Inhoudsopgave
    

Air-Bed-en-Brood
Rutger  Middendorp
door Rutger Middendorp
leestijd: 6 min

Op het journaal zien we duizenden mensen vluchten voor een beter bestaan in Europa. Connectiviteit speelt een belangrijke rol tijdens de reis, maar ook bij particuliere initiatieven om hulp te bieden.

In de jaren negentig leek de oorlog in Joegoslavië nog de ver-van-mijn-bed-show. Via het Journaal kregen we fragmentarische en gekleurde berichten over wat er daar gebeurde ver weg op de Balkan. Ik herinner me struiken, rookpluimen uit gebouwen aan de horizon. Het besef dat mensen die vorig jaar nog een buurtbarbecue hadden nu elkaars kinderen ombrachten, kwam pas twintig jaar later.

Door internet is de hele wereld dichterbij gekomen en lijkt zelfs de situatie in Syrië om de hoek. Niet langer zien we het drama in abstracte statistieken, maar in full-hd krijgen we alle verschrikkelijke details te zien. Op Facebook zie ik een aangespoeld kind. Volwassen mannen die huilen uit wanhoop. Ik zit er bovenop. Bovendien zie ik geen mensen uit een ander universum. Het is geen wonder dat een Nederlandse vrouw een post schreef waarin ze zichzelf verplaatste in de situatie van een vluchteling. Onwetend hoe het met haar man ging. Met haar kinderen de elementen trotserend om aan te komen in het veilige Europa, waar haar vertelt wordt dat ze beter terug kan gaan. Die inleving zagen we niet in de tijd dat de hongersnood in Ethiopië op z'n hoogtepunt was.

Terwijl overheden bakkeleien over de manier waarop vluchtelingen opgevangen moeten worden, nemen burgers zelf het voortouw. In IJsland werd een Facebook-pagina gestart om de regering over te halen meer vluchtelingen op te nemen. Op moment van schrijven hadden al 14 duizend IJslanders hun naam toegevoegd aan de pagina. Een enorm percentage van de in totaal 300 duizend inwoners van het land. Zij zetten op die manier druk op de regering om gastvrijer te zijn.

Burgerinitiatief

Na de ramp met de MH70 zagen we ook al dat burgerinitiatieven een grote invloed hebben op het debat rond en het verloop van crisissituaties. Eliot Higgins richtte Bellingcat op. Een online platform voor onderzoeksjournalistiek voor burgers. Met behulp van bronnen als gps-data uit foto's, tweets, Facebook-posts en Google Streetview kon hij lokaliseren waar de BUK-raket had gestaan vóór de lancering en hoe het lanceerplatform het land weer verlaten had. Niet alleen de inlichtingendiensten hebben ogen overal. Door social media-blunders is vaak genoeg te achterhalen waar en wanneer iets gedeeld is. Technologie die ontwikkeld is om vakantiefoto's te delen, wordt nu ingezet om de schuldige in een conflict aan te wijzen.

Rond de vluchtelingenstroom in Syrië zien we nu hetzelfde gebeuren. In Duitsland is de site Flüchtlinge Willkommen gestart. Een AirBNB voor vluchtelingen. De site werd opgericht door een jong stel uit Berlijn en heeft inmiddels vier gezichten gekregen: Golde Ebding, Mareike Geiling, Jonas Kakoschke en Lena Grote runnen het project. Pragmatisch en concreet pakken ze het probleem aan op een voor hun hanteerbare schaal. Met behulp van het web vergroten ze hun bereik.

In drie stappen wordt de bezoeker van Flüchtlinge Willkomen geholpen om een vluchteling op te nemen in huis.

Waar de vluchtelingen vandaan komen. Bron: Flüchtlinge Willkomen (sep 2015)
Waar de vluchtelingen vandaan komen.

Stap 1

Je geeft informatie op over je woonsituatie. Het is niet de bedoeling dat je vluchtelingen opvangt in je keuken of je schuurtje, maar dat je (net als bij AirBNB) minimaal een kamer over hebt die verhuurd kan worden. De opvang moet voor minimaal drie maanden zijn om de vluchtelingen enige zekerheid te bieden.

Stap 2

De site brengt je via een vluchtelingenorganisatie in contact met iemand die in jouw omgeving onderdak zoekt.

