Inhoudsopgave
    

Vapen onder vuur
Erwin van der Zande
door Erwin van der Zande
leestijd: 12 min

Vapen is het nieuwe roken. In de VS zijn afgelopen week e-sigaretfabrikanten met nieuwe regulering klemgezet. In Europa is men als de dood dat vapen jongeren aanzet tot roken. Onze hoofdredacteur Erwin is dankzij vapen juist met roken gestopt.

8 juli 2016. Ik heb die datum in iCal gemarkeerd, want het is de dag waarop ik begon met vapen. Ik heb sinds die dag geen sigaret meer opgestoken. Na pak 'm beet 25 jaar roken, waarvan de laatste 15 circa een slof sigaretten per week, ben ik van de ene op de andere dag gestopt. De eerste paar dagen was ik wat edgy maar ben nu, een maand later, al zover dat ik me fitter voel, m'n rokershoest kwijt ben en sigaretten eigenlijk best wel vind stinken. Ik voel me bekeerd, tot het vapen, en vind dat ik mag zeggen dat ik met roken ben gestopt.

Daar prijs ik mij gelukkig mee. Vapen is veel minder ongezond voor je (waarover dadelijk meer) dan roken, het smaakt beter (wanneer je je favoriete flavours hebt gevonden), het is leuker (een hele nieuwe wereld aan gadgets!) en als bonus is vapen ook nog eens goedkoper.

Van cigalikes tot cloudchasers

De eerste e-sigaretten gaan terug tot 2004 en zijn in China ontwikkeld. Ze zagen er uit als filtersigaretten, waarbij de filter het patroon was met nicotine-houdend vloeistof, in de sigaret een batterij zat en voor de versiering een oranje ledje in de punt oplichtte alsof je een hijs van een echte sigaret nam. Deze cigalikes worden nog wel verkocht maar als je nu naar het overweldigende aanbod kijkt aan vape-pens en vape-mods, dan zie je als geinteresseerde of beginner al snel door de bomen het bos niet meer. Een kleine stoomcursus.

Elke elektronische sigaret bestaat simpel gezegd uit drie onderdelen: een batterij, een verdamper en vloeistof. De batterij zorgt voor de energie waarmee de verdamper de vloeistof voldoende kan verhitten zodat er rookachtige damp vrijkomt die de gebruiker kan inhaleren. In het afgelopen decennium is dit proces dermate verfijnd en doorontwikkeld dat je er bij wijze van spreken op kunt afstuderen. Ik zal twee van de beste starter kits uitlichten.

De Joyetech eGo AIO (118x19mm) met 2ml led-verlichte tank die lek-vrij is te vullen, een ingebouwde batterij (1500mAh) en kindveilige sluiting. Kost circa dertig euro. Een flesje e-liquid (10ml) kost een paar euro, premium e-liquids een tientje.
De Joyetech eGo AIO (118x19mm) met 2ml led-verlichte tank die lek-vrij is te vullen, een ingebouwde batterij (1500mAh) en kindveilige sluiting. Kost circa dertig euro. Een flesje e-liquid (10ml) kost een paar euro, premium e-liquids een tientje.

Een van beste e-sigaretten voor beginners is de eGo All-in-One van Joyetech. Vloeistof er in, klik op de power-knop en voila, je bent aan het vapen. De eGo AIO is zeer geschikt voor mouth-to-lung (MTL) vapen en is juist daardoor zo geschikt voor mensen die willen stoppen met roken. Sigaretten of shag roken is immers ook MTL; je trekt de rook eerst je mond in met je lippen en inhaleert vervolgens pas naar je longen. E-liquids zijn verkrijgbaar met verschillende nicotine-gehaltes, maar als beginnende vaper die is net is gestopt met roken worden vloeistoffen met 6 of 12 milliliter nicotine per milligram aangeraden. Je hebt verder weinig omkijken naar deze vape-pen. Je zet er eens per maand een nieuwe coil in, het verdampingselement, en opladen doe je via usb.

De Eleaf iStick Pico kit (114mm) met 2ml Eleaf Melo 3 Mini tank en ruimte voor een verwisselbare oplaadbare 18650-batterij (2300mAh). Kost circa zestig euro.
De Eleaf iStick Pico kit (114mm) met 2ml Eleaf Melo 3 Mini tank en ruimte voor een verwisselbare oplaadbare 18650-batterij (2300mAh). Kost circa zestig euro.

