Inhoudsopgave
    

Bankiers op sneakers
Frederieke Hegger
door Frederieke Hegger
leestijd: 7 min

De nieuwe bankier is een nerd. Ook in eigen land kloppen fintech-startups aan de deur van de financiële wereld. RTL Z-journaliste Frederieke Hegger schreef er een boek over. Een ingekorte versie van haar gesprekken met twee Nederlandse 'fintech-rebellen': Bunq en Mollie.

We gaan niet meer naar een kantoor voor onze bankzaken, maar kijken alleen nog op de app en daar heb je een andere mentaliteit, ander personeel en andere IT-investeringen voor nodig. De bank weet dat en is hard aan het werk om de bank om te bouwen naar iets wat (wel) bij deze tijd past.

Maar zijn ze niet te laat? In de afgelopen jaren zijn er, in binnen- en buitenland, steeds meer IT'ers zich af gaan vragen: kan ik wat die financiële instellingen doen niet veel beter? Het resultaat: een tsunami aan zogeheten fintech startups. Onder 'financial technology' vallen betaal-apps, nieuwe banken, bitcoinbedrijfjes en crowdfundingplatforms. Finance- blogger Chris Skinner omschrijft het als volgt: "Wat Amazon is voor retail is fintech voor de financiële sector. Het is een andere tak van sport en een blik in de toekomst."

Voor mijn boek De Geldrevolutie, hoe nerds de macht overnemen van bankiers sprak ik met bankiers, ondernemers, economen en bitcoin-experts over deze aanstaande revolutie. Daar zaten ook twee bankiers (to be) op sneakers bij.

Bunq: IT-ondernemer met bankvergunning

BREEK! Nederland heeft er een keihippe nieuwe bank bij - Financiële nieuwswebsite Das Kapital brengt in oktober 2014 als eerste het nieuws. Het onmogelijke blijkt dan toch mogelijk: een IT-ondernemer heeft een bankvergunning binnengesleept. Ali Niknam, voormalig directeur van TransIP, richt een nieuwe bank op. Na tweeënhalf jaar hard werken en de komst van een CFRO en twee commissarissen uit de traditionele hoek (Royal Bank of Scotland), geeft DNB dan eindelijk het groene licht. Ik spreek met een van de oprichters en de grootaandeelhouder van de nieuwe bank: Ali Niknam.

Een jonge IT-ondernemer die bankier wordt, dat is toch een bijzondere gebeurtenis. Voor me zit een jonge vent in een paarse capuchontrui. Een IT-ondernemer. Die bankier wordt. De setting kan niet meer verschillen van de bankgebouwen die ik hiervoor bezocht heb. We zitten op zijn verzoek bij de Amsterdamsche Tram, letterlijk een tram omgebouwd tot schattig cafeetje vlak bij Amsterdam Sloterdijk. Dat Niknam een andere manier van werken heeft dan we van een doorsnee bankier (voor zover die bestaat) gewend zijn, blijkt ook uit de website van bunq:

Wij zijn een stel eigenwijze idealisten met een vervaagd gevoel voor waar werk eindigt en waar hobby begint. Onvermoeibaar werken we aan de best mogelijke realisatie van onze dromen. Of zoals Chuck Norris zou zeggen: "I don't do push-ups. I push the world down."

Ali Niknam stopte op 26-jarige leeftijd met zijn studie aan de TU Delft om zich volledig te storten op zijn bedrijf TransIP. Enkele jaren later liet hij een succesvol bedrijf met 49 werknemers en een miljoenenomzet achter. Met pijn in het hart, maar volgens Niknam had het bedrijf behoefte aan een andere type bestuurder.

De keuze voor het bankiersvak kwam voort uit een beetje frustratie en, zoals we op de website al zagen, een behoorlijke dosis idealisme. Eerst maar eens die frustratie: "Alle banken zijn nu eender. Of ik nu bij ING zit, bij de Rabobank of ABN AMRO. Allemaal hebben ze dezelfde IT-systemen, dezelfde mensen, dezelfde storingen. Mensen hebben eigenlijk niet echt een keuze." De piek van de crisis is achter de rug en nog steeds hebben we nog niet echt een andere bank. Met bunq wil hij de eerste zijn die het echt anders en beter gaat doen. "Er zijn natuurlijk wel nieuwe bestuurders bij de grote banken die het ook anders willen gaan doen. Maar die hebben zo weinig bewegingsruimte. Ze kunnen uiteindelijk niet echt innoveren, hoe graag ze dat ook zouden willen."