Stap 3

Er wordt gezocht naar een manier om de huur gefinancierd te krijgen. In een derde van de gevallen gaat dat via de lokale overheid. Een ander deel wordt via donaties aan de website betaald.

De woonsituatie van mensen die vluchtelingen onderdak bieden. Bron: Flüchtlinge Willkomen (sep 2015)
De woonsituatie van mensen die vluchtelingen onderdak bieden.

Het idee achter de site is dat het voor een vluchteling niet ideaal is om in massale opvang terecht te komen. Maar dat omgang met mensen uit het land zelf een voorwaarde is om weer rust te vinden en vooruit in plaats van achteruit te kunnen kijken. Zo is er ook de mogelijkheid om de taal te leren. Mocht de verhuurder en de nieuwe bewoner het niet met elkaar kunnen vinden dan is er een buddy die kan helpen om de situatie op te lossen. "Net als in elke andere huursituatie", benadrukken de initiators.

De duur van het verblijf van vluchtelingen. Bron: Flüchtlinge Willkomen (sep 2015)
De duur van het verblijf van vluchtelingen.

Vergelijkbare projecten steken de kop op in Oostenrijk, Griekenland, Portugal, Engeland en ons eigen landje. In Duitsland staan inmiddels honderden woningen in de database van het project en worden vluchtelingen doorverwezen naar nieuwe adressen. De site wordt overweldigd door zowel aanbod van huizen als aanvragen voor interviews. Voor het laatste hebben ze inmiddels de deur dichtgegooid.

Naar aanleiding van een foto op Twitter van een Syrische man die in Libanon pennen verkocht met zijn slapende dochter op de arm, werd eerst een zoektocht georganiseerd en vervolgens in een half uur 5000 dollar gecrowdfund. Binnen een dag was voor de alleenstaande vader 80 duizend dollar opgehaald met behulp van het Indiegogo-platform.

Sociale kant technologie

Het web heeft de acties en motieven van onze volksvertegenwoordigers transparanter gemaakt. Het gebrek aan initiatief in respons op de grootste vluchtelingenstroom sinds de Tweede Wereldoorlog is evident voor iedereen. We leven post-Watergate, post-Snowden, post-Bellingcat. We zien sneller wat we mogen zien. We zien vaker wat we niet hadden mogen zien.

Maar we hebben ook ieder individueel de gereedschappen in handen om een verschil te maken op een schaal die eerder ondenkbaar was. Deze weken zien we op sociale media overal in het land initiatieven ontstaan. Het bereik hiervan is exponentieel gegroeid sinds de tijd dat je het alleen kon aankondigen met een geprint A4'tje bij de supermarkt en de bibliotheek. De mogelijkheid om bij te dragen (én daarmee te koop te lopen) is enorm gegroeid.

Bij de vluchtelingen zien we ook de invloed van eenvoudig beschikbare technologie. Het belangrijkste bezit van de meeste vluchtelingen is hun smartphone. Daarmee wordt contact gehouden met familieleden, maar kan ook de aanwezigheid van politie en douane doorgespeeld worden. Een enkeling vraagt heel direct om hulp via social media. Omdat de smartphone voor veel vluchtelingen een levenslijn is geworden, ontstaan er initiatieven om lokale sim-kaarten te distribueren.

Gereedschap geeft verantwoordelijkheid

We hebben het geld en het gereedschap om waar te nemen wat er gebeurt in de wereld én om bij te dragen aan het oplossen van problemen. Social media dragen bij aan het ontwikkelen van een collectief geweten. Daardoor ontstaan initiatieven en worden ze fanatiek gesteund. De overheid en de grote hulporganisaties lijken in verhouding steeds langzamer te gaan. Minder pragmatisch, minder gedreven en minder relevant.

Auteur

Rutger Middendorp (@rutgerm) is sinds 2006 de meest noordelijke blogger van Bright. Hij schrijft graag het verhaal achter het verhaal. Hij doceert conceptontwikkeling op de Academie voor Popcultuur en werkt als freelance ideeënman en verhalenmaker. In een eerder leven was hij oprichter van Nieuwe Garde en won hij de Dutch Bloggies met hobbyproject Moois Magazine.