Inhoudsopgave
    

Het Nieuwe Wonen
Laurens Lammers
door Laurens Lammers
leestijd: 8 min

Zelfvoorzienend, goedkoop, duurzaam en met veel vrijheid: steeds meer mensen zien dat als het Nieuwe Wonen. De stille woonrevolutie, deels overgewaaid uit de VS, is volop gaande.

Het zijn geen twee-onder-één-kaphuizen, geen flats, geen portiekwoningen en geen rijtjeswoningen. Het zijn wel huizen die heel anders zijn dan we gewend zijn. Het gros van de woningen heeft geen aansluiting meer op het openbaar riool en het gas- en elektriciteitsnet. Wonen zonder hoge woonlasten en met veel vrijheid: het is de droom van steeds meer mensen. En niet zomaar. Afgelopen decennia werden huizen alsmaar groter. Met het groter wonen stegen tegelijkertijd ook de woonlasten, inclusief de energiekosten. Een flinke hypotheekcrisis in 2008 zou echter een stille revolutie op gang brengen: die van het kleiner wonen, in zogenaamde Tiny Houses: dwerghuizen van circa 24 vierkante meter groot.

Klein tot piepklein wonen en geheel zelfvoorzienend: vooral in de VS wordt het steeds gewoner. Overal in het land verrijzen minihuizen, soms met een vloeroppervlak niet groter dan acht vierkante meter. Online barst het ook van de informatie over Tiny Houses. Voor belangstellenden is er van alles te vinden: van bedrijven die complete bouwpakketten aanbieden tot gespecialiseerde ebooks gevuld met bouwinstructies en bouwtips. Ontelbaar zijn daarnaast de speciale Facebook- en Pinterest-pagina's en de YouTube-filmpjes over het onderwerp. Naast alle informatie die online te verkrijgen is, vinden er bovendien op talloze plekken ontmoetingen plaats tussen mensen die interesse hebben in het bouwen van een Tiny House. Hoe groot de belangstelling voor het onderwerp is, bleek verder uit het korte leven van de site TinyHouseDating. De speciale datingsite voor alleenstaanden met een kleine woning kon de enorme toeloop van daters niet meer aan en sloot de deuren al na een maand.

Toe aan verandering

Ook in ons land krijgt de trend van het kleiner wonen steeds meer voet aan de grond. Een speciale Nederlandstalige Facebookgroep voor TinyHouse-liefhebbers telt al honderden leden. Marjolein Jonker (40) is één van de beheerders van de groep. Op haar website omschrijft Jonker zichzelf als 'Tiny House-pionier' en 'expert op het gebied van de Tiny House Movement in Nederland'. Haar missie? Nederland bekendmaken met de filosofie achter de beweging en het wonen in duurzame kleine huizen op meer plaatsen mogelijk maken.

"Van de mensen in de Facebookgroep weet ik dat ze allemaal serieus een Tiny House willen", zegt Jonker. "De tijd is er ook rijp voor. We zijn toe aan verandering of een andere manier van omgaan met geld, spullen en de natuur. In de VS zijn mensen door de crisis veel geld kwijtgeraakt aan woonlasten. Mensen realiseerden zich daardoor dat het allemaal radicaal anders moest. Daarom zijn veel Amerikanen een eigen Tiny House gaan bouwen op een manier zoals ze het zelf helemaal willen. Nederlanders zijn nu ook zover. Op foto's op internet zie je nu ook veel verschillende modellen. Van hele charmante minihuisjes tot meer strakke varianten."

