelladers zijn afgelopen jaar fors gestegen. Tegelijkertijd willen veel mensen wel schoner gaan rijden. Om dit probleem op te lossen, hebben we bedacht dat je die kosten zou kunnen delen met andere wijkbewoners. Op die manier kunnen veel meer mensen gebruikmaken van zo’n elektrische auto.”

U houdt zich bezig met allerlei idealistische en milieuvriendelijke projecten in de stad Utrecht. Maar van oorsprong bent u internetcommunicatiespecialist. Hoe zit dat?

“Op dit moment ben ik eigenlijk duurzaam ondernemer. Ik investeer in dingen waarvan ik vind dat ze belangrijk zijn. Zonne-energie is er daar eentje van. Dat is ook een beetje een rode draad in mijn werk en heeft altijd mijn persoonlijke belangstelling gehad. Ik ben dus niet echt een internetspecialist. Al heb ik als ondernemer wel veel met internet te maken. Dit door mijn investeringen in het glasvezelnet in de wijk Lombok. Met LomboXnet ben ik ook provider van goedkoop en supersnel internet.”

Afgelopen september startte de inschrijvingen voor We Drive Solar. Hoeveel inschrijvingen zijn er in totaal al binnen van mensen uit de wijk? 

“Er zijn nu een paar honderd inschrijvingen gedaan. En dat aantal loopt nog steeds op. Daarnaast is er ook veel belangstelling uit omliggende gemeenten, zoals Vianen en Nieuwegein. Uit die gemeenten hebben zich nu zo’n vijftig tot zestig mensen ingeschreven voor het project. In januari starten we officieel met twintig auto’s. Eind 2017 moeten dat er 150 zijn.”

Mensen die een auto willen gebruiken, kunnen deze ook ergens in hun buurt vinden? 

“Ja, ze staan gewoon bij mensen in de straat. Als er drie mensen een groepje vormen, dan zoeken we een parkeerplek die centraal ligt ten opzichte van waar deze personen wonen. Dat zal dan op iets van maximaal tweehonderd meter verwijderd van elke gebruiker zijn.”

Deelnemers kunnen tegen een bepaald maandtarief in een Renault ZOE rijden. Maar er is ook sprake van een jaarcontract. Hoe zit dat precies?

“Mensen nemen een abonnement op de auto en kunnen hiervoor uit meerdere maandabonnementen kiezen. Door jaarcontracten af te sluiten, kunnen deelnemers eerst een jaar lang proefrijden. Op die manier willen we de elektrische auto voor iedereen toegankelijk gaan maken. Duurzame mobiliteit brengt ook financiële voordelen met zich mee. Een gemiddelde gezinsauto, zoals een Opel Corsa, kost zo’n 285 euro per maand aan belastingen, verzekeringen, afschrijving en onderhoud. Met een abonnement bij We Drive Solar ben je veel goedkoper uit.” 

Hoe meer mensen een auto samen delen, hoe lager de kosten zijn, maar ook hoe minder vaste kilometers er gemaakt kunnen worden. Zien potentiële deelnemers dat niet als een groot nadeel van We Drive Solar?

“Als je meer kilometers wilt maken of meer beschikbaarheid wil, kun je eenvoudig een duurder abonnement nemen. Dan krijg je meteen meer kilometers tot je beschikking. In feite kun je dan onbeperkt rijden.”

150 Renault ZOE’s die stilstaan zouden samen 750 woningen een dag lang van stroom kunnen voorzien, staat te lezen op jullie site. Experts zien dit echter nooit gebeuren. De meeste auto’s rijden namelijk geregeld en leveren dan geen stroom aan het net. Hoe inzetbaar of effectief zijn elektrische auto’s dan eigenlijk als buurtbatterij?

“Uit onderzoek blijkt dat een auto vaak zo’n 93 procent van de tijd stilstaat. Als je de auto met meerdere mensen deelt, staat deze nog altijd zo’n zestig tot zeventig procent van de tijd stil. De pieken in het stroomgebruik zitten vooral in de ochtenduren bij het opstaan en in de avonduren als mensen naar televisie zitten te kijken. Precies in die uren kan de auto prima stroom terugleveren aan het net. Elektrische auto’s kunnen zo dus een hele grote bijdrage leveren aan de energievoorziening van een hele wijk.” 

