Inhoudsopgave
    

Wie is hier nou staatsgevaarlijk?
Floris Poort
door Floris Poort
leestijd: 8 min

​Onderzoeksjournalist Brenno de Winter staat op de zwarte lijst van de Nationale Politie. Hij wordt tegengewerkt en geïntimideerd. Waarom? En waarom is dat kwalijk?

Brenno de Winter is als onderzoeksjournalist een luis in de pels van ministeries, gemeentes, bedrijven en politie; iedereen die op een onethische of onwettige manier handelt als het gaat om privacy en IT. In 2011 werd hij door vakblad Villamedia uitgeroepen tot journalist van het jaar. De Winter heeft een netwerk aan bronnen en peurt met behulp van onder meer Wob-verzoeken (Wet openbaarheid van bestuur) op plekken die overheid en politie liever ongemoeid zien. Hij bewees al hoe makkelijk het was om de OV-chipkaart te kraken en kwam met een vals identiteitsbewijs in meer overheidsgebouwen dan je uit je hoofd kunt opnoemen.

Niet om te pesten, maar omdat hij het als zijn taak als journalist ziet de macht te controleren. En omdat overheid en politie nog weleens de mist in gaan wat privacy en IT betreft. De Winter geeft dan ook wel eens lezingen bij de politie, om te zorgen dat er minder fouten worden gemaakt. Die hulp is bepaald niet wederzijds: de politie stuurde in februari een waarschuwing uit voor De Winter.

In de memo naar meldkamers, ministeries, politiebureaus en overheden werd gemeld dat De Winter bezig was onder valse voorwendselen bij instanties en overheden binnen te dringen. Hij zou malware hebben verspreid, aan phishing doen, computers van overheid en politie hacken en zelfs fysiek inbreken. Bovendien zijn ook de adresgegevens van De Winter door de hele Rijksoverheid gegaan. De memo bleek gebaseerd op onjuiste informatie. Er volgde een order tot vernietiging, maar de schade was al aangericht.

Bright Ideas: Hoe kwam je erachter?

Brenno de Winter: "Ik hoorde op een gegeven moment van diverse van mijn bronnen, acht of negen, dat er iets aan de hand was. Er zou voor mij gewaarschuwd worden. Ik heb dat nagevraagd bij de politie, maar die ontkende in eerste instantie glashard. Pas toen ik meer informatie had, kwam de bevestiging dat er inderdaad een waarschuwing voor mijn persoon was uitgegaan."

Moeten overheden dan zo bang voor jou zijn?

"Nee. Het maffe is ook dat de politie mij nooit iets heeft gevraagd. Dan hadden ze direct geweten dat de informatie niet waar was. De politie had mij gewoon kunnen bellen, in plaats daarvan worden er waarschuwingen verspreid die gewoon niet kloppen. Ik doe niks met malware of phishing, ik hack niet en breek niet in."

<p>Het <a href=

Het schuttersgilde, de historische voorloper van onze politie. Vrijwilligers met een simpele taak: orde handhaven en hun stad of dorp bij een aanval beschermen. Hier zien we de Amsterdamse schutterscompagnie, geschilderd door Bartholomeus van der Helst in 1653. Bovenaan dit artikel: De Magere Compagnie van Frans Hals en Pieter Codde, 1637 (te zien in het Rijksmuseum).

Waarom is het dan gebeurd?

"Dat weet ik niet precies en daar probeer ik achter te komen. De politie wil mij namelijk geen volledig antwoord geven. Bovendien willen ze enkel met mij alleen in gesprek. Toen ik wilde langskomen samen met mijn advocaat en iemand van de NVJ (Nederlandse Vereniging van Journalisten, red.), werd een gesprek geweigerd. De waarschuwing over mij lijkt ook uitzonderlijk, ik hoor van bronnen ook geen geluiden dat er vaker op deze manier gegevens over een journalist worden verspreid."

Dus er wordt op de man gespeeld?

"Daar begin ik inderdaad steeds meer rekening mee te houden. Zo was ik bijvoorbeeld columnist bij Tektok, een online talkshow. Daar was ik regelmatig kritisch over het handelen van het Team High Tech Crime van de Nationale Politie. Dat team werd sponsor van de show, maar onder één voorwaarde: mijn column moest worden geschrapt. Mijn kritische houding richting de overheid was niet in lijn met wat High Tech Crime voor ogen had. Ze wilden ‘geen risico lopen’, het moest ‘een feestje in het kader van hun werving’ worden. Het was een manier om mij de mond te snoeren en dat is benauwend."