Tinyhouse in de VS
Tinyhouse in de VS

Veel wetten en regels

Wet- en regelgeving lijken in ons land nu nog een belangrijke obstakel voor klein wonen. Wettelijke regels bepalen nog altijd dat elk huis met een woonfunctie aan bepaalde minimum-afmetingen moet voldoen. Zo stelt het Nederlands Bouwbesluit dat een huis van 24 vierkante meter of kleiner geen woning is en dus ook niet aan de wet voldoet. Jonker: "Er zijn in ons land heel veel wetten en regels aan wonen verbonden. Je muren moeten minimaal 2,40 meter hoog zijn en tussen de woonkamer en het toilet moeten minstens twee deuren zitten. Dat zijn regels waaraan je vaak niet voldoet als je een Tiny House bouwt. Zo'n huisje bouwen kan ook bijna nergens legaal. Dat alles moet dus veranderen. Het aantal gemeenten dat meewerkt aan TinyHouse-projecten groeit intussen wel. Een gemeente als Almere is pionier in experimenteel bouwen. Daar zullen dit jaar ook meerdere Tiny Houses gebouwd gaan worden als een soort landelijk voorbeeldproject."

Interieurbouwer Koen Kusters (32) uit het Brabantse Eersel denkt samen met zijn vriendin Els vrij comfortabel te kunnen leven op een oppervlakte van een kleine 21 vierkante meter. Vorig jaar januari besloot hij flink te gaan downsizen en startte hij met de bouw van zijn Tiny House. "Het is fantastisch om hiermee bezig te zijn", zegt hij. "We zijn nu druk met het afwerken van de binnenzijde, het aanleggen van elektra en het isoleren van de muren. De slaapvide is al gemonteerd. Dat is een kleine ruimte bovenin het huis geworden. Binnenkort gaan we beginnen om de badkamer en kozijntjes erin te zetten. Het werk begint dus al aardig op te schieten."

Koen Kusters aan het klussen in zijn minihuis
Koen Kusters aan het klussen in zijn minihuis

Steeds praktischer denken

Volgens de Brabander was de realisatie van zijn minihuis vooral veel ontwerpen geblazen. In plaats van eerst bouwen en dan inrichten werkte het bouwen van een Tiny House net andersom. Kusters: "Bij het ontwerp van een Tiny House kijk je eerst naar wat je nodig hebt om klein te kunnen wonen. Dat zet je vervolgens op papier. Daarna maak je veel verschillende ontwerpen die steeds kleiner worden. Je moet ook steeds praktischer gaan denken." Om behaaglijk op een kleine oppervlakte te kunnen wonen, moest Kusters veel bezittingen wegdoen. De meeste meubels bijvoorbeeld, maar ook de vaatwasser, heel veel kookspullen en kleding. Het serviesgoed werd verder gehalveerd. "Ook alle boeken en cd's zijn weggedaan. Straks heb ik alleen nog een e-reader. Daar staat dan alles op. En voor muziek luister ik naar Spotify. Mijn vriendin hecht het meest aan spullen. Daarom mocht zij ook beslissen wat wel en niet weg kon. Een aantal bezittingen hebben we verkocht via Marktplaats. Andere spullen hebben we weggegeven aan vrienden en kennissen." 

Een flinke opgave was volgens Kusters om het huis zo slim mogelijk in te delen. Daar kwam veel passen en meten bij kijken en spelen met de ruimte. "De woonkamer is nu 3,5 bij 2,5 meter groot of zelfs kleiner", zegt hij. "In plaats van een normale eettafel hebben we een inklaptafeltje. Kasten zijn verder weggewerkt of precies op maat gemaakt." Niet alles in zijn ontwerpen werd ook daadwerkelijk doorgevoerd. De geplande wasbakken in de badkamer, het toilet en de keuken waren er twee teveel. Uiteindelijk werd er maar eentje geïnstalleerd. "Zo is er ook maar één radiator aangebracht om het huis op temperatuur te houden als we er niet zijn. Als extraatje hebben we nog een houtkachel. Met een paar warmtebronnen verwarmen we zo het hele huis", aldus Kusters.