- Mogen netbeheerders eigenlijk wel energie leveren uit accu’s van auto’s? Ik dacht ooit gelezen te hebben dat de Nederlandse wetgeving dit nog niet mogelijk maakt.

“Dat klopt. Tot voor kort was dat zo. Maar die regelgeving is recentelijk gewijzigd. Stroom voor huishoudelijk gebruik kan nu ook gewoon uit de accu van je elektrische auto komen.”

De stroom waarmee de auto’s geladen worden, is nu afkomstig van zonnepanelen. Gaan jullie ook nog andere schone energiebronnen daaraan toevoegen?

“We moeten nog fors doorbouwen met het aantal zonnepanelen. In de wijk zijn nu vijfduizend panelen gerealiseerd. Maar we willen dit aantal nog gaan verdubbelen naar tienduizend. Daarnaast willen we ook zeker gebruik gaan maken van lokaal geproduceerde windenergie, zodra deze beschikbaar is.”

Zijn er eigenlijk al clubjes buurtgenoten gevormd in het project? Of moeten de eerste We Drive Solar-groepen nog actief worden?

“Er zijn nu zo’n tien groepen waarvan we zeker weten dat ze vanaf 1 januari gaan rijden. Het betreft groepjes van drie mensen tot grotere groepen van circa dertig man. Ons doel is om in de toekomst genoeg groepen te hebben om circa duizend elektrische auto’s in te kunnen zetten voor We Drive Solar. Dat aantal willen we al in 2019 hebben gerealiseerd.”

Op internet las ik dat uzelf in een Tesla rijdt. Is dat ook een deelauto?

“Nee. Maar voordat ik deze auto kocht, heb ik wel vijftien jaar lang gebruikgemaakt van deelauto’s. Om een praktische reden moest ik daarmee stoppen. Ik kreeg een derde kind, dat niet meer zo makkelijk in de deelauto paste. Die was namelijk geschikt voor maximaal vier personen. Toen heb ik dus de Tesla maar gekocht als oplossing. Dat wil niet zeggen dat ik niet van We Drive Solar gebruik ga maken. Dat ga ik zeker wel. Voor We Drive Solar is nu nog maar één type elektrische auto beschikbaar, de Renault ZOE. Dit vanwege de grote capaciteit van de accu. In de toekomst willen we echter ook andere merken of typen elektrische auto’s gaan aanbieden.”

Met hoeveel procent kan het autobezit in de provincie Utrecht in tien jaar tijd worden teruggedrongen door We Drive Solar, ervan uitgaand dat het aantal mensen dat zich aanmeldt voor het project nog verder zal stijgen?

“Harde percentages zijn lastig te geven. Maar we mikken wel op een substantieel deel van alle auto’s, zeker binnen de grote steden. Vooral onder jonge mensen neemt de behoefte aan een eigen auto af. Als daar een duurzaam en aantrekkelijk alternatief voor in de plaats komt, zoals We Drive Solar, dan zal dat het autobezit onder mensen flink kunnen doen verminderen.”

Recent onderzoek van het CBS wijst uit dat in grote Nederlandse steden het autobezit sowieso steeds verder daalt. Kan We Drive Solar niet van deze ontwikkeling profiteren?

“Dat is zeker één van de trends waarop wij ons richten. We praten ook met projectontwikkelaars om bij huizen voor starters tevens een deelautosysteem aan te bieden. Een groene woning en abonnement op een elektrische deelauto worden dan in één gezamenlijk pakketje verkocht. Dat sluit denk ik ook aan bij een groeiende behoefte onder veel mensen.”

Welke bedrijven en instanties zijn allemaal betrokken bij het project en wie zijn de belangrijkste partners?

“Uiteraard de gemeente Utrecht. Maar ook netbeheerder Stedin. Met Stedin onderzoeken we hoe we bij een groei van het aantal auto’s nog kunnen opladen zonder dat we ons elektriciteitsnet hiervoor hoeven te veranderen. Ook energiecoöperatie Energie-U is een belangrijke partner. Die streeft net als wij naar schone mobiliteitsoplossingen. General Electric is verder een belangrijke partner in verband met het verder ontwikkelen van slimme laadpalen. Ook Renault is belangrijk. Dat bedrijf wil auto’s geschikt gaan maken voor bidirectioneel laden en is hier nu mee begonnen in Utrecht.”