De toekomst van de gevestigde banken ziet hij daarom niet zo rooskleurig in: "Die gaan afkalven. Ze worden kleiner en kleiner. Uiteindelijk komen er andere bedrijven voor in de plaats. Maar, anders dan de banken van nu, hebben die geen wholesalerol meer. Dat is ouderwets. Je moet niet voor alles bij een bank terechtkunnen. Banken krijgen specialismes."

Een hels karwei is het wel, om from scratch een bank te bouwen. Maar alles beter dan de IT-systemen waar banken nu mee opgescheept zitten. "Banken zijn, net als jij en ik, een product van hun verleden. Ze hebben oude IT-systemen en hebben daarop voortgebouwd. Al die IT-systemen zijn aan elkaar vastgeplakt en van die legacy shit komen ze niet zomaar af. De meeste banken kopen hun IT-producten in bij een bedrijf als FIS. Voor ons was de keuze snel gemaakt: wij bouwen alles zelf. Maar dat is nog wel veel werk." Momenteel werken er 35 mensen aan die klus. Gemiddeld leeftijd? 28 jaar. Voor het eerst in zijn carrière is Niknam een van de oudsten van zijn bedrijf. Het is even wennen.

Ali Niknam, oprichter van TransIP en Bunq.
Ali Niknam, oprichter van TransIP en Bunq.

Een bank beginnen vindt hij naar eigen zeggen niet altijd even leuk, maar het voelt voor hem als een maatschappelijke plicht. "'Als jij het niet doet, wie dan wel?' zeg ik altijd tegen anderen. Je moet geen excuses maken voor een carrière waarin je een deel van je idealen inlevert voor comfort. Je moet voor de honderd procent gaan." Het vinden van talentvolle programmeurs met idealen, want dat laatste is dus ook een vereiste, is nog geen makkelijke klus. "Als je nog iemand kent,' zegt hij aan het eind van het gesprek, "laat maar weten. Ik moet nu gaan, sorry."

Eenmaal thuis krijg een ik mailtje van Niknam. Met excuses dat hij zo abrupt weg moest. "Ik moest op tijd zijn voor de Apple keynote :)" Een bankier die naar huis snelt om een presentatie over de nieuwe Apple Watch te kunnen bekijken. Dat zie ik Gerrit Zalm dan weer niet zo snel doen.

Mollie: Nerd wil bankier worden

"Hoi. Ik ben de maker van dit spelletje en ik ben vijftien jaar. Misschien kun je via PayPal een euro doneren, dan kan ik een pizza kopen." Adriaan Mol was puber toen hij vanuit zijn slaapkamer een gratis online spelletje ontwikkelde. Een hobby. Hij vond het gewoon mooi om dingen te maken. Dat mensen over de hele wereld het spelletje ook daadwerkelijk zouden spelen en die ene euro zouden overmaken, zag hij niet aankomen. Hij verdiende er een aardig zakcentje mee. Toen het geld binnenstroomde, realiseerde hij zich iets belangrijks: ik zit hier in mijn slaapkamer, maar ik kan iets maken voor iemand in Azië. Hoe cool is dat. En het levert nog geld op ook.

Op zeventienjarige leeftijd begon de jonge computernerd een hostingbedrijfje met serial entrepreneur Boris Veldhuizen van Zanten. Na een jaar verkochten ze de tent alweer en begon Adriaan in z'n eentje Mollie: een telecombedrijf dat eenmalige sms'jes verstuurde: een reserveringsbevestiging bijvoorbeeld of een toegangscode. In 2006 viel zijn oog op een nieuwe dienst, die afrekenen bij de onlinekassa een stuk makkelijker maakte. Hé leuk, dat iDeal, dacht Adriaan, laten we dat gaan aanbieden. Zo gezegd, zo gedaan. De techondernemer begon een samenwerking met ABN AMRO en verkocht de software door aan klanten. Anders dan de banken, die exact hetzelfde deden, vroeg hij alleen om transactiekosten en bood betere implementatiemogelijkheden aan. De traditionele clubs vroegen tot 250 euro aan installatiekosten en nog eens 100 euro maandelijkse kosten daarbovenop.