Wat is er zo erg aan dat er voor jou gewaarschuwd wordt?

"Het is naar omdat ik niet alle details ken. Ik weet bijvoorbeeld niet of ik officieel ergens van word verdacht. Als dat zo is dan zou de politie bijvoorbeeld mijn telefoon kunnen aftappen, en dat maakt het voor mij onmogelijk mijn bronnen te beschermen. Met andere woorden: het wordt mij zo bijna onmogelijk gemaakt om de macht te controleren. En als je niemand meer hebt die de macht controleert, dan heb je een controlestaat. Daar staat Nederland niet voor: wij exporteren al jaren basale rechten, het Internationaal Strafhof zetelt in Den Haag. En ondertussen wil het Team High Tech Crime meer bevoegdheden." (Het team zou graag willen 'terughacken', om zo makkelijker zowel binnenlandse als buitenlandse cyberaanvallen te kunnen aanpakken. Ook wil het team verdachten gaan dwingen om versleutelde informatie op hun computer vrij te geven, zo niet zou dat een misdaad zijn, red.)

<p>Het <a href=

Het Exercitiegenootschap van Sneek van Hermanus van de Velde, 1786. Te zien in het Fries Scheepvaart Museum.

Merk je ook daadwerkelijk iets van de tegenwerking?

"Zeker. Zo had ik een keer een afspraak op een ministerie maar mocht ik alleen naar binnen als er de hele tijd een bewaker met me meeliep. Dat intimideert en dan kun je je werk niet doen. Ik heb tegen die maatregel gedreigd met een kort geding. Ook is het een keer voorgevallen dat de politie mij vlak voor Tektok als getuige opriep voor het onderzoek naar de hack van het Groene Hart Ziekenhuis." (De Winter kreeg patiëntgegevens doorgespeeld die door een hacker van een slecht beveiligde computer waren gehaald, en weigerde de identiteit van de hacker prijs te geven, red.)

"Bovendien kost het veel tijd zaken als deze aan te vechten. High Tech Crime heeft klaarblijkelijk allemaal bevoegdheden die het mogelijk maken mij te dwarsbomen zonder dat precies duidelijk is waarom. Hoe meer tijd ik hieraan kwijt ben, hoe minder ik met mijn werk bezig kan zijn."

Vrees je ervoor een nieuwe Willem Oltmans te worden? (Oltmans was een journalist die jarenlang door de Nederlandse regering is tegengewerkt, een zaak aanspande en die na veertig jaar won.)

"Dat wil ik voorkomen, daarom neem ik nu ook direct de nodige stappen. Ik wil erachter komen of er kwade opzet was, en daarvoor wil ik enkele mensen uit de top van de Nationale Politie laten verhoren. Ik wil weten hoe dit alles heeft kunnen gebeuren en daarna zal blijken of ik aangifte moet doen."

Ben je kwaad op de politie?

"Niet op dé politie, laat dat duidelijk zijn. Maar dit gebrek aan professionaliteit van de top straalt af op de het beeld van het hele korps, op agenten op straat die juist goed werk doen. Dat vind ik kwalijk en ik ben vooral geïrriteerd door de onbeschofte manier waarop de leiding mij probeert te profileren. Dat is nergens voor nodig: ik vorm geen gevaar. Deze manier van handelen keert zich tegen de politie."

Het lijkt er niet op dat De Winter snel van de shitlist van de politie verdwijnt. Na dit interview mailde hij ons vandaag nog het volgende:

"Gisteren werd ik afgebeld door het Openbaar Ministerie voor een lezing die ik aanstaande maandag zou houden. Ik lag te gevoelig bij Team High Tech Crime en dat zou relaties onder druk zetten."

Auteur

Floris Poort (@florispoort) begon twee jaar geleden als stagiair bij Bright. Hij bleef hangen, is vaste blogger bij Bright en is nu eindredacteur van Bright Ideas. Daarnaast is hij werkzaam voor NUtech. Houdt van alles met een batterij er in of stekker er aan.