Inhoudsopgave
    

Briljante bescheidenheid
Floris Poort
door Floris Poort
leestijd: 5 min

Ikea presenteerde begin deze week zijn nieuwe collectie op de eerste Democratic Design Day. Daarbij viel vooral op hoe bescheiden één van 's werelds invloedrijkste bedrijven is gebleven.

Democratic Design is de term die Ikea graag gebruikt om zijn ontwerpen te beschrijven. Meubels die iedereen kan betalen, maar nog steeds met een tijdloos modern ontwerp. Evident dat je iemand vindt die een Billy-boekenkast of Stockholm-salontafel in zijn huis heeft staan, dan een Eames Loungechair. Dat democratische design wordt al sinds het begin gemaakt op de plek waar Ikea in 1958 zijn eerste winkel opende: Älmhult. Midden in de Zweedse bossen ligt het dorp waar nog geen tienduizend mensen wonen. Daar staat het onopvallende officieuze hoofdkantoor van Ikea. (Het officiële staat om belastingtechnische redenen in Leiden, Ikea is eigendom van een Nederlandse stichting.)

Niet geel en blauw gekleurd, maar bescheiden beige; het zou zo een schoolgebouw kunnen zijn. Totdat je binnenstapt, dan voelt het kantoor net zo modern en flexibel aan als de kantoren van technologiebedrijven, met ook hier een grote, open kantine als kloppend hart. Terwijl de ingevlogen wereldpers daar zijn lunch eet (Zweedse gehaktballetjes uiteraard), staat de voltallige top van Ikea op een grote trap aan één kant van de ruimte. Trots vertelt ceo Peter Agnefjäll over de betaalbaarheid van Ikea. De prijs wordt laag gehouden door steeds slimmer en compacter te verpakken; milieuvriendelijk en de winst wordt verlegd naar de klant.

Directeur Peter Agnefjäll en de rest van de Ikea-top. Beeld: Ikea
Directeur Peter Agnefjäll en de rest van de Ikea-top.

Het ultieme voorbeeld wordt gegeven door hoofd design Markus Engman. Ikea richt zich volgens Engman op vijf punten: kwaliteit, vorm, functionaliteit, duurzaamheid en prijs. Het perfecte voorbeeld van die strategie geeft het designhoofd aan de hand van een nieuwe bank. De Knopparp is een strak ogende tweezitter die je voor de achterlijk lage prijs van 69 euro koopt en in een doos van iets meer dan een meter lang zo onder je arm meeneemt. Niet alleen handig voor de klant, maar je krijgt op die manier ook veel meer banken in een container, fijn voor het milieu.

Laagdrempelig

De nuchtere bedrijfscultuur van Ikea wordt haast symbolisch duidelijk als de top van het bedrijf na zijn introductiepraatje van de grote trap in de kantine neerdaalt, en de pers vraagt mee te gaan naar een gebouw verderop het terrein. Daar staat namelijk een soort oefen-Ikea; alle nieuwe meubels worden daar neergezet in de opstelling die je uit de winkels kent. De ruimtes zijn gevuld met de collectie van volgend jaar en de ingevlogen pers wordt in groepjes door hoofdontwerper Engman rondgeleid.

Zo gaat dat blijkbaar bij Ikea: een omzet van 30 miljard euro per jaar, maar de hoofdontwerper laat hoogstpersoonlijk de nieuwe ontwerpen zien. Wat vooral opvalt, en door Engman wordt benadrukt, is de persoonlijkheid die in steeds meer Ikea-producten en series is terug te vinden. "Vroeger stuurden we één ontwerper met één opdracht op pad: maak een kast, ontwerp een bank", vertelt de open Engman me. "Nu doen we het anders. Groepen ontwerpers maken een hele collectie in één keer. Dat maakt het ontwerpen niet alleen leuker, maar levert producten op die zowel beter bij elkaar passen, en onder één enkele ontwerper nooit waren ontstaan."

Luisteren naar je publiek

En democratisch design betekent niet alleen in samenspraak ontwerpen voor een breed publiek, het betekent ook luisteren naar de eisen van die vele miljoenen mensen. Neem ikeahackers.net, een populaire site die Ikea-producten ombouwt, anders inzet, combineert. Het zet nachtkastjes in de woonkamer en dressoirs in de keuken en laat gebruikers bijvoorbeeld zien hoe ze een draadloze telefoonoplader onzichtbaar in een kastjes kunnen bouwen.