Wat ging eigenlijk makkelijker in Lombok: mensen interesseren in zonnepanelen of in elektrische deelauto’s?

“Dat is een goeie vraag. Eigenlijk gaat het allebei vrij gemakkelijk. Met mijn bedrijf LomboXnet heb ik ooit een buurtactie gedaan voor zonnepanelen. Daar hebben nu nog steeds vrij veel mensen belangstelling voor. Voordat we in september met We Drive Solar begonnen, hadden we in Lombok verder al vijf jaar lang een elektrische deelauto rijden. Die auto, een Nissan Leaf, wordt ook nu nog vrij intensief gebruikt door wijkbewoners. Vandaar dat er ook nu weer veel belangstelling is voor We Drive Solar.”

Het doel is om We Drive Solar uiteindelijk landelijk uit te gaan rollen, dus ook in andere provincies, klopt dat?

“Klopt. Daarmee willen we gaan beginnen vanaf midden volgend jaar.” 

Op uw Twitterpagina las ik dat er zelfs in Slovenië interesse bestaat voor We Drive Solar. Hoe ver zijn ze daar al met elektrisch rijden?

“Dat klopt. Er was een persconferentie van Renault in Portugal waarin ik iets mocht vertellen over het project. Daar was ook de nationale televisie uit Slovenië bij aanwezig, waar ik ook een interview mee heb gedaan. In Slovenië zijn ze nog niet zover als wij. Daar staat elektrisch rijden nog behoorlijk in de kinderschoenen. Maar wij zijn er dus al mee te zien geweest op de Sloveense televisie. En dat is natuurlijk heel leuk om te weten.”

Auteur

Laurens Lammers is freelance journalist en schrijft veel over internettechnologie, internetcultuur en beginnende internetbedrijven.

Weapons of Math Destruction
Maarten Reijnders
door Maarten Reijnders
leestijd: 7 min

De Amerikaanse wiskundige Cathy O'Neil waarschuwt voor het gevaar van 'weapons of math destruction': verkeerd gebruik van mathematische modellen kan leiden tot onterechte veroordelingen, verkeerde ontslagen, discriminatie en grotere ongelijkheid.

De beloftes van big data zijn enorm. Dankzij de grote berg gegevens die tegenwoordig ter beschikking staan aan bedrijven, wetenschappers en overheden kunnen we epidemieën veel sneller ontdekken, we kunnen voorspellen hoe lekker de wijn gaat smaken van de druiven die nog geplukt moeten worden, en we kunnen bepalen waar de kans op criminaliteit het grootst is en waar de politie dus extra moet patrouilleren. 

Alleen maar voordelen dus? De Amerikaanse wiskundige Cathy O'Neil is aanmerkelijk minder enthousiast over de zegeningen van de mathematische modellen die gebruikmaken van big data. 'Weapons of math destruction', noemt ze dergelijke modellen in haar gelijknamige boek. Want hoewel de rekenkundige modellen vaak met de beste bedoelingen worden opgezet, kunnen ze volgens O'Neil compleet verkeerd uitpakken.

Ze ondervond dat zelf tijdens haar werk als quantitatief analist voor een hedge fund bij het uitbreken van de financiële crisis. De modellen die de financiële sector gebruikte om te handelen, om risico's te bepalen en om de toekomst te voorspellen, bleken van de ene op de andere dag niet te kloppen. Gebeurtenissen die volgens tal van financiële modellen slechts eens in de miljoen jaar zouden kunnen voorkomen, vonden plotseling tientallen keren per dag plaats.

De gevolgen zijn bekend. De financiële crisis die in 2007 begon, zorgde wereldwijd voor de grootste economische crisis sinds de jaren dertig. "De crash maakte duidelijk dat wiskunde niet alleen diep verknoopt was met de grote problemen die de wereld plaagden, maar ook dat wiskunde in veel gevallen de oorzaak van al die problemen was", schrijft O'Neil. "De huizencrisis, de ineenstorting van grote banken, de stijging van de werkloosheid: ze waren allemaal mede veroorzaakt door wiskundigen en hun toverformules."

