Inhoudsopgave
    

Slimme stad voor en door slimme inwoners
Jop de Vrieze
door Jop de Vrieze
leestijd: 8 min min


Overal ter wereld haasten steden zich om 'smart' te worden. Veel top-down projecten zijn geflopt. Deze projecten zijn wél veelbelovend.

Songdo - Proeftuin voor de wereld

In Songdo rijden geen vuilniswagens. De inwoners van deze Zuid-Koreaanse stad, een half uur van de hoofdstad Seoul, storten hun afval in een buizensysteem. En dat is niet het enige futuristische, duurzame trekje van deze toekomststad-in-wording. Songdo werd de afgelopen vijftien jaar met hulp van de nationale overheid door een privaat bedrijf uit de grond gestampt als een soort zakencampus. De stad is voorzien van alles wat een (welvarende) mens zich kan wensen: luxe appartementen voor 90.000 inwoners, een groot park, een boulevard, winkelcentra en uitgaansgebieden, ruime straten en natuurlijk de nieuwste technologische snufjes, inclusief een groot interactief beeldscherm in elke woning.

Een centraal computersysteem verzamelt een gigantische hoeveelheid informatie over de stad en haar inwoners, om de omstandigheden te verbeteren. Meer nog dan een hypermoderne stad is Songdo een soort proeftuin voor wat we in 'gewone' steden de komende decennia kunnen verwachten. Dat is ook meteen het nadeel. Songdo is nog altijd maar voor een kwart bewoond en ondanks dat alles klopt, heeft de stad geen ziel. Zoals een journalist van World Finance in 2014 concludeerde: 'Songdo is the city of the future; all that is missing are the residents.'


Amsterdam - onze eigen trots

Dat Amsterdam in deze lijst opduikt is geen vorm van misplaatst chauvinisme. Ook internationale experts zien onze hoofdstad als een stad die goed meedoet op het gebied van technologische innovatie. Wat Amsterdam goed heeft begrepen, is dat je de smartness in een stad niet van bovenaf kunt opleggen. Dus in plaats van indrukwekkende contracten af te sluiten met grote bedrijven, schept Amsterdam liever de infrastructuur en ambiance waarin kleinere projecten kunnen floreren. Zo werd er onder meer een internet of things-netwerk gelanceerd met behulp van LoRa, een heel zuinige techniek die 3G en WiFi overbodig maakt voor apparaten en experimenteren Philips en Cisco samen met de vastgoedbeheerder van het Westergasterrein met slimme LED-verlichting.

Om de gecreëerde chaos enigszins samenhang te geven werd een heuse Chief Technology Officer (CTO) aangesteld, Ger Baron. Sinds begin december is er een Experience Lab geopend, waar zowel Amsterdammers als mensen van buitenaf kunnen zien waar de stad zoal aan werkt. De stad heeft onder meer een deal met de Amsterdam ArenA gesloten, om van dat stadion het meest innovatieve ter wereld te maken, op het vlak van crowdmanagement, energiebeheer en communicatie tussen en met het publiek. Ook werken verschillende partners in het project Rain Proof aan het beter bestand maken van de stad tegen de steeds vaker voorkomende hoosbuien, die door de verdichting van de stad bovendien meer overlast veroorzaken.

Masdar City - Duurzame oase in oliestaat

Wil je in Masdar City van A naar B, dan neem je in elk geval niet de auto. Masdar, een futuristische oase in de Verenigde Arabische Emiraten voor maximaal 50 duizend inwoners en 1500 bedrijven, heeft namelijk een ondergronds transportsysteem voor al het personentransport dat niet te voet kan worden afgelegd. De volautomatische elektrische voertuigen die hier doorheen rijden, zijn een soort hybride van de vliegende vehikels in cartoonserie The Jetsons en de liften die je in skigebieden de berg op en af transporteren. De ontwerper van deze vehikels is het Utrechtse 2Getthere. Belangrijkste kenmerk van de stad is duurzaamheid. De stad draait volledig op energie afkomstig uit het alomtegenwoordige zonlicht, wind, aardwarmte en op termijn ook elektriciteit uit waterstof. Drinkwater wordt geproduceerd met een op zonne-energie draaiende ontziltingsinstallatie en afvalwater wordt zoveel mogelijk hergebruikt voor de irrigatie van gewassen. Een muur om de stad moet woestijnwinden tegenhouden en er is alles aan gedaan om zoveel schaduw en isolatie te creëren dat airco's overbodig zijn. Kosten van het in 2006 begonnen project: 19 miljard dollar, deels opgebracht door een groot aantal internationale bedrijven. Door de financiële crisis heeft de bouw wel flink wat vertraging opgelopen. Het eerste deel is dit jaar opgeleverd, de rest volgt tussen 2020 en 2025.