Ik begon zelf met een instap e-sigaret, zo een die je bij een tankstation of sigarenboer kunt kopen, en merkte na een paar dagen dat ik meer nodig had wilde ik blijven vapen. Een grotere throat hit. Meer damp. Ik gings langs bij een goede vape-shop, Vapr in Amsterdam, ging met een iStick Pico kit naar huis en betrad het domein van sub-ohm vaping. Verdampingselementen, de coils, worden geclassificeerd aan de hand van de weerstand die ze bieden en wordt uitgedrukt in ohm (Ω). Coils zijn een vak apart maar om het simpel te houden: coils met een weerstand van 1 ohm of meer (het luchtgat in de coil is dan klein) gebruik je bij MTL vapen en coils met een weerstand onder 1 ohm (het luchtgat is groter) duiden op direct-to-lung (DL) vapen. Niet eerst de damp je mond in, nee, direct je longen in, zoals bij een inhaler. Met een flinke wolk aan damp als resultaat.

Gangbare nicotine-gehaltes bij sub-ohm vaping zijn 6, 3 en zelfs 0mg voor mensen die gewoon heel graag vapen. Let er wel op dat je vloeistoffen bij sub-ohm vapen naar verhouding meer VG (vegetable glycerin) dan PG (propylene glycol) bevatten - minstens 60/40 maar liever 70/30 of zelfs 80/20. Dat is zachter voor de keel, produceert meer damp en gaat slechts ten dele ten koste van de smaak.

Nog een tip die elke goede vape-shop je meegeeft: begin met 0.5ohm coils en let erop dat je het voltage tussen de 3,8 en 4,3V ligt. De batterij in deze categorie worden box mods genoemd. Die van de Pico kan tot liefst 75 Watt aan maar wanneer je je voltage in de gaten houdt zul je rond de 30W blijven. Dit wordt vapen in power mode genoemd. Gevorderden vapen met temperature control (TC), waarbij je je mod instelt op een vaste temperatuur voor de damp. Voordeel hiervan is dat je zogeheten dry hits voorkomt. Die smaken namelijk nogal naar.

De meest gevorderde vapers tot slot hebben van hun hobby hun werk gemaakt. Ze hebben hun coils zelf in elkaar hebben gepield en schroeven hun atomizer op een mechanische mod, waarop nagenoeg alle beveiliging die je op normale mods aantreft ontbreekt. Weliswaar kun je dan je vape helemaal op je eigen wensen afstemmen, je moet wel verstand hebben van de Wet van Ohm.

Cloud chasers en vape tricks

95% minder schadelijk

De meningen en onderzoeken lopen uiteen over de effectiviteit van vapen als middel om te stoppen met roken, maar er is wel concensus te bespeuren dat nicotine vapen effectiever is dan het gebruik van nicotine-kauwgom of -pleisters. Wat mij in elk geval enorm heeft geholpen is dat de rookervaring nagenoeg in tact blijft. Je hebt iets bij je waar je een hijs van kan nemen, je je nicotine-fix geeft en waarbij je een soort rook uitblaast. Het is zoals roken maar dan zonder de teer en de talloze kankerverwekkende chemicaliën die je je lichaam injaagt bij het verbranden van tabak.

Een belangrijk en veel aangehaald onderzoek dat vapen als hét alternatief voor roken neerzet, is dat uit augustus 2015 van Public Health England. In het rapport stelt het agentschap van het Britse ministerie van volksgezondheid dat "e-sigaretten 95% minder schadelijk zijn voor je gezondheid dan normale sigaretten" die bovendien rokers van de tabak afhelpen. Er zijn wel kanttekeningen bij het onderzoek geplaatst en om het rapport goed in context te plaatsen moet je weten dat de VK zo'n beetje het meest pro-vape land is ter wereld.

'Fight for vaping rights!'

Het contrast tussen het VK en de VS, ook een groot vape-land, is op dit punt groot. Afgelopen week is nieuwe regulering van de federale Food and Drug Administration in werking getreden die de ontluikende vape-sector in Amerika praktisch gezien aan de ketting legt. Vapen valt daar vreemd genoeg onder de tabakswet, zelfs als er geen nicotine in je vloeistof zit. Enkele van de nieuwe maatregelen, zoals een verbod op verkoop aan minderjarigen, zijn goed en nodig. Funest is echter de nieuwe verplichting voor e-sigaretfabrikanten om de komende twee jaar elk product (er circuleren zo'n 10.000 vape-producten in de VS, de meeste worden geproduceerd in China) door een tijdrovend en zeer kostbaar goedkeuringsproces van de FDA te loodsen, willen ze die vanaf 2018 nog op de markt mogen aanbieden. De maatregel geldt voor zowel nieuwe als bestaande vape-producten.