Negen jaar later is Mollie een gerespecteerde betaalprovider. In een mooi pand aan de Keizersgracht werken twintig met name jonge mensen aan het bedrijf dat Adriaan op zijn achttiende begon. "Ik ben gewoon een computernerd," vertelt hij op zijn kantoor. "We waren een internetbedrijf en toevallig zijn we de betalingen ingegaan." En zo voelt het ook. Het witte en strakke interieur heeft niets van een financiële instelling, laat staan van een bank. Door de, naar eigen zeggen, goede API's (technische koppeling waardoor de onlineafrekentool op een website kan komen te staan) is het voor winkeliers zonder enige IT-kennis een eitje om een onlinekassa te installeren. Op een dashboard kunnen ze vervolgens realtime volgen hoeveel transacties er worden verwerkt. Ook banken installeren onlinekassa's, maar volgens Adriaan pakken ze dat allemaal een stuk omslachtiger aan. "Banken zijn logge organisaties. Wij horen bij een generatie nieuwe financiële instellingen. Onze mentaliteit past iets meer bij deze tijd: sneller werken, goed nadenken over het product, de experience moet leuk zijn. Banken hebben daar meer moeite mee. Alles is gesegmenteerd bij verschillende afdelingen. We zijn klein, de lijnen zijn kort. Dat werkt."

Adriaan Mol van Mollie.
Adriaan Mol van Mollie.

Volgens Adriaan is vooral het IT-gedeelte van traditionele financiële instellingen een zootje. Bij bedrijven als Mollie is dat anders. "Ons hele systeem is bijvoorbeeld gebouwd op API's. Alles wat we aanbieden is open beschikbaar. Alle functionaliteit kun je van buitenaf naar eigen inzicht gebruiken. Zo bouwt de klant zijn eigen product boven op onze infrastructuur. Dat is bij banken niet zo. Allerlei vaak oude systemen zijn aan elkaar gekoppeld en de hele organisatie is zo complex gemaakt, dat voordat er iets vernieuwends kan gebeuren, er eerst moest worden afgestemd met tientallen verschillende afdelingen. Zo loop je per definitie achter de feiten aan."

Het is een aanpak waar de markt blijkbaar op zat te wachten. Mollie heeft 15 duizend actieve klanten, met name Nederlandse mkb'ers. Een nieuwe wet, PSD2, gaat het bedrijf waarschijnlijk nog meer klanten opleveren. "Het is te vergelijken met de telecomwereld", vertelt Adriaan. "Je hebt telecombedrijven, zoals KPN, die kabels neerleggen. Zij moeten die kabels ook beschikbaar maken voor concurrentie, zodat ze geen monopolist worden. Die nieuwe wet die in de maak is, maakt dat banken hun producten beschikbaar moeten gaan stellen aan andere partijen." Een verandering in de markt, die niet alleen de rol van betaalbedrijven beïnvloedt, maar ook grote invloed zou kunnen gaan hebben op de banken. "Door PSD2 gaan banken zich misschien wel alleen nog richten op de essentiële infrastructuur en grotere instituties. Vroeger was het de kracht van een bank dat het een one-stop-shop was: je kon er alles halen en kopen. PSD2 stelt straks een heleboel van de functionaliteit van de betaalrekening open voor derden. Dus door die wet wordt de markt opengebroken. Ik hoop dat er daardoor meer specialismes komen."

Met Mollie heeft de ondernemer grootse plannen. "We gaan uiteindelijk gewoon voor die bankvergunning." Wanneer de bank er moet komen, weet hij niet. Dit jaar zit het in elk geval nog niet in de planning. Een idee van wat Mollie-met-bankvergunning zou moeten gaan bieden is er al wel. "Een API waarmee een bedrijf gemakkelijker en sneller een betaling kan doen bijvoorbeeld, zoals bij Moneybird. Een factuur die automatisch in de administratie komt, cashmanagementoplossingen die over meerdere banken werken. Dat kunnen we nu nog niet bieden."

Dat Adriaan Mol zich straks wellicht oprichter van een bank mag noemen, had hij als vijftienjarig jochie niet zien aankomen. Over het management ervan hoeft hij zich gelukkig niet heel erg druk te maken. Anderhalf jaar geleden stopte hij als directeur-grootaandeelhouder en sloot hij zich weer aan bij de programmeurs van het bedrijf. Want, zo zegt hij zelf, "daar word ik gelukkiger van". Uiteindelijk is het maken, net als op die zolderkamer, toch waar zijn hart ligt. De onbezonnenheid van zijn clubje is er inmiddels wel een beetje af. "We kunnen niet meer cowboyen zoals vroeger. Daar had ik soms wel moeite mee, maar ik denk dat we daar nu een goede balans in hebben gevonden. De balans tussen nieuwe dingen en een stevige basis."

Meer over de fintech-revolutie is te lezen in Frederieke Heggers boek De Geldrevolutie, Hoe nerds de macht overnemen van bankiers.

Auteur

Frederieke Hegger is redacteur bij RTL Z. Ze is ook te volgen via Twitter: @frederiekeh