Medellin - kwaliteit van leven voorop

Ooit was de Colombiaanse stad Medellin een van de meest gewelddadige plekken op aarde. Maar de afgelopen jaren is het moordcijfer met tachtig procent gedaald en de lokale overheid werkt hard aan het verbeteren van de leefomstandigheden voor kwetsbare groepen in de samenleving. In 2013 troefde de stad New York en Tel Aviv af in de strijd om de titel voor de 'meest innovatieve stad ter wereld', uitgeloofd door Wallstreet Journal Magazine en het Urban Land Institute (ULI). Medellin won niet op basis van technologische snufjes, maar een bredere visie. Zoals het ULI verklaarde: "De meest innovatieve steden woekeren visies aan, nemen drempels weg en koesteren samenwerking om de kwaliteit van leven voor de inwoners te verbeteren."

Medellin werkt met participerend budgetteren - vijf procent van het stadsbudget wordt uitgegeven aan lokale projecten, zoals gezondheidscentra en onderwijsinstellingen die worden gesteund door de burgers. Ook heeft de stad gezorgd voor laagdrempelig transport en goede verbindingen tussen armere en meer welvarende gebieden, computers en internet voor armen, onder meer voor het afnemen van doktersconsulten, gratis fietsen en een systeem om de luchtkwaliteit in verschillende wijken inzichtelijk te maken.

Chicago, Santander, Singapore, Barcelona - slimmer spenderen

Op veel vlakken wordt verwacht dat big data kostenbesparingen kan opleveren voor stadsbestuurders. Zo gebruikt de Amerikaanse stad Chicago voorspellende analysemodellen om te bepalen waar ze op de meest effectieve manier rattengif kunnen verspreiden om rattenplagen te voorkomen. De stad zegt daarmee de bestrijding 20 procent effectiever te hebben gemaakt. Ook gebruikt Chicago modellen die voorspellen welke restaurants meer geneigd zullen zijn tot het overtreden van de warenwet, om zo inspecteurs effectiever in te zetten. Chicago houdt deze kennis niet voor zichzelf: het stadsbestuur stelt de codes op basis waarvan deze algoritmes werken ter beschikking, open source, uiteraard in de hoop dat anderen dat ook doen.

Andere voorbeelden van slimmer stadsbeheer zijn sensoren in prullenbakken zodat de vuilniswagens er alleen naartoe hoeven te rijden wanneer die vol zijn (Barcelona), sensoren in taxis en op wegen om het verkeer te managen (Singapore) en sensoren die automobilisten kunnen helpen snel een parkeerplek te vinden (Santander, Spanje).

Parijs, Bejing, Reykjavik, Boston - Democratie 2.0

Verschillende steden experimenteren met apps waarmee burgers op een laagdrempelige manier kunnen meedenken over hun stad. Dat varieert van FixMyStreet in Groot-Brittannië, Boston Street Bump in de VS en het vergelijkbare I Love Beijing in China, tot de site Better Reykjavik, waar inwoners van de IJslandse hoofdstad hun ideeën kunnen achterlaten en die van elkaar becommentariëren en liken. Maandelijks bespreekt het stadsbestuur de populairste ideeën. De stad Parijs heeft 500 miljoen euro vrijgemaakt voor grote projecten afkomstig uit de koker van burgers, die zijn binnengekomen via de app Madam Mayor, I have an idea. Zo werd onder meer besloten twee miljoen uit te trekken voor de aanleg van vertikale tuinprojecten op gebouwen, nadat 20 duizend mensen op dit voorstel hadden gestemd. Niet alleen in sterk ontwikkelde steden kunnen burgers trouwens met hun digitale feedback terecht. In India kunnen burgers aanrandingen rapporteren via de Safecity-website en het Filipijnse Manilla heeft de 'I am part of the solution'-app voor het melden van machtsmisbruik door ambtenaren. In het Indonesische Jakarta kunnen burgers via de Qlue-app kiekjes uploaden van ongure plekken zoals verlaten auto's en kapotte straten. Niet alleen overheden, maar ook activisten kunnen van deze gegevens gebruik maken om verandering te bewerkstelligen.

​Deze speciale editie van Bright Ideas wordt je aangeboden door Eneco.

Auteur

Jop de Vrieze schrijft als wetenschapsjournalist artikelen voor uiteenlopende uitgaven als NRC, Kijk, NWT, Intermediair, Quest, Marie Claire en NU.nl. De nadruk legt De Vrieze op gedrag en cognitie, maar hij wijkt ook graag uit naar de medische, technologische of biologische kant, zoals met zijn nieuwste boek.