Inhoudsopgave
    

Zoekmachine voor alles wat je niet mag vinden
Anouk Vleugels
door Anouk Vleugels
leestijd: 6 min

Op het Darknet is vrijwel alle verboden waar te koop, maar je moet wel weten waar je moet zijn. Dankzij zoekmachine Grams is dat nu niet meer nodig: drugs, wapens of valse ID-kaarten zijn binnen handbereik met een paar simpele zoekwoorden.

In de donkere krochten van internet bevindt zich het Tor-netwerk, ook wel bekend als Deep Web of Hidden Web. Simpel uitgelegd bestaat dit netwerk uit websites die niet kunnen worden geïndexeerd door zoekmachines als Google. Met behulp van de gratis Tor-browser krijg je toegang tot dit netwerk. Omdat de browser informatie versleutelt en die vervolgens via veel omwegen naar de eindbestemming leidt, is het erg lastig de herkomst te traceren. Een gebruiker kan via Tor dus anoniem een kijkje nemen op websites die hij op Google Chrome of Firefox wellicht zou overslaan.



Dit betekent niet dat elke Tor-gebruiker gelijk op zoek is naar kinderporno. Het Deep Web wordt bijvoorbeeld ook gebruikt door activisten in landen met totalitaire regimes, of klokkenluiders die hier anoniem hun verhaal kwijt kunnen. Toch biedt Tor zeker ook de ruimte voor een hoop activiteiten die minder koosjer zijn; beter bekend als het Darknet. Via een van de vele dark markets - denk: Marktplaats.nl voor criminelen - koop je bijvoorbeeld drugs, wapens of anabole steroïden. Je betaalt met bitcoins, waarna de bestelling keurig wordt thuisgestuurd.

Beeld: Leonie Bos

Google-kloon

Handig maar om in die dark markets terecht te komen moest je voorheen de volledige URL's kennen; onnavolgbare links die alleen te vinden zijn als je een beetje bekend bent op het web en het niet erg vindt een paar subreddits uit te pluizen. Het wachten was dan ook op de komst van een website als Grams: een zoekmachine die de verschillende markets verenigt. Grams wordt ook wel 'de Google van dark markets' genoemd en dat is niet zomaar: de website is zowel qua uiterlijk als functies een kloon van Google. Zo hebben de letters in het logo bij wijze van knipoog dezelfde felle kleuren en bestaat er de 'ik doe een gok'-knop. Grams doorzoekt momenteel tien verschillende websites, waaronder Agora, Silk Road en BlackBank.

Hoewel Grams een goed begin is, staat de zoekmachine nog in de kinderschoenen. Op dit moment kan er alleen gezocht worden op trefwoorden, omschrijvingen en verkopers. De ontwikkelaar van Grams, beter bekend als gramsadmin op Reddit, geeft aan het algoritme te willen verbeteren zodat resultaten ook gefilterd worden op goede recensies, het aantal klikken en transacties, zodat je als gebruikers sneller bij het goede spul uitkomt. Als die functies werken zal het mogelijk worden ook te zoeken op land van herkomst en prijs. Om er zelf ook nog wat aan de verdienen heeft gramsadmin ook iets bedacht: net als bij Google zal de site advertentieruimte bieden en wordt het mogelijk bepaalde trefwoorden te 'reserveren' om zo kopers naar je site te leiden.

Grams: zo simpel als Google, maar met verrassendere resultaten. Beeld: Anouk Vleugels
Grams: zo simpel als Google, maar met verrassendere resultaten.

Volgens Sergey Lozhkin, onderzoeker bij het van oorsprong Russische computerbeveilingsbedrijf Kaspersky Lab, is dat verdienmodel iets wat Grams duidelijk onderscheidt van eerdere vergelijkbare zoekmachines die geen succes werden. "De persoon die Grams is begonnen deed dit duidelijk om veel geld te verdienen. Ook is hij beter in staat publiciteit te generen, zowel op dark forums als op het gewone internet. Ik denk daarom dat deze site best nog eens heel groot kan worden." Wel stelt Lozkin dat de gedwongen registratie bij dark markets niet handig is voor Grams. "Je kan niet, zoals bij Google, meteen toegang tot de dark markets krijgen in je zoekresultaten: alle websites vragen om een registratie met gebruikersnaam en wachtwoord. Sommige nieuwe gebruikers zullen daarom afhaken."