Cathy O'Neil Laura McHugh
Cathy O'Neil

Ontslagen door een algoritme

De grootste problemen met de modellen die de financiële sector gebruikte, waren dat risico's compleet verkeerd werden ingeschat en dat de aannames waarop de modellen waren gebaseerd, niet klopten. Vergelijkbare problemen zien we terug op tal van andere plaatsen waar rekenkundige modellen worden ingezet om de bedrijfsvoering te verbeteren en de omzet te verhogen, betoogt O'Neil.

Ze verhaalt in haar boek van Sarah Wysocki, een docente uit Washington DC die ondanks goede beoordelingen van de rector en de ouders van haar leerlingen werd ontslagen. De reden: een slechte score bij de jaarlijkse evaluatie van de gemeente. Wysocki zat bij de 200 slechtste docenten van de stad en werd om die reden op straat gegooid.

Maar hoe werkten de algoritmes op basis waarvan de leraren werden afgerekend eigenlijk? Docenten die daarnaar informeerden, werden door het stadsbestuur afgescheept met de mededeling dat de modellen 'erg complex' waren. Een bezweringsformule die de gebruikers van 'weapons of math destruction' vaker inzetten om mensen met lastige vragen af te poeieren, schrijft O'Neil: organisaties en bedrijven geven liever geen openheid van zaken.

Ondanks de onwil bij de gemeente om informatie te delen over de gebruikte algoritmes valt er toch het nodige te zeggen over de werking van het model op basis waarvan de docenten in Washington DC werden beoordeeld: het model probeerde vooral te becijferen hoeveel beter de kinderen waren geworden door de docent. Daarvoor werden de cijfers van de leerlingen bij taal- en rekentesten vergeleken met de scores van een jaar eerder. Waren de kinderen er flink op vooruit gegaan, dan was dat blijkbaar te danken aan de docent, die daarmee een flinke bonus kon opstrijken: de beste leraren konden een extra beloning ontvangen van wel 8.000 dollar. 

Een perverse prikkel die ertoe leidde dat menige docent valsspeelde bij de testen, zo bleek later uit onderzoek. Docenten verbeterden de foute antwoorden van hun leerlingen om zo hogere scores te halen. En daar werd Wysocki het slachtoffer van. Bij de testen in het voorgaande leerjaar scoorden haar leerlingen uitstekend, maar toen ze bij haar in de klas kwamen bleken ze in sommige gevallen nog nauwelijks te kunnen lezen.

Michelle Collins

Zwart? Dan krijg je een hogere straf

Wysocki is een duidelijk aanwijsbaar slachtoffer van het blinde geloof in algoritmes. In andere gevallen is het een stuk moeilijker om de benadeelden van rekenkundige modellen aan te wijzen. Terwijl die er wel degelijk zijn volgens O'Neil.

Zo maken openbaar aanklagers en rechters in de Verenigde Staten gebruik van mathematische modellen die de kans op recidive moeten voorspellen. Is die kans groter, dan krijgt een veroordeelde een hogere straf: de samenleving moet immers worden beschermd tegen criminelen die na vrijlating meteen weer de wet overtreden. 

De gebruikte modellen zijn echter zo gebouwd dat ze zwarte verdachten benadelen: die zouden volgens de algoritmes vaker opnieuw in de fout gaan. Niet omdat dat ook echt zo is, maar omdat er in die modellen rekening wordt gehouden met zaken als eerdere contacten met de politie. Omdat zwarten sowieso al vaker worden staande gehouden door de politie dan blanken, hebben ze dus ook vaker 'contact' gehad met de politie en is de kans volgens het model groter dat ze opnieuw een misdrijf zullen begaan.

Zo worden zwarten vaker benadeeld. Niet omdat er in modellen direct rekening wordt gehouden met hun huidskleur - dat zou immers discriminatie zijn - maar wel indirect. Bij het vaststellen van iemands kredietwaardigheid wordt bijvoorbeeld gekeken naar de buurt waar die persoon woont. Woon je in een buurt met veel zwarte bewoners, dan is je credit score lager, want uit het model blijkt nu eenmaal dat mensen in die buurt minder geld hebben en vaker moeite hebben met het aflossen van hun leningen. Dat betekent niet alleen dat je vanwege de buurt waar je woont, moeilijker kunt lenen, maar ook dat je minder kans hebt op een baan. Want sommige Amerikaanse werkgevers laten ook iemands credit score meewegen bij het aannamebeleid, schrijft O'Neil.