Voordeel van zelfvoorzienend wonen

Een grote wens van Kusters was om het huis ook mobiel te maken. Zijn eerste aanschaf was ook een trailer, de duurste aankoop tot nog toe. Kusters: "Om met je huis over de weg te kunnen, moet je ervoor zorgen dat het niet te groot wordt. Als we gaan verhuizen kunnen we onze woning nu gewoon meenemen. Dat we niet overal mogen staan, is verder geen probleem. Dit is echt nog pionieren, dat merk je aan alles. Wetgeving loopt daarbij vaak wat achter op de ontwikkeling van dit soort nieuwe woonvormen. Maar in het buitengebied blijven genoeg plaatsen over waar je geheel legaal met je Tiny House mag staan."

Naast flexibiliteit was voor Kusters ook zelfvoorzienend wonen één van de hoofdredenen om een Tiny House te bouwen. “Dat betekent met zonnepanelen op het dak en een composttoilet. Straks zal het ook echt wel even wennen zijn om op het toilet zaagsel te gebruiken in plaats van een doorspoelknop. Zelfvoorzienend leven heeft echter weer een groot voordeel. Het is fijn om geen schulden te hebben of een hypotheek op je huis. Als je die dingen niet hebt, krijg je veel vrijheid terug. Door zelfvoorzienend te wonen, worden je woonlasten heel laag. Daardoor hoef je weer minder lang te werken en heb je meer tijd om op vakantie te gaan of aan je hobby’s te besteden”, aldus Kusters. 

Een woonkamer van 3,5 bij 2,5 meter
Een woonkamer van 3,5 bij 2,5 meter

Minder leuk werk

Bij de realisatie van zijn Tiny House kreeg Kusters echter ook minder leuk werk te doen, waaronder het aanbrengen van polyester op de buitenkant van de wanden. “Dat is geen gebruikelijk materiaal voor het bouwen van een Tiny House”, zegt hij. “Om het huis honderd procent waterdicht te maken was het aanbrengen daarvan echter wel nodig. Bij de levering van het polyester leek het wel alsof we een chemische fabriek waren begonnen. Het aanbrengen van het spul was ook een tijdrovende en vieze klus en het werken met een gasmasker op behoorlijk pittig. Over het polyester zit nu cederhout. In de praktijk zie je er daarom niets van terug.”

Over belangstelling heeft Kusters sinds de bouw van zijn minihuis verder niet te klagen. Volgens de Brabander komen er veel mensen langs om te kijken naar het bouwproces. "Die mensen hebben vaak veel vragen over de mogelijkheden van een Tiny House", zegt hij. "Ik leg dan uit hoe je zo goedkoop mogelijk of met minimale middelen kunt bouwen. In principe hoeft het huis niet meer te kosten dan 30.000 tot 40.000 euro. Moet het huis verder mobiel worden of komt het op een vaste plek te staan? En wil je geheel zelfvoorzienend gaan wonen of toch nog met een aansluiting op het openbaar riool of gasnet? Dat zijn vraagstukken waarover je goed moet nadenken voor je een Tiny House bouwt."

Wonen in een zeecontainer
Wonen in een zeecontainer

Wonen in een oude zeecontainer

Geheel zelfvoorzienend wonen is ook de insteek van Sustainer Homes, de Amsterdamse startup die vorig jaar zijn eerste pilotproject presenteerde: een tot woning omgebouwde mobiele zeecontainer. Reguliere aansluitingen op gas, elektriciteit, water, riool en internet ontbreken geheel. In plaats daarvan is de wooncontainer geheel onafhankelijk van openbare voorzieningen gebouwd en voorzien van de meest milieuvriendelijke en energiebesparende technieken. De gebruikte materialen zijn verder zorgvuldig geselecteerd. Zo werden de wanden en kasten in de pilotwoning gemaakt van Ecoboard, een plaatmateriaal van geperst landbouwafval dat honderd procent biologisch afbreekbaar is. Een unieke vondst zijn verder de slimme opbergoplossingen binnenin de container. Door gaten in de wanden te maken, kunnen er overal planken, haken of plantenhouders worden ingeplugd.