Superman XTC

Wat doen wij Nederlanders op een site als Grams? Dat is, gezien de recente start, nog moeilijk te zeggen. Wel is duidelijk dat ook Nederlanders regelmatig gebruik maken van dark markets. Zo bleek onlangs nog uit de Global Drug Survey van 2014 dat ruim tien procent van de Nederlandse respondenten (deze groep bestond vooral uit hoogopgeleide twintigers en dertigers) wel eens online drugs heeft besteld. Nederlanders zijn ook goed vertegenwoordigd onder de verkopers. Uit een studie van Silk Road, in 2012 uitgevoerd door cybercrime-onderzoeker Nicolas Christin, bleek Nederland op de derde plek te staan van exportlanden. En in een meer recente analyse van een anonieme hobby-onderzoeker op Silk Road (gebruikersnaam: SRStatistics) bleek de Nederlandse xtc-pil ‘Superman Xtc’ zelfs het meest gewaardeerde item; de pil kreeg heeft een gemiddelde score van 4.9498 uit 5 sterren.

Nederlandse en buitenlandse autoriteiten zullen niet blij zijn met de komst van Grams. Eind 2013 werd al de toenmalige versie van Silk Road platgelegd door de FBI; de vermeend oprichter Ross William Ulbricht zit momenteel vast in afwachting op de rechtszaak. En ook dichter bij huis zijn er de nodige arrestaties verricht: in februari werden drie Nederlandse mannen gearresteerd die worden verdacht van het ontwikkelen van Utopia, een Nederlandse variant op Silk Road. In april werd de 22-jarige Cornelis Jan Slomp in de VS gearresteerd. Hij wordt verdacht van drugshandel via Silk Road en kan veertig jaar celstraf krijgen.

Beeld: Leonie Bos

Toch blijft het dweilen met de kraan open, legt Lozhkin uit. "Het oprollen van zo'n operatie kost ontzettend veel tijd en geld, en een dag later duiken er weer tien nieuwe dark markets op. De enige manier om cybercriminaliteit volledig uit te roeien is het sluiten van het Tor netwerk - maar ook dat is geen optie. Op die manier zou je mensen die het gebruiken voor goede dingen - bijvoorbeeld journalisten in niet-democratische landen - namelijk ook benadelen."

Op Tor dankzij Edward Snowden

Volgens Christin valt of staat de toekomst van Darknet met tevreden consumenten. "Op dit moment is het risico dat je wordt opgelicht op zulke sites nog vrij groot, en uiteraard ga je zoiets niet aangeven bij de politie. Tegelijkertijd: als je drugs op straat koopt loop je ook risico, bijvoorbeeld omdat je naar een slechte buurt moet en beroofd wordt. Dus welke optie is aantrekkelijker voor de consument?" Pas als het kopen van illegale goederen online veiliger wordt dan op straat, wordt deze industrie pas echt van betekenis." Lozhkin verwacht dat ook het aantal gebruikers van Tor zal toenemen. "Niet alleen maar door mensen die zich bezighouden met criminele activiteiten, maar ook gebruikers die zich zorgen maken om hun privacy. Dat is goed te zien in de statistieken: telkens wanneer Edward Snowden zich uitspreekt over privacykwesties, zien we pieken in het gebruik van Tor."

Via deze link is de data van SRStatistics via Tor te bekijken.

Auteur

Anouk Vleugels (@anoukvleugels) is drie jaar hoofdredacteur geweest van het populair-wetenschappelijke blad United Academics Magazine, waar ze zich heeft begeven in de wondere wereld van wetenschap en technologie. Die interesse die is blijven hangen, en als freelance journalist schrijft Anouk over technologie, media en alles wat daar tussenin gebeurt.