Inspelen op onzekerheden

Er zijn meer op big data gebaseerde modellen in omloop die werkgevers gebruiken om uit het aanbod van sollicitanten de 'beste' werknemers te vinden. Daaraan kleven volgens O'Neil twee nadelen. Om te beginnen blijken de gebruikte modellen nauwelijks iets te zeggen over de kwaliteit van de sollicitanten. Daarmee blijft allerlei talent onbenut. En dat leidt tot een nieuw probleem: de kandidaten die ongeschikt worden verklaard, hebben een kleinere kans op een baan en doen zo dus minder werkervaring op - hetgeen hun carrière niet ten goede komt.

Zo ontstaat er een vicieuze cirkel. En ook dat fenomeen ziet O'Neil geregeld terugkeren. Kijk bijvoorbeeld naar de advertenties die je krijgt voorgeschoteld op internet. Adverteerders en internetbedrijven als Facebook en Google kunnen dankzij alle informatie die ze over ons verzamelen goed voorspellen wat werkt en wat niet. Zo blijkt dat vrienden op Facebook die vaak op elkaar reageren, ook eerder geneigd zijn om op dezelfde advertenties te klikken.

Op het eerste gezicht wellicht onschuldig: advertenties waarop zoveel mogelijk wordt geklikt, wat is daar nou mis mee? Volgens O'Neil schuilt er echter wel degelijk een gevaar in deze benadering. Omdat partijen als Google dankzij onze zoekgeschiedenis alles weten van onze diepste zielenroerselen, is het voor adverteerders makkelijker om in te spelen op onze grootste angsten.

In een datacenter van Facebook
In een datacenter van Facebook

Wie onzeker is over zijn seksleven zal eerder reclame voor Viagra krijgen voorgeschoteld. Wie financiële zorgen heeft, krijgt juist advertenties van dubieuze leningboeren die proberen je een lening met een hoge rente aan te smeren: waardoor je uiteindelijk alleen maar verder in de financiële problemen belandt.

Op die manier dragen de 'weapons of math destruction' volgens O'Neil bij aan de groeiende ongelijkheid in de westerse wereld. Wie rijk is en geen gat in zijn hand heeft, krijgt immers geen reclame voor te dure leningen te zien. Net zoals het gebruik van twijfelachtige testen bij de selectie van geschikte werknemers in de Verenigde Staten vooral populair is bij banen aan de 'onderkant' van de arbeidsmarkt. Wie solliciteert als advocaat of manager wordt gewoon ouderwets beoordeeld in een gesprek.

Daardoor dreigt de tweedeling in de samenleving alleen maar verder toe te nemen, waarschuwt O'Neil: schijnbaar neutrale modellen pakken slecht uit voor mensen die het toch al niet getroffen hebben in het leven terwijl de voorhoede van de samenleving nergens last van heeft. 

Net als bij andere sociale misstanden ligt er volgens O'Neil een taak voor de overheid om in te grijpen: ze pleit voor regelgeving om algoritmes die leiden tot discriminatie en grotere ongelijkheid, tegen te gaan. Ook de makers van dergelijke modellen zouden zich volgens haar veel meer bewust moeten worden van de mogelijk nadelige gevolgen van hun algoritmes. Met haar boek levert ze in ieder geval een belangrijke bijdrage aan die bewustwording. 

Foto-credits:

Header: Rafael Matsunaga. Leraar: Michelle Collins. O'Neil: Laura McHugh

Auteur

Maarten Reijnders (@rohy) was in 1996 mede-oprichter van e-zine SmallZine. Toen het eind 2004 stopte, was SmallZine met ruim dertigduizend abonnees één van de grootste Nederlandstalige e-zines. Van 2000 tot 2006 was Reijnders redacteur bij Webwereld. Nu is hij freelance journalist voor onder meer Bright en Wordt Vervolgd.

Stemmen via internet: geen goed idee
door Herbert Blankesteijn
leestijd: 7 min

De politiek laat onderzoeken hoe burgers via internet zouden kunnen stemmen bij de verkiezingen. Binnenkort vindt weer een test plaats. Maar de nadelen zijn groter dan de voordelen.