Michael Siegel, professor aan de Boston University en een van de bekendste en meest vooraanstaande tabak-tegenstanders in Amerika, laat geen spaan heel van de nieuwe FDA-regels. In een recent opiniestuk waarschuwt hij dat de nieuwe FDA regulering niet alleen faalt in het beschermen van de volksgezondheid, maar dat de maatregelen juist een gevaar opleveren voor de volksgezondheid. Fabrikanten mogen zelfs bestaande producten niet meer aanpassen. "Door nieuwe en verbeterde producten te verbannen verstikt de FDA productinnovatie", schrijft Siegel. "Juist door die innovatie zou de e-sigaretindustrie zijn vape-producten nog verder kunnen verfijnen en ze nog effectiever maken als middel om te stoppen met roken en hun gezondheidsrisico's nog verder verlagen dan nu al het geval is." Er zijn al diverse rechtzaken aangespannen tegen de FDA en vapers kloppen massaal bij hun volksvertegenwoordigers aan via Casaa.org.

Twee vape-shops in Amsterdam; links Vapr, rechts One 2 Vape. Ze mikken overduidelijk op rokers die willen stoppen.
Twee vape-shops in Amsterdam; links Vapr, rechts One 2 Vape. Ze mikken overduidelijk op rokers die willen stoppen.

Genees- of genotsmiddel?

De EU heeft zijn richtlijnen in mei aangepast. De Tobacco Products Directive II, die ook maakt dat je sinds kort die shockerende foto’s op sigarettenverpakkingen ziet, bant e-sigaretten niet maar stelt wel grenzen. Tanks mogen maximaal nog maar 2ml vloeistof bevatten en moet je lekvrij kunnen bijvullen. Nicotineconcentraties zijn beperkt tot maximaal 20mg. Vloeistoffen mogen alleen nog verkocht worden in flesjes van max 10ml. Kinderen moeten verdampers niet aan kunnen zetten of openen. Alle vape-producten moeten voorzien zijn van waarschuwingen dat ze nicotine bevatten en niet moeten worden gebruikt door niet-rokers. Verpakkingen moeten duidelijk de ingrediënten tonen, het nicotinegehalte en een gebruiksaanwijzing bevatten. Fabrikanten moeten elk product dat ze willen aanbieden in Europa aanmelden en jaarlijks de EU hun verkoopcijfers, gebruikersvoorkeuren en trends presenteren. De EU-lidstaten zullen de marktontwikkelingen in de gaten houden, om te zien of e-sigaretten leiden tot meer tabakconsumptie, in het bijzonder onder jongeren en niet-rokers. Kortom, de EU vindt vapen voorlopig prima voor rokers, zo lang de jeugd en niet-rokers er maar niet aan gaan.

Die voorzichtige benadering is niet zo vreemd want in Europa wordt heel verschillend tegen e-sigaretten aangekeken. In Griekenland en Noorwegen bijvoorbeeld valt vapen onder de tabakswet en zijn e-sigaretten verboden. In Frankrijk en Zweden staan ze te boek als medisch hulpmiddel bij het stoppen met roken. In Duitsland en het Verenigd Koninkrijk gelden e-sigaretten als consumentenproduct. In Nederland vielen e-sigaretten aanvankelijk onder de Warenwet, de algemene wetgeving voor productveiligheid, maar sinds 20 mei onder de nieuwe Tabaks- en rookwarenwet. Hierbij zijn de richtlijnen van de EU overgenomen en een leeftijdsgrens van 18 jaar ingesteld.

Rookmachines

Geen tabak dus maar wat zit er dan wel in e-sigaretten? De vloeistoffen bestaan uit vier ingredienten: glycerine, propyleenglycol, nicotine en smaakstoffen. De eerste twee zijn dragerstoffen waarin nicotine en de smaakstoffen goed meekomen. Glycerine is een mengsel van water en glycerol. Glycerol is een zoetige, kleurloze, niet-giftige en lichaamseigen stof. Het wordt ook gebruikt om medicijnen gladder te maken of voedsel zoeter (E-422). Propyleenglycol wordt door de Wereldgezondheidsorganisatie gezien als niet-toxisch bij lage concentratie en mag gebruikt worden in voeding (E-1520), cosmetica en geneesmiddelen. Het wordt ook gebruikt bij medische inhalers en rookmachines in de discotheek. Propyleenglycol kan de luchtwegen irriteren bij hoge doses, zonder blijvend effect overigens, en een droge mond geven.