Volgens Jacintha Baas (23), één van de oprichters van Sustainer Homes, was de zeecontainer slechts een testwoning. "De zeecontainer is maar een huls geweest. De verbindende factor in al onze ontwerpen is ook niet het soort woning, maar de duurzame technologieën die wij hiervoor bouwen." De volgende belangrijke stap van Sustainer Homes is volgens Baas het beschikbaar stellen van al deze technologieën, waaronder zonnepanelen, slimme batterijen om energie op te slaan, warmtepompen en helofytenfilters voor het zuiveren van regenwater. 

Geperforeerde wanden
Geperforeerde wanden

Steeds wilder en gekker

“Door innovatie worden deze technologieën steeds beter”, zegt Baas. “Daarbij zie je ook steeds meer decentrale oplossingen. Bijvoorbeeld door gebruik van de smartphone. Al die techniek is nu steeds beter te integreren in huizen, waardoor mensen geheel zelfvoorzienend kunnen gaan wonen en daardoor ook veel goedkoper. Sustainer Homes wil al die hulsjes voor duurzame techniek steeds wilder en gekker gaan maken. In onze nieuwe ontwerpen zullen ook veel gerecyclede materialen zitten, waaronder veel hout maar ook staal.”

Dat Sustainer Homes ook met Tiny Houses worden geassocieerd, is volgens Baas wel verklaarbaar. Beide zijn zelfvoorzienend en vaak mobiel. "Maar in principe kan een huls van een Sustainer Home ook heel groot zijn", aldus Baas. Voor de zelfvoorzienende units van Sustainer Homes blijkt intussen veel belangstelling te bestaan. Aanvragen voor offertes en bezichtigingen komen overal vandaan. Wereldwijd kwamen er volgens Baas al elfhonderd aanvragen binnen. Circa achthonderd daarvan waren afkomstig uit Nederland. 

Door de grote belangstelling blijft het volgens Baas een flinke uitdaging om woningen zo te maken dat ze ook zelfvoorzienend optimaal functioneren. "Mensen gebruiken best veel energie. Om dat allemaal op te wekken op de oppervlakte van een huis moet je ervoor zorgen dat al je duurzame systemen efficiënt met elkaar samenwerken. Apparaten mogen weinig energie verbruiken. En je systemen moeten heel slim omgaan met de energie die er al is. Dat alles mag verder niet te duur zijn. Op onze site kunnen mensen ook zelf de kosten van een unit berekenen. Een 30 vierkante meter grote unit, volledig 'off grid', kost je bijvoorbeeld circa 66.000 euro. Een goedkopere unit koop je echter al vanaf 38.000 euro", aldus Baas. 

Nieuwste ontwerp: schelp als strandhuis
Nieuwste ontwerp: schelp als strandhuis

Sustainer Home 2.0: nog efficiënter

Intussen werkt de Amsterdamse startup hard aan het ontwikkelen van nieuwe zelfvoorzienende woonvormen. Versie 2.0 van de Sustainer Home zal volgens Baas nog robuuster en efficiënter gaan worden. "We zijn bovendien bezig met modulair bouwen. Dat betekent dat je een door ons gebouwde unit kunt gaan schakelen en indelen zoals je zelf wilt. In de toekomst moet het ook lukken om met één persoon een containerwoning in elkaar te zetten." Op afbeeldingen van modelwoningen is inmiddels ook te zien hoe de nieuwste Sustainer Homes eruit gaan zien. In het nieuwste ontwerp van de container zijn alle metalen wanden vrijwel verdwenen en vervangen door glas. En wat te denken van een op palen gebouwde woning in de vorm van een grote schelp? "Dat worden mooie mobiele vakantiehuisjes voor in de duinen", zegt Baas. "Onze zelfvoorzienende woonvormen zullen in de praktijk ook écht overal kunnen staan."

Nieuwste model zeecontainer
Nieuwste model zeecontainer
Auteur

Laurens Lammers is freelance journalist en schrijft veel over internettechnologie, internetcultuur en beginnende internetbedrijven.