De Nederlandse politiek heeft herhaaldelijk zijn wens tot stemmen via internet uitgesproken. Binnenkort volgt weer een test met internetstemmen voor Nederlanders in het buitenland, in aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen in maart. Maar de Kamerleden hebben hun huiswerk niet gemaakt, stelt journalist Herbert Blankesteijn, die een nieuwe boek over elektronisch stemmen heeft geschreven. "Hadden ze eens een rapport hierover gelezen, dan hadden de met deze test gemoeide kosten niet gemaakt hoeven worden."

De bewaren tegen internetstemmen zijn volgens hem niet weg te nemen: "Malware op de apparaten van de kiezers, aanvallen op de servers die de stemmen in ontvangst nemen en afwezigheid van het stemgeheim. Ook is stemmen via internet niet controleerbaar. Daarvoor is bij stemcomputers een paper trail het meest gangbaar: de kiezer krijgt een papiertje dat vermeldt waarop hij heeft gestemd. Dat stopt hij in een stembus, zodat zonodig de stemmen onafhankelijk kunnen worden herteld. Zo'n controlemogelijkheid is bij stemmen via internet niet te realiseren. Bij het insturen van een papieren stem per post bijvoorbeeld wel."

Hieronder volgt een fragment uit Blankesteijns boek 'Vertrouw ons nou maar' over stemcomputers (en internetstemmen), dat deze week is verschenen bij Boom Geschiedenis.

Duidelijke conclusies

Vanwege de herhaaldelijke roep vanuit de Tweede Kamer om de mogelijkheid tot internetstemmen te verkennen liet het kabinet in 2014 onderzoek doen door Verdonk, Klooster & Associates (Vka). Dit bureau bestudeerde ervaringen met online stemmen in een groot aantal landen, waaronder Australië, Estland, Frankrijk, India, Noorwegen, Zwitserland, Mexico, Nederland, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten. In de laatste vier werd online stemmen op het moment van de studie niet in de praktijk gebruikt, in de overige genoemde landen wel. Het rapport trok een aantal duidelijke conclusies:

- Online stemmen bevordert de opkomst niet: ‘Er is door diverse overheden en internationale onderzoeksorganisaties onderzoek gedaan naar het effect van internetstemmen op de opkomst. In geen van deze onderzoeken is een positieve correlatie vastgesteld: internetstemmen leidde niet tot een significant hogere opkomst ten opzichte van de doelgroepen of gebieden waar geen internetstemmen werd aangeboden.’

- Het maakt verkiezingen wel duurder: ‘Allereerst is internetstemmen steeds ingezet als nieuw alternatief naast de bestaande stemmethoden. [Er staan dus geen besparingen tegenover.] Ook indien de kosten per stem werden uitgerekend en vergeleken met de bestaande methode van stemmen bleek dat internetstemmen duurder was.’

- Internetstemmen kent duidelijke risico’s. Vka noemt er vijftien waaronder bijvoorbeeld chantage, het verkopen van de stem en het uitbrengen van meer dan één stem per kiezer. Zes daarvan worden als ‘groot’ aangemerkt. Daaronder: een niet-kiesgerechtigde zou een stem kunnen uitbrengen, manipulatie van een stem of van de uitslag is mogelijk, en het stemgeheim kan worden doorbroken. ‘Hierbij zijn de preventieve en correctieve maatregelen reeds meegewogen,’ noteren de onderzoekers. Het gaat dus om niet uit te roeien risico’s: ‘Het is [...] onmogelijk om vanuit de overheid de computer van de kiezer te beschermen tegen manipulatie. Deze manipulatie (in een scenario waarbij een aanvaller heimelijk malware heeft weten te installeren op de computer van de kiezer en daarmee de uitgebrachte stem wijzigt) is daarnaast ook bijzonder lastig te detecteren.’

- Een aantal van de door Korthals Altes gedefinieerde waarborgen kunnen bij online stemmen niet worden gehandhaafd. Gezien het vorige punt geldt dit voor de waarborg van de integriteit. Zoals bekend zijn stemgeheim en stemvrijheid ook niet te garanderen maar we weten, en ook Vka noteert dit, dat dat bij stemmen per post niet anders is.