Nog altijd de kern: modern, Scandinavisch design voor iedereen. Beeld: Ikea
Nog altijd de kern: modern, Scandinavisch design voor iedereen.

Ikea begint zijn eigen collectie de afgelopen jaren ook steeds meer op die manier te zien. Het adverteert zelf ook met tuinstoelen in de woonkamer en salontafels in de slaapkamer. En die draadloze laders? Vanaf februari zitten die standaard in sommige Ikea-kastjes en lampen gebouwd. Leg je telefoon op je nachtkastje of de voet van je bureaulamp en je bent aan het laden. Plus: usb-aansluitingen ingebouwd in lampen, en in één van de meestverkochte Ikea-producten: de stekkerdozen. Het lijkt een kleinigheid, maar het raakt de kern van wat Ikea wil bereiken. "Wij maken leefomgevingen", zegt Engman. "Gadgets zijn voor ons allemaal onmisbaar geworden, dus is het logisch dat we naast onze klanten ook rekening houden met die gadgets. Een nachtkastje is nog steeds een nachtkastje, het is bijna logisch dat zoiets vandaag ook een laadfunctie heeft."

Ikea als energiebedrijf?

De laagdrempeligheid houdt Ikea de rest van de Democratic Design Day vast. Nieuwe designcollectie Ikea PS wordt getoond door afdelingshoofd Leonie Hoskin, die het meer persoonlijke Ikea nog maar eens onderstreept. Waar Engman zijn designteams al bij naam presenteerde, staan de namen van de PS-ontwerpers zelfs op de kaartjes van de producten die zij ontwierpen. Het is een andere aanpak dan het Ikea van weleer, waarbij nieuwe meubels ontworpen door voor het grote publiek naamloze designers zo maar in de warenhuizen van Ikea verschenen.

Duurzaamheid van een andere orde: Ikea verkoopt steeds meer producten die voor eerlijke prijzen in ontwikkelingslanden zijn gemaakt. Beeld: Ikea
Duurzaamheid van een andere orde: Ikea verkoopt steeds meer producten die voor eerlijke prijzen in ontwikkelingslanden zijn gemaakt.

Nog zo'n omslag is de duurzaamheid waar Ikea zo prat op gaat. Weer met een kleine groep mensen, zittend op Ikea-krukjes, bespreekt hoofd duurzaamheid Steve Howard de manier waarop Ikea milieuvriendelijk wil zijn. Hij legt uit hoe het bedrijf led-lampen en zonnepanelen is gaan verkopen; niet omdat het per se zo winstgevend is, maar wel beter voor het milieu. Van het constant krimpen van de verpakkingen wordt iedereen beter. "Hoe minder lucht erin zit, hoe beter", aldus Howard. "Die lucht noemen we sweet air; containers zitten er vol mee en je betaalt de prijs."

Howard komt haast terloops op misschien wel het meest cruciale punt voor Ikea: eigen energievoorziening. Want ook al schreeuwt het bedrijf het niet van de daken, Ikea is hard op weg energieneutraal te worden. "Zonnepanelen op de daken van onze winkels en windparken voor onze fabrieken", zegt Howard. "Onlangs waren we in gesprek met een groot energiebedrijf", gaat hij nonchalant verder, "en kwamen we er toevallig achter dat wij ondertussen al méér windmolens hebben dan dat energiebedrijf."

Gaat Ikea dan ook stroom leveren? "Zeg nooit nooit, maar we zijn het niet van plan", zegt Howard. "Ikea maakt meubels, en dat willen we zo goed mogelijk en vooral zo lang mogelijk blijven doen." Ikea, een miljardenbedrijf dat niet alleen meubels maakt die zo in elke woonkamer passen, maar ook bescheiden bestuurders die iedereen zou verwelkomen.

Auteur

Floris Poort (@florispoort) begon twee jaar geleden als stagiair bij Bright. Hij bleef hangen en is inmiddels redacteur. Blogt vrijwel dagelijks op Bright.nl en bij Nu.nl. Houdt van alles met een batterij erin of stekker eraan.