Nicotine is zoals bekend een zeer verslavende stof. Het is niet kankerverwekkend. In kleine doseringen is nicotine een stimulant, bij hoge doseringen een zenuwgif die dodelijk kan zijn. Voor volwassen ligt die lat vrij hoog: circa 10mg per kilo lichaamsgewicht. Voor kleine kinderen kan een kleine dosering wel fataal zijn, vandaar de veiligheidsvoorschiften voor vape-producten. Bij matige doseringen in e-liquids kun je het gebruik van nicotine vergelijken met dat van cafeïne, de vergelijkbaar verslavende stof in een kop koffie (50-150mg), een bakkie thee (25-75mg) en een glas cola (15-60mg).

Medisch journalist Michael Mosley onderzocht de e-sigaret voor de BBC.

Popcornlongen

Zijn er dan geen gezondheidsgevaren? Ja toch wel. Een goedje dat kwaad kan is butaandion (diacetyl in het Engels). Bij hoge doses, hoge verwarming en langdurig gebruik kan de ‘botersmaakstof’, die in sommige e-liquids voorkomt, blijvende schade veroorzaken aan je longen. Butaandion komt overigens in veel hogere doseringen voor in tabaksrook. Er zijn ook wel eens e-liquids aangetroffen met onzuiverheden, zoals aanwezigheid van het giftige diëthyleenglycol. Ook zijn er nicotine-sporen gevonden in e-liquids die aangaven nicotine-vrij te zijn. Dit pleit voor kwaliteitsbewaking van de vloeistoffen.

Voorts zijn er door het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu schadelijke stoffen gevonden die pas vrijkomen na de verhitting, waaronder nitrosamines en korte-keten-aldehyden. De concentratie van deze kankerverwekkende stoffen is in e-sigaretten wel vele malen (tot wel 450x) lager dan de concentratie ervan in tabak of tabaksrook. Het lagere risico geldt ook voor meeroken van damp. Vuistregel: vape vooral niet te heet, dat reduceert de risico’s aanzienlijk.

3,5 miljoen

Vapen is dus niet zonder risico maar is substantieel minder ongezond dan het roken van tabak. Daar ligt de terreinwinst voor de volksgezondheid. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie zijn er wereldwijd één miljard rokers en jaarlijks zes miljoen tabak-gerelateerde doden. In Nederland rookt een kwart van de bevolking boven de twaalf jaar wel eens een sigaret of sigaar, waarvan driekwart dagelijks.

Dat zijn 3,5 miljoen Nederlanders die beter af zouden zijn door te vapen in plaats van te roken. Vapen is hier niet zo gangbaar als in bijvoorbeeld het Verenigd Koninkrijk maar het aantal vapers is stijgende; van 1 procent in 2012 naar 2,5% in 2013 naar 4,1% in 2014. Ruim twee van de vijf e-sigaretgebruikers in Nederland (44%) gebruikt deze dagelijks en nog eens een vijfde gebruikt deze wekelijks. Het aantal dagelijkse gebruikers is in 2014 met een derde gestegen ten opzichte van het jaar ervoor. Opvallend is verder dat de e-sigaret vaker gebruikt wordt door vrouwen dan door mannen. Ongeveer de helft van de e-sigaretgebruikers gebruikt een lage of middelhoge dosis nicotine, een op de acht gebruikers neemt e-sigaretten zonder nicotine. 

In mei baarde de Britse Koninklijke Raad van Artsen opzien door rokers die willen stoppen volmondig aan te raden over de stappen op e-sigaretten. De raad ziet geen bewijs dat vapen een opstap is naar het roken van tabak. Vapen wordt vooral gedaan door rokers of ex-rokers, niet door niet-rokers. De kritiek was dat zo’n advies voorbarig is aangezien er nog nauwelijks langetermijnonderzoek naar vapen is gedaan.

Regulering van vapen is welkom (bescherming kids, veiligheid van gear, controle op vloeistoffen) en helemaal stoppen is uiteraard het beste, maar laten we niet het kind met het badwater weggooien. Vapen is niet het nieuwe roken. Ik kan het elke roker aanraden.

Auteur

Erwin van der Zande (@evdz) is de bedenker en hoofdredacteur van Bright. Hij heeft een zwak voor tech en een neus voor trends. Erwin woont in Amsterdam samen met vijf vrouwen: zijn vriendin, hun dochters en twee poezen.