- Vka waarschuwt daarnaast dat digitale dreigingen over het algemeen makkelijk op te schalen zijn, terwijl dat met papier niet kan:

In de vergelijking met briefstemmen geldt dat voor veel van de dreigingen rondom internetstemmen de vereiste kennis (en in sommige gevallen ook inspanning) om een dreiging te ontwikkelen weliswaar hoog is, maar de dreiging daarna tegen marginale meerkosten is toe te passen. De schaal waarop de dreiging kan plaatsvinden kan dan ook zeer groot zijn en wordt niet meer bepaald door de vereiste menselijke inzet of middelen. In zekere zin kan gesteld worden dat de dreiging dan geautomatiseerd is. Recente ontwikkelingen laten overigens zien dat er steeds minder specialistische kennis nodig is om deze dreigingen te kunnen uitvoeren; cybercriminelen verhuren kant-en-klare malware, virussen en ddos-capaciteit tegen steeds lagere kosten.

Voor Nederlanders in het buitenland

Om nog eens te benadrukken: dit onderzoek betrof internetstemmen voor kiezers in het buitenland. Als doekje voor het bloeden meldde Vka daarom nog: ‘De beperkte omvang van de doelgroep kiezers buiten Nederland verkleint het effect [van manipulatie].’ Maar dat is net zoiets als zeggen: ‘Het zijn de waterschappen maar.’ Vka begreep dat zelf erg goed: ‘Als het aantal kiezers fors stijgt, bijvoorbeeld als gevolg van de invoering van de permanente registratie, dan neemt het reële effect op de uitslag uiteraard toe.’ Na de eerdere constatering dat internetstemmen niet de opkomst verhoogt, geeft Vka hier tussen de regels door een suggestie hoe je wél iets aan die opkomst kunt doen. Een permanente registratie zou een hele hoop gedoe schelen, maar dus direct ook de risico’s van internetstemmen vanuit het buitenland groter maken.

Niet dat dit VVD-Kamerlid Joost Taverne op andere gedachten bracht. Nu.nl noteerde zijn reactie op 4 februari 2014. Het lijkt of hij online stemmen nu niet meer ziet als middel om opkomst te verhogen maar als doel op zichzelf: "In een reactie zegt VVD-Kamerlid Joost Taverne dat hij stemmen via internet voor burgers in het buitenland toch mogelijk wil maken. Het rapport toont volgens hem dat de nieuwe stemmethode ‘gecompliceerd, maar niet onmogelijk’ is, zo zegt hij in een reactie tegen Nutech. Volgens Taverne ontwikkelt de markt nu geen goede manier van internetstemmen, omdat het nog niet mag. Hij wil die ‘patstelling’ doorbreken. ‘Ik roep de minister van Binnenlandse Zaken op om, samen met mij, keihard te werken aan het wegnemen van de praktische belemmeringen die deze groep kiezers nu in de praktijk ondervindt. Daar moeten we nu mee beginnen, omdat het rapport ook vaststelt dat het mogelijk maken van internetstemmen een kwestie van de lange adem is.’

Minister Plasterk bleek daartoe bereid, zij het zuinigjes. Hij schreef, in een antwoord op Kamervragen van Taverne:

"Omtrent het stemmen per internet voor de kiezers in het buitenland heeft het kabinet in 2014 geoordeeld dat daar nu de tijd niet rijp voor is. Er kleven te veel risico’s aan deze vorm van stemmen. Risico’s die niet of in onvoldoende mate kunnen worden afgedekt. Daarnaast is het ook kostbaar, terwijl de financiële middelen erg schaars zijn. Echter de techniek blijft zich ontwikkelen. Het is daarom mogelijk dat in de toekomst het stemmen per internet voor deze groep kiezers wel betrouwbaar en kosteneffectief kan plaatsvinden."

Binnenkort: de test

In 2017 vindt een test plaats in een gesimuleerde verkiezing, waarbij een of meer op de markt beschikbare systemen worden gebruikt. De test zou eerst al in 2016 plaatsvinden, maar werd uitgesteld omdat er meer tijd nodig is voor de voorbereidingen. Ook ‘hackerstests’ zullen daar deel van uitmaken. Er komt een onderzoek naar het beperken van de risico’s aan de kant van de kiezer en een enquête onder Nederlanders die vanuit het buitenland mogen stemmen ‘om na te gaan welke mate van beveiliging deze kiezers nodig vinden om te stemmen per internet’.

Dat laatste zou inderdaad een mooi middel zijn om de kosten te drukken: kiezers vragen wat voor beveiliging zíj nodig vinden. Toch maar even de woorden herhalen van Svensson en Aarts van de Universiteit Twente: "Wanneer de meerderheid van de burgers aangeeft persoonlijk geen belasting te willen betalen, schaffen we de belasting ook niet af."

Het boek Vertrouw ons nou maar verscheen op 15 december 2016 bij Boom Geschiedenis.

(headerbeeld: Edwtie, creative commons)
Auteur

Grand Gear: Rogue One-jassen en platenkast
Rutger Otto
door Rutger Otto
leestijd: 6 min

In Grand Gear selecteren we maandelijks de mooiste nieuwe spullen voor je. Spullen die je bij het zien van de foto's in je handen wilt voelen.

Mixedreality-headset voor iPhones

Startup Occipital komt met de Bridge. Met deze headset voor iPhones wordt niet alleen de virtuele wereld aan dragers getoond, maar ook de echte omgeving waarin hij of zij zich bevindt. Dat gebeurt dankzij de Structure Sensor van Occipital. Deze sensor zit op de headset en brengt je kamer in kaart. Daarmee loop je niet meer tegen objecten aan. Ook kan de headset met AR-toepassingen overweg. Je ziet dan de omgeving helemaal met virtuele elementen erin geprojecteerd. De headset gaat 400 dollar kosten en is op de site van Occipital te bestellen.

Rogue One-jassen

Amerikaanse kledingwinkel Columbia heeft Star Wars-jassen uitgebracht, geïnspireerd op de nieuwe film Rogue One. Zo kwamen er 'rebellenjassen' voor mannen en vrouwen en een een Imperial Death Trooper-jack. Daarmee ga je in stijl naar de bioscoop. Goedkoop zijn ze niet met prijzen van 400 tot 500 dollar, maar toch verkochten de jassen snel uit.

Turbojet-koffiezetapparaat

Altijd al een koffiezetapparaat willen hebben dat anders is dan anderen? De Aviatore Veloce Turbojet 100 heeft niet alleen een stoere naam, maar ook een stoer uiterlijk. Namelijk in de vorm van een straalmotor. Hoe sterk de koffie is, is niet bekend. Evenals de prijs. Op de website van maker Superveloce staat geen bedrag - vaak betekent dat dat iets heel duur is.

Samsung Gear S3-smartwatch

De Samsung Gear S3 is inmiddels op de markt verschenen, in drie edities: de Frontier (steviger, voor actievelingen), de Classic (als luxe-horloge te dragen) en de BALR-editie (met een lederen horlogeband en gevlochten armband). Fijn aan de Gear S3 is de ring rond het scherm waarmee je door menu's navigeert, verder is de smartwatch van Samsung voorzien van een 1,3 inch Super AMOLED-scherm met krasbestendig Gorilla Glass SR+. Voor de Frontier en Classic betaal je 399 euro, de BALR-variant is honderd euro duurder.

Platenkast met draaitafel

Het nieuwe dj-meubel van de Duitse ontwerper David Kornmann is een kast waar je elpees in bewaart, met bovenop een volledige dj-set. Hij heet de Com.Four, heeft een jaren '60 uitstraling en biedt ruimte voor zo'n 350 platen. De kast is uit te breiden met laptop clip en twee speaker-stands. De Com.Four kost 2190 euro, maar reken er maar 299 euro bij voor de verzendkosten.

Limited edition turntable

Geen zin in een complete kast, maar wil je gewoon een fraaie platenspeler? De Runwell Turntable van Shinola is er volgens de makers voor de echte audiofielen, die 'gemakkelijk te gebruiken is voor elke muziekliefhebber'. De plaat wordt door een riem gedraaid. De oplage is nogal gelimiteerd: er worden er 500 van gemaakt en een exemplaar kost 2500 dollar.

Auteur

Rutger Otto (@RTGR89) houdt van technologische ontwikkelingen, producten en designs die de wereld veranderen. Is daarnaast gek op films, games, muziek en dan met name Radiohead.